در سفر به شهر زیبای قمصر، شما وارد دنیایی پر از عطر گلهای محمدی و هنرهای سنتی ایرانی میشوید. این شهر که به عنوان یکی از قطبهای تولید گلاب و عرقیجات طبیعی شناخته میشود، با مناظر طبیعی بکر، آثار تاریخی ارزشمند و فرهنگ غنی، تجربهای بینظیر از سفر به دل هنر و سنت ایرانی را برای بازدیدکنندگان رقم میزند. در این مقاله، با جاهای دیدنی قمصر آشنا میشوید و سفری خاطرهانگیز در دل این شهر سرسبز و پر از جاذبههای فرهنگی و طبیعی خواهید داشت.
فهرست
- تاریخچه و قدمت قمصر
- موقعیت جغرافیایی
- جاهای دیدنی قمصر
- باغ پرندگان قمصر
- موزه گلاب قمصر
- قله گرگش
- سرای خاتون قمصر
- منطقه حفاظتشده قمصر و برزک
- چشمه آب صالح
- کاروانسرای شاه عباسی قمصر
- مسجد جامع قمصر
- خانه یا سوراخ وروو
- سد قمصر
- خانههای تاریخی قمصر
- مسجد امام حسن (ع)
- امامزاده پیر داوود (ع)
- امامزاده میر سلیمان (ع)
- آداب و رسوم
- گلابگیری در قمصر
- سوغات و غذاهای محلی
- غذاهای محلی:
- نحوه دسترسی به قمصر
- جمعبندی
تاریخچه و قدمت قمصر
قمصر یکی از شهرهای تاریخی و فرهنگی استان اصفهان است که قدمتی چندین قرن دارد. این شهر در گذشته به عنوان یکی از مراکز مهم تولید گلاب و عرقیات گیاهی شناخته میشد و هنوز هم به عنوان یکی از قطبهای تولید گلاب طبیعی در ایران، شهرت دارد. قدمت این منطقه به دوره صفویان بازمیگردد، زمانی که شهرهای مختلف ایران به توسعه فرهنگ کاشت گل و تولید عطر و گلاب روی آوردند. آثار تاریخی و سنتهای قدیمی در قمصر نشاندهنده تاریخ کهن و فرهنگ غنی این منطقه است.
موقعیت جغرافیایی
قمصر در استان اصفهان، در منطقه کوهستانی و سرسبز قرار دارد. این روستا در فاصله حدود ۴۰ کیلومتری شمال شرقی شهر کاشان واقع شده است. ارتفاع آن از سطح دریا حدود ۱۷۰۰ متر است و آب و هوای معتدل و کوهستانی دارد که برای کشت گل و گیاهان معطر مناسب است. طبیعت بکر، باغهای گل و مناظر کوهستانی از ویژگیهای بارز این منطقه است.
جاهای دیدنی قمصر
باغ پرندگان قمصر
باغ پرندگان قمصر با مساحتی حدود ۱۰ هکتار از زیباترین و جذابترین مکانهای دیدنی در این شهر است. این باغ محل مناسبی برای چند ساعت استراحت و لذت بردن از طبیعت و حیوانات است. در این مجموعه، گونههایی از حیوانات و پرندگان از ۱۷ کشور مختلف و همچنین گونههای بومی ایران نگهداری میشوند. برخی پرندگان شکاری مانند شاهین و عقاب در قفس نگهداری میشوند، در حالی که دیگر پرندگان آزادانه در اطراف عبور و پرواز میکنند، که این موضوع مورد توجه بسیاری از بازدیدکنندگان قرار میگیرد.
باغ پرندگان قمصر در ورودی شهر واقع شده و امکانات متنوعی مانند رستوران، سفرهخانه سنتی، سالن کنفرانس و فضای غذاخوری برای پذیرایی بیش از ۳ هزار نفر، گلخانه، دریاچه، آبشار و بازارچه صنایع دستی دارد. در این مجموعه میتوان بیش از ۱۵۰۰ گونه کمیاب و نادر، از جمله انواع طوطی، مرغابی، فلامینگو، کبوتر، توکا، چکاوک، اسبهای کوچک، بز، آهو و دیگر حیوانات را دید.
