منطقه حفاظت شده کبیر کوه با وسعتی در حدود ۱۶۶۵ هکتار یکی از بی نظیرترین جاهای دیدنی ایلام است. حیات وحش این منطقه عبارتند از کل و بز ، خرس و پلنگ و در زیستگاههای جنوبی و نواحی دشتی و تپه ماهورها حیواناتی نظیر قوچ، میش و آهو نیز زیست می‌کنند.
کبیرکوه مهمترین و بزرگترین رشته کوه استان ایلام است که در محل به نامهای «کَوِر» یا «کَوَرْ» معروف است . طول این رشته کوه ۱۶۰ کیلومتر است که در جهت شمال غربی ـ جنوب شرقی به صورت دیواری منظم امتداد دارد . بلندترین قله کبیرکوه «کان صیفی» نام دارد که در ناحیه «ورزین یا ورزرین» واقع شده است . این قله ۳۰۵۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد .
شهرستانهای دهلران ، مهران ، آبدانان در غرب کبیرکوه قرار دارند و درهشهر در شرق این رشته واقع است . شهرستانهای ایلام ، شیروان و چرداول و ایوان در کوهستانهای شمال و شمال شرقی استان واقع شده اند .
موقعیت جغرافیایی
منطقه حفاظت شده جنگلی کبیرکوه منطقه‌ای کوهستانی بوده که در مختصات جغرافیایی E4655 تا E4720 طول شرقی و N3310 تا N3315 عرض شمالی در شهرستان دره شهر استان ایلام واقع شده است .
حد و حدود قانونی
حد و حدود منطقه حفاظت شده جنگلی کبیرکوه به شرح ذیل تعیین شده است:
شمالاً: از پشته ارشت در امتداد زمین‌های کشاورزی و خط‌الرأس پشته‌های بدره، لارت، گردکانه، زرانگوش، سیکان و در همان امتداد به سراب سیکان و فرهادآباد تا منتهی شود به جاده مالرو به سراب درهشهر.
شرقاً: از سراب درهشهر و منتهی الیه طرح جنگلکاری و در مسیر جاده آسفالته درهشهر به آبدانان تا ارتفاعات کبیرکوه.
جنوباً: از ارتفاعات کبیرکوه به سمت غرب در امتداد خط‌الرأس کبیرکوه تا منتهی شود به ارتفاعات مشرف به آبریز شهرک ولیعصر.
غرباً: از ارتفاعات مشرف به شهرک ولی عصر به پادامنه کبیرکوه و پشته ارشت.
پوشش گیاهی
در این منطقه انواع مختلفی از گیاهان وجود دارد که هر چه به سمت ارتفاعات پیش برویم این تنوع و تعدد بیشتر می شود. از میان این گیاهان می توان به گون، شبدر، زبان گنجشک، داغداغان، ارژن، آلبالو وحشی، پرسیاوش، اسپند، گوش بره، دافنه، بلوط ایرانی، بروموس، بومادران، جو دوسر، چمن، بنه، بادام، زالزالک، تمشک، گاو زبان، کنگر، پنیرک، ملیکا، شنبلیله و … اشاره کرد.
گونه‌های جانوری
این محل زیستگاه حیوانات مختلفی است که هر یک در نوع خود بی نظیر هستند و برخی از آنها بومی منطقه به شمار می آیند. مهم ترین آنها کل و بز محسوب می شوند که با توجه به شرایط توپولوژی منطقه، زیستگاه مناسبی برای آنها به حساب می آید. خرس قهوه‌ای، پلنگ، گربه وحشی، کاراکال، گرگ، شغال، روباه معمولی، کفتار، سمور، راسو، کل و بز، گراز، خرگوش، سنجاب ایرانی، خارپشت اروپایی، خارپشت گوش بلند، هامستر خاکستری و موش خانگی دیگر حیواناتی هستند که در این منطقه زندگی می کنند. علاوه بر این ها پرندگانی نیز در این محوطه زندگی می کنند که ۴۶ گونه هستند که در ۷ راسته و ۱۹ تیره قرار دارند.
راه‌های ارتباطی
در اطراف منطقه حفاظت شده کبیرکوه دو جاده ایلام – دره شهر در شمال و جاده دره شهر- آبدانان که مرز شرقی منطقه را تشکیل می‌دهد، وجود دارد. از این راه‌ها، راه‌های فرعی دیگری وارد منطقه می‌شود. مهمترین این راه‌ها عبارتند از جاده فرعی (آسفالته) آبهر پائین – امامزاده پیرمحمد (پشته لارت). جاده‌ی خاکی شهرک ولیعصر- پشته ارشت (شمال غرب منطقه) و جاده‌های فرعی دیگری مانند پشته زید، فرهادآباد، زرانگوش، سیکان و… که از مرز شمال وارد منطقه می‌شوند، وجود دارد. در قسمت جنوب منطقه حفاظت شده کبیرکوه و در مسیر جاده ملکشاهی – میمه در منطقه مله خان کشته جاده خاکی وجود دارد که به ارتفاعات جنوبی کبیرکوه متصل می‌شود و قسمت‌هایی از آن در سال‌های گذشته تخریب شده است.
