شهرستان سیب و سوران همچنان که از ترکیب نام آن پیدا است از دو منطقه بنام روستای سیب و شهر سوران تشکیل شده است که قدیمیترین بافت شهرستان می باشد و قدمت روستای سیب به اواسط دوره صفویه بر می گردد. این منطقه به استناد آثار تاریخی و باستانی فراوانی که وجود دارند بعنوان یکی از کهن ترین مناطق زیستی محسوب میشود. آثار باستانی این شهرستان نظیر قبرستان قدیمی سیب ، میل مارو، پیر کهور و کله برزاد به قبل از اسلام برمیگردد.
شهرستان سیب و سوران در جنوب شرقی استان سیستان و بلوچستان واقع شده است و حدودا ۴۰۰ کیلومتر از زاهدان مرکز استان فاصله دارد.جمعیت کل شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۶۱۵۰۷ نفر بودهاست.سیب و سوران با وسعت ۶۷۸۰ کیلومتر مربع معادل ۳/۶ درصد مساحت استان را به خود اختصاص داده است. شهرستان سیب و سوران از شمال به سراوان و از جنوب به مهرستان و از شرق به سراوان و پاکستان و از غرب به خاش منتهی می شود.
مختصات جغرافیایی شهرستان سیب و سوران در نقشه ۶۲ درجه و ۵ دقیقه طول شرقی و ۲۷ درجه و ۱۴ دقیقه عرض شمالی می باشد. مساحت شهرستان ۶۷۸۰ کیلومتر مربع ودارای چهار دهستان (پسکوه، سیب و سوران، هیدوچ و کنت) و دو مرکز شهری شامل سوران و هیدوچ است. مسافت این شهرستان تا تهران ۱۹۵۰ کیلومتر و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۱۳۱ متر می باشد همچنین آب و هوای شهرستان سیب و سوران گرم و خشک می باشد و میانگین بارش سالانه در این شهرستان حدود7/۱۰۵ میلی متر است.
از مهمترین مناطق کوهستانی می توان به دامنه جنوبی کوه بیرک که در شهرستان سیب و سوران واقع است و نیز بخش هیدوچ اشاره کرد که منطقه ای کوهستانی می باشد. رودخانه ماشکید در ۸ کیلومتری شرق کوهک از مرز خارج شده و به کشور پاکستان وارد می شود. شاخه های اصلی این رودخانه عبارتند از سیمیش، روتک و ماشکید که شاخه های ماشکید و روتک در آبادی شهرستان سیب و سوران نقش مهمی دارند.
سطح زیر کشت محصولات زراعی و باغی شهرستان سیب و سوران بالغ بر ۱۰ هزار هکتار است از این مقدار ۴۵ درصد به کشت باغات و ۵۵ درصد به زراعت های سالانه اختصاص دارد. عمده ترین محصول باغی شهرستان، خرما می باشد با تولید سالانه ۲۱ هزار تن که ۸۱ درصد آن از نوع مضافتی بعنوان مرغوبترین خرمای کشور است. محصولات عمده زراعی شهرستان یونجه، جو ، گندم و ذرت میباشد.
از انواع غذاهای رایج شهرستان سیب و سوران میتوان به تنورچه، تباهگ یا تباهه، انواع آش ها ، خورشت ها و نانهای محلی اشاره کرد.
از آداب و رسوم مردم ساکن شهرستان سیب و سوران می توان به میهمان نوازی یا همان پناه دادن، حشر و مدد و بجار اشاره نمود. بجار مراسمی است که با هدف کمک به زوج های جوان، کلیه بستگان و آشنایان کمک های نقدی خود را برای تشکیل زندگی جدید به خانواده داماد تقدیم میکنند .
جاذبههای دیدنی؛ قلعههای سب، کَنت و پَسکوه؛ تپّهی شنی ریگ ملک، سنگ نگارهای تاریخی درّهی واستانه دهستان پسکوه و مجموعهی طبیعتی بکر رشته کوه بیرک که شامل حیاط وحش از جمله زادگاه پلنگ ایرانی و انواع حیوانات اهلی و همچنین مناظر زیبای طبیعی کوه و آبشارهای هشّانی، پورینکی، بن گر و غارهای صداکی و درّه شیران است. منطقه حفاظتشده ۷۳ هزار هکتاری بیرک با گونههای خاص و کمیاب جانوری در شرق شهرستان سوران، یکیاز زادگاههای پلنگ ایرانی است که هماکنون با خشکسالیها برای تداوم حیات میجنگد.
قلعه سب ،در روستای سب از توابع بخش مرکزی، حدودا ۸ کیلومتر از سوران(مرکز شهرستان) فاصله دارد؛قلعهی سب شکوه معماری بلوچستان و بلندترین بنای خشتی و گلی ایران است. این قلعه از دوران صفویه به یادگار مانده و مرکز حکومت ملوک الطوایف شهرستان سراوان بزرگ بوده که امروزه با استقلال یافتن شهرستان سیب و سوران و مهرستان، از حوزه جغرافیای سراوان خارج شده است.
سب سالم ترین قلعهای است که از دوران اسلامی به جا مانده. این قلعه در اوایل قرن دوازدهم هجری مرکز حکمرانی حاکم محلی، «ملک دینارخان» و فرزندانش بود .این قلعه زیباترین و بلندترین بنای خاکی کشور است و شروع بنایش در دوره صفویه بوده است که تاکنون حداقل سه بار تعمیر شده و بناهایی به آن اضافه شده است.
