بلیط هواپیما سوئیت تبریز

آیین گل مالی لرستان

زمان مطالعه : 7 دقیقه - تاریخ بروزرسانی :
۲۵ مرداد ۱۴۰۰

آیین گل مالی لرستان از رسوم دیرینه مردم این استان در عزاداری است .با فرا رسیدن ایام محرم و صفر به ویژه روز عاشورا مردم لرستان غرق در عزا و ماتم می‌شوند و بر اساس رسم دیرینه خود كه در عزای عزیزترین عزیزان خود را سر تا پا گل مالی می‌كنند، بار دیگر خاك عزا بر سر می‌گیرند. گل‌مالی از رسم‌های سنتی مردم لرستان، به‌‌ویژه خرم‌آباد در عزای امام حسین (ع) است که شامل مالیدن گل بر سر و صورت و لباس‌ها و عزاداری در روز عاشورا می‌شود.

با فرارسیدن ایام محرم و به‌خصوص روز عاشورا، مردم لرستان بر اساس رسم دیرینه خود عزای سرور و سالار شهیدان را با گل‌مالی گرامی می‌دارند. در واقع، مردم لر این سنت را در سوگواری‌های مختلف از جمله مرگ افراد خانواده یا عزاداری‌های مذهبی انجام می‌دهند. عشق به امام حسین (ع) سرما و گرما و تابستان و زمستان نمی‌شناسد و مردم این خطه از کشور هر سال مراسم سنتی گل‌مالی را باشکوه هرچه تمام‌تر برگزار می‌کنند. گل‌مالی مردمان لر در روز عاشورا، از خاکی‌ترین آیین عاشورایی جهان حکایت دارد که اندوه‌ بارترین عزاداری‌ برای پسر فاطمه (س) را به تصویر می‌کشد. برای آشنایی با این آیین کهن، با ماهمراه باشید .

آیین گل مالی لرستان

گل مالی قدمتی چند هزارساله دارد و آغاز آن را می‌توان به زمان نزاع هابیل و قابیل نسبت داد که به امر خداوند زمین را چال کرد و جسد برادرش را به خاک سپرد. جسم با خاک یکی می‌شود و به ریشه اول خود برمی‌شود.در گذشته که پارچه سیاه کم بود، مردم تکه‌ای از دُور (سیاه ‌چادر) را می‌بریدند و روی شانه‌ خود می‌گذاشتند. سپس گل درست می‌کردند و روی شانه‌هایشان می‌مالیدند، به این نشانه که جسم ما از خاک است و به خاک برمی‌شود.

با ورود اسلام به ایران، مردم لرستان شیعه می‌شوند و بعد از واقعه عاشورا، همه آیین‌ها را مگر در عزاداری اهل بیت (ع) حرام می‌دانند.آن‌ها با برپایی خیمه‌هایی، کنار آن شهادت امام حسین (ع) را روایت می‌کردند و سر و شانه خود را در روز عاشورا گل می‌مالیدند. سپس آتش درست می‌کردند که نشانه پاکی و روشنایی روی زمین بود و به چمری‌زدن و موه‌خانی می‌پرداختند.

آیین گل مالی لرستان

آیین گل مالی چیست؟

آیین گل‌مالی در روز عاشورا در استان‌های غربی ایران نظیر لرستان، كرمانشاه و ایلام انجام می‌شود. گل‌مالی در زبان محلی با عنوان «خره گیری» تلفظ می‌شود که خره به‌معنای «گل» است. این آیین خاص دارای چند مرحله است كه از روز هفتم محرم موسوم به روز تراش عباس شروع می‌شود و تا بعد از شام غریبان ادامه دارد. در روز تراش عباس، مردها به حمام می‌روند و پس از اصلاح سر و صورت، لباس‌های تمیز می‌پوشند. در فاصله چند روز مانده به عاشورا، عده‌ای به‌سراغ جمع‌آوری هیزم می‌روند و اهالی محل بسته به نذری كه دارند، به آن‌ها هیزم می‌دهند. شهرداری نیز درختان خشكیده سطح شهر را جمع می‌کند و در اختیار هیئت‌ها قرار می‌دهد. این هیزم برای برپایی آتش استفاده می‌شود تا عزادارانی كه در گل می‌افتند، خشک شده و در فصل زمستان از سرما حفظ شوند.

