در جنوب شهر برلین، در منطقه تمپلهوف، استوانهای عظیم و کهنه از جنس بتن خودنمایی میکند که شاید در نگاه اول تنها یک توده بیجان به نظر برسد، اما در حقیقت یکی از عجیبترین و تاریخیترین یادگارهای به جای مانده از دوره نازیها در آلمان است. نام این سازه که در لغت به معنای «سازهای با توان تحمل وزن سنگین» است. سازه شوئه ور بلاستونگ کوپر (Schwerbelastungskörper) بوده و داستان شنیدنی از جنون معماری و آرزوهای شکستخورده آدولف هیتلر برای تبدیل برلین به «پایتخت جهان» با نام ژرمانیا (Germania) روایت میکند.
تاریخچه ساخت؛ آزمایش بتنی برای طاق غولپیکر پیروزی
این سازه بتنی در سالهای ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۲ و در جریان جنگ جهانی دوم ساخته شده است. همانطور که میدانید، هیتلر و معمار ارشدش، آلبرت اشپیر، نقشههای عظیمی برای نوسازی و تغییر چهره برلین داشتند. برنامه آنها ساخت یک بلوار عظیم ۵ کیلومتری به نام «پراختالی» (Prachtallee) یا «بلوار باشکوه» بود. که در انتهای شمالی آن، یک گنبد غولپیکر به نام فولکسهاله (Volkshalle) (تالار مردم) و در انتهای جنوبی آن، یک طاق پیروزی عظیم نصب میشد.
طاق پیروزی مورد نظر آلبرت اشپیر، بر اساس طرحی از هیتلر، قرار بود ۱۱۷ متر ارتفاع و ۱۷۰ متر عرض داشته باشد و حتی از طاق پیروزی پاریس (آرک دو تریومف) نیز بسیار بزرگتر باشد. هدف از ساخت این طاق، ثبت نام سربازان آلمانی کشته شده در جنگ جهانی اول بود.اما یک مشکل اساسی وجود داشت: خاک زیر پای برلین ماهیت باتلاقی و ناپایداری داشت و توانایی تحمل وزن چندین هزار تنی این سازههای عظیم را نداشت. به همین دلیل، آلبرت اشپیر دستور انجام یک آزمایش حیاتی را صادر کرد.
مشخصات فنی؛ هیولایی از جنس بتن غیرمسلح
سازه شوئه ور بلاستونگ کوپر در حقیقت یک استوانه عظیم با مشخصات زیر است:
وزن کل: حدود ۱۲,۶۵۰ تن
ارتفاع از سطح زمین: ۱۴ متر (به اضافه ۱۸ متری که در عمق زمین فرو رفته است)
قطر در سطح زمین: ۲۱ متر
قطر پی: حدود ۱۱ متر
فشار وارد بر خاک: ۱۲.۶۵ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع
ساخت سازه شوئه ور بلاستونگ کوپر توسط شرکت معروف دایکرهوف و ویدمان (Dyckerhoff & Widmann) با هزینه ای بالغ بر ۴۰۰,۰۰۰ مارک (معادل حدود ۲ میلیون یوروی امروز) انجام شد. بخشهایی از کار نیز با استفاده از نیروی کار اجباری زندانیان جنگی فرانسوی ساخته شد. در داخل این استوانه بتنی، اتاقکهایی تعبیه شده بود که دستگاههای اندازهگیری برای ثبت میزان نشست و تغییر شکل خاک در آن قرار میگرفتند. جالب است بدانید که سازه مذکور از بتن غیرمسلح (بدون آرماتور) ساخته شده است.