قلعه کنت دیگر اثر تاریخی این منطقه است که این قلعه متعلق به دوره افشاریه است که توسط مردم عادی با خشت خام بنا شده و به دستور حاکم وقت در سه طبقه بر روی تپه ای بلند بنا شده است . این قلعه در زمینی با مساحت ۹۷۰ متر و زیر بنای ۸۴۰متر ساخته شده است و سبک معماری این اثر هم چون قلعه سیب است. درب وپنجره های این قلعه چوبی بوده وچاه آب آن نیز که در حصار قلعه واقع شده مخصوص استفاده غلامان و حیوانات موجود در قلعه بوده و آب شرب حاکم در این قلعه نیز از روستای سیب تهیه می شده است.
قلعه پسکوه نیز قلعه ای دیگر در این شهرستان است که مربوط به دوره صفوی است. شهرستان سراوان دارای قلعه های تاریخی بسیاری است که چشم هر گردشگری را به زیبایی های خود خیره می کند . قلعه کهنه، قلعه بلقیس در بخش مرکزی، قلعه سرجو شصتان، قلعه هشک، قلعه هیتک، قلعه دزک، قلعه کوهک، قلعه اسفندک، قلعه های جالق، قلعه کَله گان، قلعه ناهوک، قلعه زابلی، قلعه پسکوه، قلعه کنت، قلعه هیدوچ، قلعه بخشان و قلعه گشت از جمله قلاع موجود دیگر در این منطقه است.
هم چنین سنگ نگارههای تاریخی دره واستانه؛ دارای قدمتی معادل دوهزار و سیصد سال قبل از میلاد است، زمانی که انسانها با ایما و اشاره و نقاشی باهم ارتباط برقرار میکردند.
چشمه آب معدنی «پیرگیابان» عارضه ای طبیعی و کمتر شناخته شده در سیب و سوران است که علاوه بر زیبایی سحر انگیزش، خاصیت درمانی نیز برای بیماران دارد.
این چشمه به دلیل دارا بودن املاح معدنی، خواص طبی و درمانی برای برخی بیماری ها، همواره مقصد گردشگری مردم منطقه و دیگر نقاط استان است. آب این چشمه بسیار شور و غیرقابل شرب است و فقط مصرف خارجی دارد که در خشکسالی های طولانی بلوچستان آب آن کم نمی شود. از این چشمه روزانه حدود ۲۰ گردشگر بازدید می کنند که عمده آنها برای بهره بردن از خواص معدنی و تاثیرگذار آب آن در درمان بیماری های پوستی به این منطقه می آیند.
درخت کهنسال و تنومند سول واقع در قسمت انتهایی روستای سب محله سولان (هلکوک) شهرستان سیب و سوران می باشد. این درخت قدمتی بیش از هزار سال و طولی بیش از ۲۰ متر دارد. این سول، سال ها پیش به علت ارتفاع زیاد و بر اثر وزش توفان از جای خود کنده شده است و اکنون تنه قطور آن در محل وجود دارد و بازدید کنندگان از آن بازدید به عمل می آورند. از لحاظ تنومندی و قطر هیچ درختی در منطقه و مناطق یاد شده به اندازه سول سب نمی رسد. شاخه های این درخت بصورت مارپیج رشد می کند.
تپه شنی ریگ زرگران تپه ای مرتفع در دامنه کوه ، یکی از جاذبه های دیدنی و گردشگری شهرستان سیب و سوران در ۱۰ کیلومتری شهر سوران ، روستای آپاتان واقع شده و جز جاذبه های بکر و طبیعی شهرستان می باشد که هر ساله گردشگران زیادی را به خود جذب نموده است .
شنیده ها حاکی است اگر مقداری از این ریگ برداشته شود و به مکانی دیگر منتقل شود ، پس از مدتی ریگها از محل جدید ناپدید و به محل اصلی بازگردانده می شود و مقدار اصلی ریگ تغییری نخواهد کرد و همین موضوع موجب شده تا داستانها و باورهای متفاوتی از تپه بر سرزبانها بیافتد.
بنا بر نقل قول های متفاوت ، این تپه مرکز ثقل ماسه های روستای آپاتان است.
اکثر زرگران در گذشته برای ساخت گوشواره (در) از ریگ این تپه نموده اند به همین دلیل اسم این تپه شنی به ریگ زرگران معروف شده و اسم دو گوشواره محلی به نام های ریحت که تو پر است و نیاز به ریگ ندارد و کواپک یا در که تو خالی بوده و از ریگ برا پر کردن آن استفاده نموده اند.برخی اعتقادات نیز وجود دارد که ریگ زرگران زیارت گاه است و یا اجنه از آن مراقبت می کنند.گفتنی است این ریگ با باد و طوفان از بین نمیرود و بر روی لباس هم نمیچسبد.
به گفته مسئول موزه محلی و مردم شناسی شهرستان سراوان این موارد صحت ندارد و باورهای غلطی است که میان مردم رواج پیدا کرده است. در واقع از هر طرف که باد بوزد ریگ ها در تپه شنی جمع می شوند که باید این موضوع توسط زمین شناسان مورد بررسی قرار گیرد.
صنایع دستی شهرستان سیب و سوران شامل حصیر بافی، سوزن دوزی، سکه دوزی و گلیم بافی است.
