کلیسای ننه مریم ارومیه، که با نامهای دیگری چون «کلیسای شرق آشور» یا «کلیسای کتوخا» نیز شناخته میشود، یکی از کهنترین و مهمترین بناهای مذهبی و تاریخی شمال غرب ایران است. این کلیسا نه تنها از نظر مذهبی اهمیت فراوانی دارد، بلکه به دلیل معماری خاص و قدمت تاریخیاش، مقصدی جذاب برای علاقهمندان به تاریخ و گردشگری محسوب میشود.
تاریخچه پر فراز و نشیب کلیسای ننه مریم
قدمت دقیق بنای اولیه کلیسای ننه مریم به درستی مشخص نیست، اما طبق روایات و شواهد تاریخی، قدمت آن به سالهای ابتدایی پس از میلاد مسیح و دوران حکومت ساسانیان بازمیگردد. همانطور که پیشتر اشاره شد، روایتی وجود دارد که این بنا در ابتدا آتشکدهای زرتشتی بوده و سه موبد زرتشتی پس از پیشبینی تولد مسیح و مشاهده ستاره بیتاللحم، این مکان را به کلیسا تبدیل کردهاند. این روایت، کلیسای ننه مریم را به عنوان یکی از اولین کلیساهای جهان و “نخستین کلیسای مشرقزمین” معرفی میکند.
حتی اگر روایت تبدیل آتشکده به کلیسا کاملاً صحت نداشته باشد، شکی نیست که این مکان از دیرباز مرکز تجمع و عبادت بوده است. کلیسای ننه مریم در طول تاریخ شاهد وقایع بسیاری بوده و بارها مورد بازسازی و مرمت قرار گرفته است. این کلیسا در دورانهای مختلف، مرکز فعالیتهای مذهبی و اجتماعی آشوریان ارومیه بوده است. در تاریخ ۲۲ آبان ۱۳۹۲ هجری شمسی، این اثر ارزشمند در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
معماری منحصر به فرد
معماری کلیسای ننه مریم ترکیبی از سبک معماری آشوری و تاثیرات معماری دورانهای مختلف است. این کلیسا که معمولاً در دو بخش شامل شبستان و صحن اصلی بنا شده، دارای ویژگیهای زیر است:
مصالح: در ساخت بنا عمدتاً از سنگ و آجر استفاده شده است. دیوارهای ضخیم سنگی و آجرهای قدیمی، حس قدمت و صلابت را به بنا میبخشند.
طرح کلی: کلیسا معمولاً پلان مستطیلی یا صلیبی شکل دارد. شبستان که بخش اصلی عبادتگاه است، اغلب دارای ستونهای متعدد و طاقهای سنگی است.
تزئینات داخلی
اگرچه در طول زمان بسیاری از تزئینات اولیه از بین رفتهاند، اما بقایای نقاشیهای دیواری و کتیبههایی که در برخی قسمتها دیده میشود، نشان از هنر و اعتقادات دوران گذشته دارد. پنجرههای کوچک و معمولاً قوسی شکل، نور را به درون شبستان هدایت میکنند.
بخشهای مختلف: کلیسا معمولاً شامل محراب، بخش مخصوص روحانیون، و فضایی برای استقرار نمازگزاران است. در برخی کلیساهای مشابه، برج ناقوس نیز بخشی از مجموعه محسوب میشود، هرچند در مورد ننه مریم این مورد کمتر برجسته است.
آدرس و نحوه دسترسی به کلیسای ننه مریم
آدرس: این کلیسا در شهر ارومیه، خیابان خیام جنوبی، کوچه نصربنعمار واقع شده است. این کلیسا در مرکز شهر ارومیه قرار دارد و دسترسی به آن نسبتاً آسان است.
نحوه دسترسی
با خودرو شخصی: با استفاده از اپلیکیشنهای مسیریاب و وارد کردن آدرس “کلیسای ننه مریم ارومیه” میتوانید به راحتی به این مکان برسید. در اطراف کلیسا امکان پارک خودرو وجود دارد.
با وسایل نقلیه عمومی: میتوانید از تاکسیهای شهری یا اتوبوسهای خطوط عبوری از محدوده خیابان خیام جنوبی استفاده کنید و سپس با کمی پیادهروی به کلیسا برسید.
نکات مهم برای بازدید:
بهترین زمان بازدید
بهترین زمان بازدید از کلیسای ننه مریم، فصول بهار و تابستان است که هوا مطبوعتر است.
هنگام بازدید، به سکوت و احترام محیط توجه داشته باشید.
قبل از بازدید، ساعات کاری احتمالی کلیسا را بررسی کنید، به خصوص اگر قصد بازدید در روزهای تعطیل یا ساعات غیر اداری را دارید.
کلیسای ننه مریم نه تنها یک اثر تاریخی، بلکه نمادی از همزیستی ادیان و فرهنگهای مختلف در ایران است و بازدید از آن تجربهای ارزشمند خواهد بود.
این کلیسا در شهر ارومیه، خیابان خیام جنوبی، کوچه نصربنعمار واقع شده است.
قدمت این کلیسا به دوران ساسانیان و اوایل مسیحیت بازمیگردد و گفته میشود یکی از قدیمیترین کلیساهای مشرقزمین است.
اهمیت آن به دلیل قدمت تاریخی، معماری منحصر به فرد، و روایات مربوط به تبدیل شدن آن از آتشکده به کلیسا است. همچنین این کلیسا در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