موزه گلاب قمصر
این موزه در خانه تاریخی ذاکریها از بناهای تاریخی دوره قاجار یه و در فضایی به مساحت ۵۰۰ مترمربع ایجاد شده و ابزار و ادوات گلاب گیری در سیر زمان و اسناد تاریخی با پیشینیه هزار سال به نمایش گذاشته شده است. یک فرهنگی قمصری اقدام به راه اندازی موزه اختصاصی تاریخ یک هزار ساله گل و گلابگیری در شهر قمصر کاشان کرد.
آدرس: شهر قمصر، بلوار ساحلی، جنب مسجد جامع قمصر
قله گرگش
قله گرگش یک قله با ارتفاع ۳,۶۰۰ متر است که در ۳۵ کیلومتری شهر کاشان، ۱۱۰کیلومتری اصفهان،۱۲۰ کیلومتری قم و ۲۲۰ کیلومتری تهران واقع شده است. که به طور دقیقتر در شمال شهرستان میمه و در جنوب غربی شهرستان قمصر و شمال شهر کامو و چوگان قرار دارد. این کوه زیبا دارای چشمههای متعدد پرآب است که چشمه کبیر در مسیر دره همین کوه است. از روی قله گرگش میتوان مناطق قمصر؛ کامو و چوگان را بخوبی مشاهده کرد.
سرای خاتون قمصر
خانه زیبای خاتون قمصر، بنایی با تلفیق معماری های اسلامی و اصیل ایرانی، میراثی است که در تاریخ و خاطره مردم ایران اسلامی خواهد ماند. این عمارت یکی از خانه های دیدنی در منطقه قمصر کاشان است که با معماری چشم نواز و پیچیدگی های حیرت انگیز خود، اثری ماندگار و زیبا در کنار بوستان های گل محمدی شهر گل و گلاب پدید آورده است.
چند سالی بیشتر از احداث این بنای به یادگار ماندنی، نمی گذرد و در حال حاضر نیز مراحل ثبت خود را به عنوان یک اثر ملی را می گذراند تا مانند سایر خانه های تاریخی منطقه کاشان بر دامان کویری این سامان به یادگار بماند.
آدرس: شهر قمصر، جنب میدان جشنواره
منطقه حفاظتشده قمصر و برزک
منطقه حفاظتشده قمصر و برزک با مساحت ۵۹,۹۶۶ هکتار در ارتفاعات رشتهکوههای کرکس در شهر برزک، از زیباترین شهرهای استان اصفهان، قرار دارد؛ منطقهای که در سال ۱۳۸۷ بهعنوان منطقه شکار ممنوع و در سال ۱۳۸۹ بهعنوان منطقه حفاظتشده ثبت شد. بیشتر وسعت منطقه، کوهستانی با ارتفاع بالای ۱۴۰۰ متر از سطح دریا است و قسمت محدودی را نواحی دشتی تشکیل میدهد.
در منطقه حفاظتشده قمصر و برزک با اقلیم خشک و نیمهخشک، گونههای نادر جانوری و گیاهی نظیر کل، بز، قوچ، میش، پلنگ، گربه وحشی، گربه پالاس، کفتار، گرگ، روباه، پایکا، انواع جوندگان و خزندگان، انواع پرندگان از جمله کبک، تیهو، بلدرچین، کوکر شکم سیاه، عقاب صحرایی، پیغو، انواع گیاهان گون، درمنه و چوبک به چشم میخورند. چشماندازهای طبیعی و چشمهسارهای متعدد و زیبا از جاذبههای گردشگری منطقه حفاظتشده قمصر و برزک هستند و پیکنیک در آن در فصول گرم سال از تفریحات محبوب گردشگران به شمار میآید.
