پناهگاه سنگی گیلارکش واقع در شهرستان سیاهکل در استان گیلان، محوطهای باستانی و رازآلود است که اگرچه هنوز به طور کامل کاوش نشده، اما پتانسیل بالایی برای روشن کردن زوایای تاریک تاریخ سکونت بشر در این منطقه را دارد.
فهرست
موقعیت جغرافیایی و مسیر دسترسی
برای رسیدن به این پناهگاه باید به شهرستان سیاهکل سفر کنید. مسیر دسترسی به شرح زیر است:
از شهر رشت (مرکز استان گیلان) به سمت شرق حرکت کنید.
پس از پیمودن حدود ۵۰ کیلومتر به شهر سیاهکل میرسید.
از سیاهکل، مسیری ۳۷ کیلومتری را به سمت روستای گیلارکش طی کنید.
این پناهگاه در شمال روستای گیلارکش از توابع دهستان پیرکوهِ دیلمانه قرار دارد.
پناهگاه در ارتفاع ۱۷۸۰ متری از سطح دریا، بر روی یک دیواره صخرهای واقع شده است.
طبیعت و آب و هوا: این منطقهای کوهستانی با آب و هوای سردسیری است که مناظر بدیع و چشماندازهای طبیعی فوقالعادهای دارد.
مشخصات پناهگاه
این پناهگاه دارای ویژگیهای منحصربهفردی است:
ساختار: این مکان یک پناهگاه سنگی طبیعی است که در دل یک دیواره صخرهای ایجاد شده است.
تأثیر زلزله: به گفته اهالی محل، در گذشته چندین سوراخ با ابعاد مختلف در این دیواره وجود داشته که متأسفانه بر اثر زلزله سال ۱۳۶۹ بیشتر آنها بسته یا ریزش کردهاند.
جهت و چشمانداز: پناهگاه رو به شرق است و مشرف به رودخانه گیلارکش میباشد. این موقعیت استراتژیک، هم نورگیر مناسبی در اول روز فراهم میکرده و هم چشماندازی وسیع برای مشاهده محیط اطراف در اختیار ساکنان قرار میداده است.
منبع آب: منبع تأمین آب ساکنان احتمالی پناهگاه، رودخانه گیلارکش بوده که دسترسی به آب آشامیدنی را تضمین میکرده است.
دهانه: دهانه اصلی پناهگاه در حال حاضر حدود ۱.۵ متر عرض و ۲ متر ارتفاع دارد.
اهمیت باستانشناختی و وضعیت کنونی
یک راز بزرگ: متأسفانه تاکنون پژوهش همهجانبه و کاوش علمی سیستماتیکی بر روی این پناهگاه صورت نگرفته است. همین موضوع، هالهای از رمز و راز را بر آن فراگرفته است.
کاربرد فعلی: در حال حاضر از این پناهگاه به صورت سنتی توسط چوپانان منطقه به عنوان یک جانپناه و محل اتراق استفاده میشود.
پتانسیل نهفته: با وجود عدم کاوش، موقعیت جغرافیایی، دسترسی به آب و ویژگیهای طبیعی آن، این احتمال را تقویت میکند که این مکان میتوانسته در ادوار مختلف تاریخی، از دوران پیش از تاریخ (مانند پارینهسنگی یا نوسنگی) تا دوران تاریخی متأخر، به عنوان سکونتگاه موقت، پناهگاه شکارگران-گردآوران یا حتی محل استقرار فصلی مورد استفاده قرار گرفته باشد.
سخن پایانی و درخواست برای حفاظت
پناهگاه سنگی گیلارکش، میراثی فرهنگی و تاریخی است که در سکوتِ کوهستانهای سیاهکل، داستانهای ناگفته بسیاری را در خود نگه داشته است. این محوطه نیازمند:
ثبت در فهرست آثار ملی ایران است تا از گزند تخریب بیشتر در امان بماند.
کاوشهای علمی و باستانشناختی برای تعیین هویت، قدمت و کاربرد واقعی آن.
حفاظت و معرفی به عنوان یک جاذبه باستانگردی و طبیعتگردی مسئولانه.
بازدید از این مطلب، سفری است به عمق تاریخ نانوشته منطقه دیلمان و یادآوری میکند که چه گنجینههای ارزشمندی هستند که در گوشه و کنار میهن مان، در انتظار کشف و توجه هستند.