در روز تاسوعا نوبت به تهیه گل می‌رسد. برای این منظور، مردم حوضچه‌هایی به‌شکل مربع و دایره با آجر چینی در جلوی خیمه‌ها و تكیه‌های شهر درست می‌کنند و خاک نرم و مخصوصی را در آن می‌ریزند که در روز عاشورا با گلاب مخلوط می‌شود. دور این حوضچه‌ها را با گلاب تزیین کرده و مردم عزادار با تاریکی هوا، اطراف آن شمع روشن می‌کنند تا حاجاتشان برآورده شود.

آیین گل مالی لرستان

در صبح روز عاشورا، از كودک و جوان تا زن و مرد به تكیه‌های محله می‌روند و پس از گل‌مالی خود، دور آتش می‌ایستند تا خشک شوند و در ادامه به سینه‌زنی می‌پردازند. زنان به یاد مصیبت حضرت زینب (س)، گل را بر چادر و سر خود می‌مالند و مردها لباس سیاه خود را به رنگ گل درمی‌آوردند و با همان لباس‌،‌ نماز ظهر عاشورا را می‌خوانند. در این میان بعضی سر و صورت و چشم و برخی دیگر کتف و شانه خود را گل می‌زنند. بسیاری از مردم نظیر سالمندان، زنان و کودکان که نمی‌توانند در حوضچه‌های گل بغلطند، با کاسه‌ای کوچک در دست، مقداری گل را به خانه می‌برند تا به سر و صورت و شانه‌هایشان بمالند.

آیین گل‌مالی با نوحه‌های محلی همراه است که از آن جمله می‌توان به این مورد اشاره کرد:

دستگیر بی‌دس حسین دسم بیر، ساقی حنا رس حسین دسم بیر (ای برادر بی‌دست امام حسین (ع) كسی كه پشت و پناه وی بوده، كمک من هم بكن، ای ساقی بی‌دست حسین دست من را بگیر)

ده مین دریای خی دور گرو گم كردمه (در میان دریای خون، در مروارید گران‌بها گم كرده‌ام)

این بدن از کیست که سر ندارد، عزیز زهرا است کفن ندارد، زاده زهرا است، عزیز زینب بی‌کس و یاور صحت ندارد، نیز جزو اشعاری است که مردم با خواندن آن‌ها، شروع به سینه‌زنی می‌کنند.

برخی مردم خرم آباد، لباس‌های گلی جوانان خود را به همان حالت برای سال آینده نگه‌ می‌دارند و امیدوارند که به این طریق، جان و مال و سلامتی فرزندانشان بیمه شود.

جالب اینکه مردم شهر این آیین را برای درگذشتگان خود نیز اجرا می‌کنند و با حضور در آرامستان، چهره‌ روی سنگ‌های قبر را گل‌مالی می‌کنند، گویی آن‌ها نیز در روز عاشورا به عزاداری خود همچنان ادامه می‌دهند.

آیین گل مالی لرستان

زیباترین نوع عزاداری در خرم آباد به محله پشت بازار و درب دلاکان تعلق دارد.عزاداران پس از گل‌مالی و مراسم سوگواری در تکیه‌ محله‌های شهر، ضمن سینه‌زنی و زنجیر‌زنی راهی مرکز شهر می‌شوند. دسته‌های عزادار جلوی هر تکیه توقف کرده و عزاداری می‌کنند. در ادامه به‌سمت تکیه بعدی می‌روند.هیئت‌های قدیمی شهر خرم آباد به محله‌هایی همچون محله پشت بازار و درب دلاکان تعلق دارد که زیباترین نوع عزاداری را پیش روی مردم سوگوار امام حسین (ع) قرار می‌دهند.

در صبح عاشورا غوغایی در این محله‌ها بر پا است و سطح شهر، به‌خصوص سر در مغازه‌ها مزین به پرچم سیاه می‌شود. مداحی‌های لری نیز جزء لاینفک مراسم عزاداری برای شهدای عاشورا به حساب می‌آید که سبک مداحی و نوع اشعار این منطقه حداقل در طول ۷۰ سال گذشته، بدون تحریف و ماندگار به قوت خود باقی است.

اشعاری که در نوحه‌های لری استفاده می‌شود، اغلب توسط شاعران برجسته محلی به زبان لری و با درون‌مایه حماسی سروده شده‌اند. مهم‌ترین ویژگی این نوحه‌ها، وجود ترجیع بند در آن‌ها است که موجب زیبایی کلام و همین طور کرخوانی می‌شود. هنگام نوحه، سینه‌زنی به‌صورت آرام و با فاصله انجام می‌شود و مکث بعد از اتمام بند یا بیت، تداعی‌کننده فضایی عجیب و سوزناک است.