آدرس: غرب شهر قمصر، گستره جغرافیایی میان سه شهر برزک، قمصر، جوشقانوکامو
چشمه آب صالح
چشمه آب معدنی صالح در ارتفاع ۳۰۰ متری کوه کمر اشک، یکی از کوههای مشهور قمصر قرار دارد؛ چشمهای که آب آن به باور برخی برای درمان بیماریهای قلبی و عروقی و همچنین رماتیسم مفصلی، گوارش و کمخونی مفید است. در اطراف چشمه، جویهای آبی جاری دیده میشوند که دورتادور آن و کوه را احاطه کردهاند. از آب چشمه صالح بهعنوان مسکن، اشتهاآور، ملین و درمان تورم موضعی نیز استفاده میکنند. در گذشته به این چشمه آبساله میگفتند و آب آن را برای درمان بیماریهای پوستی بهخصوص بیماری سالک به کار میگرفتند.
آدرس: شهرستان کاشان، بخش قمصر، غرب شهر برزک، کوه کمر اشک
کاروانسرای شاه عباسی قمصر
قدمت کاروانسرای شاه عباسی قمصر یا کاروانسرای گبرآباد با معماری کاروانسراهای کوهستانی ایران به دوره صفوی بازمیگردد؛ کاروانسرایی که گفته میشود پادشاهان بزرگی چون شاه عباس در آن به آموزش و سخنرانی سربازان مشغول بودند. کاروانسرای شاه عباسی در مسیر یکی از مهمترین شاهراههای تاریخی ایران در آن دوره قرار داشته و به همین دلیل، کمک بسیاری به کاهش انزوای قمصر و رشد آن در زمینههای مختلف تاریخی، اجتماعی و فرهنگی کرده است. این کاروانسرا پلانی مربعی شکل از نوع چهار ایوانی با چهار برج در چهار کنج دارد.
آدرس: شمال شرق شهر قمصر، کیلومتر دو جاده قمصر به کاشان
مسجد جامع قمصر
به گفته برخی تاریخشناسان، قدمت مسجد جامع قمصر به دوره قبل از حکومت صفویان بازمیگردد؛ مسجدی بدون مناره و گنبد با نمای آجری و یک حوضچه زیبا در ورودی که در کنار درخت چناری ۵۰۰ ساله در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مسجد جامع قمصر در گذشته دارای صحن، شبستانهای تابستانی و زمستانی و صفههای متعدد با پایههای ضخیم بود؛ اما در حال حاضر، هیچگونه آثار هنری یا اسنادی از آن در دست نیست.
آدرس: شهر قمصر، بلوار ساحلی
خانه یا سوراخ وروو
سوراخ وروو در واقع خانهای تاریخی است که در روستای مسلم آباد (گبرآباد قدیم) و در ارتفاع ۶۰ متری از رودخانه قهرود قرار دارد. گفته میشود که برخی از مشهورترین راهزنان دوره قاجار در این خانه زندگی میکردند؛ خانهای که امروز گردشگران بسیاری از آن دیدن میکنند. خانه وروو با معماری منحصربهفرد، بهشکل حفرهای در دل کوه است؛ به همین دلیل به سوراخ وروو شهرت دارد.
به گفته اهالی، راهزنی به نام وروو در گذشتههای بسیار دور در این مکان سکونت داشته و از آن بهعنوان پایگاهی برای کنترل و غارت کاروانها استفاده میکرد؛ زیرا این خانه بر مسیر کاروانرو اصفهان به کاشان مشرف بوده است.
آدرس: شمال شرق شهر قمصر، کیلومتر هفت جاده قمصر-کاشان، ارتفاعات غربی روستای مسلم آباد
سد قمصر
سد تاریخی قمصر از دیگر دیدنیهای قمصر است که از جاذبههای تاریخی شهر به شمار میآید؛ سدی روی رودخانه قمصر به طرف جلگه کاشان که قدمت آن به دوره سلطان جلالالدین ملکشاه سلجوقی (۴۶۵ تا ۴۸۵ هجری قمری) بازمیگردد. این سد، ۲۲ متر ارتفاع و ۴۰ متر طول در عمق دره (۸۰ متر در قسمت بالایی سد) دارد؛ ضخامت اولیه این سد ۱۴ متر بوده و امروزه به ۲۶ متر رسیده است. از مصالح اولیه سد قمصر میتوان به سنگ و ملاط ساروج اشاره کرد؛ سدی دستساز با دریچههای خروج فوری آب که تا به امروز در برابر فشار آب مقاومت کرده و پابرجا مانده است.
