مسجد شیخ علی اکبر شاهرود مربوط به دوره قاجار است، که در شهر تاریخی شاهرود واقع شده است . این اثر در تاریخ ۱۶ شهریور ۱۳۷۶ با شمارهٔ ثبت ۱۹۱۸ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.مسجد شیخ علی اکبر شاهرود از مساجد تک ایوانی است.حجرات متعدد این مسجد سالها مورد استفاده طلاب علوم دینی بوده و آب انبار بزرگ آن از ویژگی خاصی برخوردار است.
مسجد شیخ علی اکبر یکی از بناهای قاجاری شهر است. به جز آنچه قدیمیترها از تاریخچهاش نقل میکنند، در کتاب مطلعالشمس صنیعالدوله هم به ساخت آن اشارههایی شده است. نقل است ناصرالدینشاه قاجار در سفرش به مشهد از شاهرود میگذرد و در همان مدت کوتاه اقامتش در این شهر، از مسجد شیخ علی اکبر هم میگوید و از شیخعلیاکبر به عنوان سازنده بنا نام میبرد.
دلیل اینکه این مسجد کمتر شناخته شده است و یا آنقدر که باید به چشم یک میراث فرهنگی یا بنای کهن به آن نگاه نمیشود چندان مشخص نیست؛ اما چیزی که کاملا مشخص است این است که همین ناشناخته ماندن روح بنا را حفظ کرده و زیباییاش را خالی از هرگونه تصنع و وجوه توریستی به بیننده پیشکش میکند. مسجد شیخ علی اکبر شاهرود متعلق به دوره قاجاریه است و به همت مرحوم شیخ علی اکبر مجتهد از روحانیان عالی رتبه شهر بنا شده است.
این بنا با قدمت ۱۷۰ ساله از زیباترین و کامل ترین مساجد شاهرود است. مساحت آن حدود ۷۵۰ مترمربع و زیربنایش ۵۰۰ مترمربع است که شامل گنبدخانه، شبستان، طلبه خانه و آب انبار است.
قسمت طلبه خانه مسجد شیخ علی اکبر شاهرود که در ضلع غربی آن واقع شده دارای پوشش سقف و آجرکاری های بسیار زیبایی است. آب انبار این بنا که به لحاظ حجم دومین آب انبار شاهرود است با دو راه پله (راه شیر) از یک طرف به خیابان و از سمت دیگر به صحن حیاط مرتبط است. این مسجد دارای دو ورودی یکی به سمت خیابان و دیگری به سمت کوچه است. پوشش سقف ورودی سمت کوچه (شرقی) از نوع قوس کلیل است که با فرم حصیری اجرا گردیده است.
این مسجد در دوران مختلف حوادث تاریخی زیادی از سر گذرانده است. در دوران مشروطه یکی از مهمترین پایگاههای آزادیخواهان و فعالان سیاسی بوده است و بسیاری از رهبران این دوره را در درون خودش پرورش داده است.
مسجد شیخ علیاکبر هنوز هم برای استفاده نمازگزاران باز است. مردم بدون اینکه بدانند به کجا دارند قدم میگذارند، میآیند و میان آن شبستانهای زیبا به نماز میایستند و حال خوششان را هزاران هزار بار در روز تکثیر میکنند و به آجر آجر بنا منتقل میکنند. در شاهرود این تنها مسجدی بود که همزمان اهل تسنن و شیعیان در آن نماز میخواندند. مشخص نیست که دلیل تجمع مشروطه خواهان در این مسجد همین تعلقش به مذاهب مختلف است و یا در آن زمان برای ایجاد وحدت در این جنبش اهل تسنن و شیعیان داخلش در کنار هم جمع شدند.
بنای این مسجد در اواخر قرن ۱۳ هجری قمری ساخته شده و ایوان و گنبد مرتفع آن دارای تزئینات آجری است. بنای این مسجد مشتمل بر سردر ورودی، صحن، ایوان، شبستانهای متعدد، آب انبار قدیمی، حجرهها و بناهای خدماتی است.
این مسجد دارای پنج محراب در شبستان های اصلی و تابستانه است که در فصول مختلف به تناسب وضعیت هوا از آنها استفاده شده است.
مسجد شیخ علی اکبر دارای دالان ورودی، صحن حیاط مرکزی، طلبه خانه و آشپزخانه است و در قسمت شمال شرقی آن آب انبار بزرگی وجود دارد که دو ورودی جداگانه آن را به صحن مسجد و خیابان جنب آن متصل میکند. در این بخش طلبهها به بحث و درس میپرداختند و هنوز هم با نگاه به ساختار کلی آن، شکل حجرههایی که در اغلب حوزههای علمیه دیده میشود قابل تشخیص است.
در قسمت زنانه مسجد دالانهای تاریکی وجود دارد که امروز به انبار تبدیل شده. به گفته محلیها این بخش قبلا برای بیتوته و خلوت گزینی استفاده میشده است.
حوض داخل حیاط و تک درخت انار زیباش هم از زیباییهای همچنان سرپای شیخ علی اکبر هستند.
نحوه دسترسی به مسجد شیخ علی اکبر شاهرود
آدرس :شاهرود، میدان جمهوری، خیابان شهید صدوقی، کوچه مسجد شیخ علی اکبر
مسجد شیخ علی اکبر در تمام ساعتهای روز قابل بازدید نیست. اگر تمایل به دیدن این بنای زیبا دارید باید در ساعات نماز در مسجد حاضر شوید. معمولا چند دقیقه بعد از نماز و سخنرانی مسجد تعطیل و فرصت بازدید تمام میشود.
نقشه :