نوحه‌خوانی در دو هیئت قدیمی شهر به این صورت است که ابتدا نوحه خوان، شاه بیت را می‌خواند و دسته پاسخ می‌دهد و سپس در بار دوم، دسته شروع به سینه‌زنی می‌کند. سینه‌زنی در خرم آباد نیز روش خاص خود را دارد؛ به این ترتیب که عزاداران در حالت نشسته، با یک دست سینه می‌زنند تا اینکه نوحه‌خوان فریاد «ای وای شهدا به دشت کربلا» سر می‌دهد و به‌یک‌باره، همه عزاداران می‌ایستند و حین سینه‌زنی با دو دست، جواب نوحه‌خوان را می‌دهند. سینه‌زنی عزاداران باعث بلندشدن گردوغبار به آسمان می‌شود و روی چهره آن‌ها می‌نشیند.

گوشه‌ای از یک نوحه لری به این صورت است:

كرب و بلا معطر به خین گل هزارو حسی غریو و بی‌كس د سوگ سروردارو

علاوه بر نوحه‌خوانی، سازهای غمگینی در استان لرستان نواخته می‌شود كه به زبان محلی به آن چمرانه می‌گویند.

اگر از اهالی لرستان هستید یا در منطقه شما آیین گل‌مالی انجام می‌شود، در پایین این مقاله از کجارو می‌توانید از نظر و تجربه خود برای مخاطبان ما بگویید.

آیین گل مالی لرستان

نواختن سازهای چمرانه

در روز عاشورا سازهای غمگینی در استان لرستان كه به زبان محلی به آن چمرانه می‌گویند، به صدا درمی‌آید و دسته‌های عزا همزمان با آن سازها بر سر و سینه‌های خود می‌زنند.
دسته‌های عزاداری در این زمان هر كدام بر درب خیمه‌های خود جمع و به سمت جایگاه‌های عزاداری و حسینیه‌ها با خواندن نوحه‌های لری مانند كرب و بلا معطر به خین گل هزارو / حسی غریو و بی‌كس د سوگ سروردارو/ نوب گرت هر كه زیتر رو و میدو سر و جلو نیان د كف گرت جو و… حركت می‌كنند در بین این دسته‌ها كودكان سیاه‌پوش و جوانان گل مالیده و زنان گریانی دیده می‌شود كه بر سوگ امام حسین(ع) گریان هستند و در این میان حوائج خود را بیان می‌كنند.

رسم چلچراغ

چلچراغ یا همان چهل‌چراغ شامل ۳۰ تا ۴۰ چراغ توری است كه به شكلی زیبا و دیدنی و با مهارت خاصی بر پایه‌ای مثلث شكل از جنس چوب یا فلز سوار می‌شوند و عزاداران حاجت‌مند هركدام به نوبت آن را حمل می‌كنند.
با آغاز ماه عزای سالار شهیدان در لرستان دستجات و هیئت‌های عزاداری شب‌ها با حضور در تكیه‌هایی موسوم به خیمه به عزاداری پرداخته و برخی از دستجات زنجیرزنی و سینه‌زنی نیز با حضور در خیابان‌های شهر در حالی كه در پیشاپیش این دستجات چلچراغ حركت می‌كند، به عزاداری می‌پردازند.

رسم طوق اشگس

پایان عزاداری و مراسم روز عاشورا با ضرب‌المثل طوق اشگس اعلام می‌شود.طوق بر وزن سوق علامت ویژه و عمودی عزاداران ماه محرم در لرستان است، محور اصلی چوب نسبتاً بلندی است، به طول هشت تا ۱۰ متر كه از یك متر به بالا از چندین حلقه كه مركز آنها چوب اصلی است، تشكیل می‌شود.
یك پارچه از جنس مخمل دور حلقه‌ها می‌بندند و در بالا و انتهای آن یك قندیل نقره قرار می‌دهند و اطراف آن را با نوارهای رنگی ریشه‌دار و آینه‌های كوچك زینت می‌دهند.
عزاداری در لرستان از عصر عاشورا به مدت سه شب با انجام مراسم شام غریبان كه عزاداران یك دستار سیاه مخصوص به نام كت را به سر و گردن و شانه‌های خود می‌پیچانند، در عزا شركت می‌كنند و با روشن كردن شمع برای غریبی یاران و اصحاب امام حسین(ع) به پایان می‌رسد.

           
ما را در اینستاگرام دنبال کنید

لینک های مرتبط :

instagram
 

نظر کاربران :

هیچ نظری برای این مطلب ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید.

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

داغ ترین ها