آدرس: هفت کیلومتری شمال شهر قمصر، محله فرفهان
خانههای تاریخی قمصر
قمصر از گذشته از آب و هوایی دلپذیر برخوردار بوده است؛ به همین دلیل عمارتهای اعیانی بسیاری در طول سالها در مناطق زیبای این شهر بهخصوص در کنار رودخانه به سبک ییلاقی با وسعت زیاد و ایوانهای باشکوه در چند طبقه ساخته شدهاند تا محل سکونت اشرافزادگان قاجاری باشند.
خانه حاج مانده علی، احسانیها و رفوئیها از خانه های باقیمانده در شهر تاریخی قمصر هستند؛ در میان این بناها، خانه حاج مانده علی (سال ۱۲۶۰ هجری قمری) قدیمیترین خانه تاریخی قمصر است. متاسفانه خانههای تاریخی قمصر مورد بازسازی و مرمت قرار نگرفتهاند و در معرض ویرانی هستند.
مسجد امام حسن (ع)
محراب مسجد امام حسن (ع) از جمله مهمترین دیدنیها و قدیمیترین اثر تاریخی قمصر است که به باور برخی به دوره سلجوقیان تعلق دارد. سبک معماری و گچبری این محراب را به دوره مغول (ایلخانیان) نسبت میدهند؛ محرابی که نمونه آن را میتوان در مسجد جامع شهر اصفهان دید.
محراب مسجد دو طاق بزرگ و کوچک هلالی دارد که روی یکدیگر بنا شدهاند. دو کتیبه در محراب به چشم میخورند که یکی با خط ثلث برجسته و دومی به خط کوفی نازک و ظریف نوشته شده است.
آدرس: شهر قمصر، محله میان ده</p>
امامزاده پیر داوود (ع)
امامزاده پیر داوود (ع) از جاذبههای مذهبی قمصر است که با گنبدی مخروطی شکل با کاشیکاری فیروزهای شامل طرحها و اشکال هندسی لوزی و مربعی و چهار ایوان در چهار طرف در میان شهر خودنمایی میکند. نسب این امامزاده به گفته اهالی شهر به امام علی (ع) میرسد. امامزاده پیر داوود ابن حسن بن حسن علی بن ابیطالب (ع) مشرف به باغستان های انبوه و سرسبز است. در گوشه ایوانهای آن اتاقهایی متحدالشکل با جرزهای کاشیکاری شده به چشم میخورند که به صفههای داخل حرم باز میشوند.
با توجه به نوع معماری امامزاده پیر داوود (ع)، به احتمال زیاد این بنا حدود ۷۰۰ سال عمر دارد و در دوره سلجوقیان در زمینی به مساحت هزار متر مربع ساخته شده است. بقعه حدود ۶۰۰ متر مربع وسعت دارد و ضریح فلزی و قلمزنی شده به ابعاد دو متر در دو متر در وسط آن قرار گرفته است. گنبد امامزاده پیر داوود (ع) حدود ۱۴ متر ارتفاع دارد. روی ساقهای نخودی رنگ به ارتفاع یک متر بنا شده است.