نتیجه آزمایش؛ فروپاشی یک رویا در ۱۹ سانتیمتر
اندازهگیریها از لحظه بتنریزی شروع شد و تا سال ۱۹۴۴ ادامه یافت. اما به دلیل جنگ، نتایج نهایی تا سال ۱۹۴۸ میلادی و پس از پایان جنگ مورد تجزیه و تحلیل قرار نگرفت. نتایج این آزمایش نشان داد که خاک برلین توان تحمل چنین وزن عظیمی را ندارد:
این سازه طی دو سال و نیم حدود ۱۹ سانتیمتر در زمین فرو رفت
همچنین به مقدار ۳.۵ سانتیمتر از حالت عمودی خارج شد و کج شد (Overhang)
بر اساس آییننامه آن زمان، شرط احداث طاق پیروزی، نشست کمتر از ۶ سانتیمتر بود؛ بنابراین نتیجه ۱۹ سانتیمتری به معنای شکست کامل این آزمایش و غیرممکن بودن ساخت طاق بزرگ بدون تثبیت قبلی خاک بود. هرچند که وقوع جنگ جهانی دوم و در نهایت شکست آلمان نازی، خود به خود پایان ماجرای «ژرمانیا» را رقم زد.
سرنوشت پس از جنگ و امروز
پس از پایان جنگ، این سازه بتنی در میان یک منطقه مسکونی قرار داشت. به همین دلیل، عملاً امکان تخریب و انفجار آن بدون آسیب رساندن به خانههای اطراف وجود نداشت. از این رو، این توده عظیم بتنی بر جای ماند و همچنان یادآور روزهای سیاه تاریخ آلمان است.
در طول سالها، این بنا فراز و نشیبهای زیادی را پشت سر گذاشته است. در سال ۱۹۹۵، دولت آلمان آن را به عنوان یک اثر تاریخی به ثبت رساند (Denkmalschutz) تا از تخریب بیشتر آن جلوگیری کند. از سال ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۹، عملیات مرمت و بازسازی در این منطقه انجام شد. در نهایت در تاریخ ۱۲ سپتامبر ۲۰۰۹، به عنوان یک مرکز اطلاعرسانی تاریخی (Informationsort Schwerbelastungskörper) به روی عموم بازگشایی شد.
نحوه بازدید و دسترسی به سازه شوئه ور بلاستونگ کوپر
امروزه «شوئه ور بلاستونگ» به عنوان یکی از جاذبههای کمتر شناخته شده اما بسیار جذاب برلین برای علاقهمندان به تاریخ جنگ جهانی دوم و معماری به شمار میرود.
آدرس دقیق: General-Pape-Straße 34A, ۱۲۱۰۱ Berlin, Germany
زمان بازدید: معمولاً بین ۱ تا ۲ ساعت زمان نیاز دارد.
نحوه دسترسی:
S-Bahn (قطار شهری): سوار خطوط S1، S2، S25 یا S26 شده و در ایستگاه Yorckstraße (Großgörschenstraße) پیاده شوید. از آنجا حدود ۱۰ دقیقه پیادهروی تا سازه فاصله است.
اتوبوس: از ایستگاه راهآهن مرکزی یا ایستگاه یورکاشتراسه میتوان با اتوبوسهای خطوط M19 یا ۱۰۴ به نزدیکی آن رسید.
جمعبندی
سازه شوئه ور بلاستونگ کوپر، بسیار فراتر از یک تکه بتن قدیمی است. این بنا شاهد خاموش نقشههای جنونآمیز برای سلطه بر جهان و طمع برای تغییر چهره یک شهر به نمادی از ترس و قدرت است. این سازه که به نام محلی «نازیکلاتز» (Naziklotz) یا توده نازی نیز شناخته میشود. به ما یادآوری میکند که حتی عظیمترین و مستحکمترین سازههای بتنی نیز نمیتوانند بر بسترهای سست تاریخ و سیطره قوانین طبیعت غلبه کنند. بازدید از این مکان، سفری است به دل یک پروژه شکستخورده که هرگز به سرانجام نرسید. اما به عنوان یک هشدار تاریخی، برای همیشه در قلب برلین باقی خواهد ماند.