آدرس: شهر قمصر، خیابان ولیعصر
امامزاده میر سلیمان (ع)
امامزاده میر سلیمان (ع) با تزئیناتی زیبا، شیشهکاری و گنبدی آبیرنگ از جاذبههای زیارتی قمصر است که زوار بسیاری را بهسمت خود میکشاند. امامزادگان سلیمان و داود (ع)، برادر یکدیگر و فرزند «عبدالله بن عبدالواحد بن مالک بن شهابالدین حسین بن سید مهنا الاکبر» هستند. امامزادگانی که در زمان سلطنت ارغون شاه ابن خاقان به قمصر هجرت کردند. ضریح جدید این امامزاده توسط هنرمندان اصفهانی در ابعاد ۱۶ متر مربع و ارتفاع ۳٫۵ متر ساخته شده است.
آدرس: شهر قمصر، بلوار امام، خیابان امامزاده
آداب و رسوم
قمصر به داشتن فرهنگی غنی و سنتهای خاص شهرت دارد. مردم این منطقه در مراسم و جشنهای محلی مانند عید نوروز شب یلدا و جشنهای مربوط به برداشت گل، حضور فعال دارند. از آداب و رسوم مهم میتوان به مراسم گلابگیری سنتی، مراسم عزاداری محرم و مراسمهای مربوط به جشنهای روستایی اشاره کرد. مردم این منطقه مهماننواز و مهماندوست هستند و گردشگران را با آغوش باز میپذیرند.
گلابگیری در قمصر
گلابگیری در قمصر به عنوان یکی از هنرهای قدیمی و مهم این منطقه شناخته میشود. فرآیند به این صورت است که گلهای محمدی در اوایل صبح چیده میشود . سپس در دستگاههای سنتی یا مدرن به صورت بخار آب تقطیر میشود تا گلاب خالص و طبیعی استخراج گردد. این فرآیند در فصل بهار انجام میشود و عطر بینظیر گلهای محمدی، باعث شهرت جهانی این منطقه است. بازدیدکنندگان میتوانند در فرآیند گلابگیری شرکت کنند و از عطر و بوی بینظیر آن لذت ببرند.
سوغات و غذاهای محلی
سوغات:
گلاب طبیعی: معروفترین سوغات قمصر، گلاب خالص و باکیفیت است که در بستهبندیهای مختلف عرضه میشود.
عرقیات گیاهی: مانند عرق زعفران، سرو، و عرق بهارنارنج ، نعنا و….
صنایع دستی: قالیچههای دستبافت، محصولات حصیری، و ظروف مسی و برنجی.
زعفران: زعفران درجه یک منطقه قمصر.
شما می توانید تمام این محصولات را با کیفیت بالا از سوغات سرای شهر قمصر با مدیریت آقای سلامتیان تهیه کنید.
غذاهای محلی:
قورمه سبزی: غذای سنتی و محبوب منطقه.
آش سبزی: آشهای محلی با سبزیجات و حبوبات.
کوفتههای محلی: با گوشت و برنج و سبزیجات معطر.
دیزی و آبگوشت: غذاهای پرطرفدار در شبهای سرد زمستان.
از دیگر غذاهای محلی می توان به قیمه ریزه ، کله جوش ، گوشت و لوبیا و… اشاره کرد.
نحوه دسترسی به قمصر
از اصفهان: با خودرو حدود ۲ ساعت رانندگی، مسیر مستقیم و آسفالت است.
شهر کاشان: حدود ۴۰ کیلومتر و نیم ساعت با خودرو.
سمت تهران : حدود ۲۸۲ کیلومتر، با خودرو حدود ۳ ساعت راه است.
با تورهای گردشگری: بسیاری از شرکتهای گردشگری، تورهای روزانه به قمصر برگزار میکنند که شامل بازدید از کارگاههای گلابگیری و دیدن مناظر طبیعی است.
جمعبندی
قمصر با تاریخ غنی، طبیعت بکر، هنر گلابگیری و فرهنگ سنتی، یکی از بهترین مقاصد گردشگری در ایران است. که گردشگران را به دنیایی متفاوت و پر از عطر گلهای محمدی میبرد. بازدید از این شهر بخصوص در ماه اردیبهشت ، نه تنها فرصتی برای تماشای مناظر طبیعی و آشنایی با هنرهای دستی است، بلکه تجربهای معنوی و فرهنگی بینظیر است.