با توجه به کوهستانی بودن منطقه، تنها روستای فرهاد آباد در قسمت شمال شرقی منطقه واقع شده است که فعالیت معیشتی این روستا کشاورزی و دامداری سنتی است. در پیرامون منطقه حفاظت شده و در مسیر جاده ایلام- دره شهر روستاها و آبادی‌های زیادی واقع شده‌اند که با توجه به وجود رودخانه سیمره و زمین‌های کشاورزی مناسب حرفه‌ی کشاورزی از رونق خوبی برخوردار است، بطوری که شغل اغلب ساکنین این روستاها بر این اساس مبتنی شده است. همچنین در برخی از روستاها، دامداری نیز از مهمترین فعالیت‌های معیشتی است و روستائیان برای چرای دام‌های خود از مراتع داخل منطقه حفاظت شده بهره‌برداری می‌کنند و در برخی مواقع نیز به محیط زیست منطقه خساراتی وارد می نمایند.
وضعیت طبیعی
پستی و بلندی
منطقه حفاظت شده کبیرکوه با مساحتی حدود ۲۰ هزار هکتار، منطقه ای است کوهستانی از سلسله جبال زاگرس که در دامنه ارتفاعی ۹۵۰ تا ۲۷۹۰ متر از سطح دریا قرار دارد. این منطقه به لحاظ داشتن تنوع ارتفاعی دارای اکوسیستم های مختلف بوده که اغلب غیر قابل دسترس هستند و نسبت به سایر مناطق، به صورت بکر و دست نخورده باقی مانده اند. همچنین به دلیل پویا بودن بسیاری از مراحل توالی گیاهی را در بر می گیرد. با توجه به تنوع و تغییرات شرایط فیزیکی که در سطح منطقه وجود دارد. علاوه بر برخورداری از غنای زیستی دارای ارزش های گردشگری و اکوتوریسم بالایی نیز می باشد.
براساس مشخصات ارتفاعی، شیب و برخی تظاهرات ریخت شناسی عوارض زمین به ترتیب عبارتند از کوهستان، تپه‌ماهور و دشت سر.
واحد کوهستان قسمت اعظم منطقه را فراگرفته است. در این واحد، تیپ حوزه‌های سنگی تقریباً در همه جا رخنمون داشته و دارای شیب خیلی تند و فاقد خاک مناسب (تنها در لا به لای درز و شکاف و بین بریدگی‌های سنگی و تخته سنگ‌ها خاک مناسب وجود دارد) است. این واحد همچنین بیش از ۸۵ درصد سطح منطقه را تشکیل می‌دهد. در این منطقه به لحاظ داشتن منابع آبی فراوان چشم اندازهای زیبایی ایجاد شده است که دارای ارزش فراوانی است. مهمترین کوه‌ها و دره‌های منطقه عبارتند از :
کوه‌ها
با توجه به اینکه شیب شمالی کبیرکوه به عنوان منطقه حفاظت شده اعلام شده لذا تمام مرز جنوبی منطقه را ارتفاعات و کوه‌های کبیرکوه تشکیل می‌دهد (تقریباً بیش از ۸۵ درصد منطقه). در قسمت شمال منطقه حفاظت شده نیز کوه‌های کم ارتفاع‌تری نسبت به مرز جنوبی قرار دارند. عبارتند از کوه‌های پشته ارشت، پشته لارت، زید، زرانگوش، فرهاد آباد، سیکان و دره شهر که دارای پوشش مرتعی می باشند. دامنه‌های آنها اغلب به لحاظ برخورداری از خاک مناسب جهت کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
دره‌ها و تنگه‌ها
همان گونه که اشاره شد قسمت اعظم منطقه را کوهستان تشکیل می‌دهد که در بین آنها دره‌هایی عمیق ایجاد شده‌اند. این مناطق به لحاظ داشتن پوشش گیاهی منحصر به فرد، چشم اندازهای زیبا، منابع آب، حیات وحش و… از ارزش اکوتوریسمی بالایی برخوردار است. مهمترین آنها عبارتند از دره‌های پشته ارشت، گردکانه، لارت، زرانگوش، زید، فرهادآباد، سیکان. دره شهر که هر کدام از آنها دارای سیمای طبیعی و پوشش گیاهی متفاوتی است. در شکل ۱۰ تصاویری از دره های مذکور ملاحظه می گردد. شکل ۱۱ انبارهای قدیمی غلات را بهمراه خرابه های روستای زید در تنگه زید نشان می دهد.
نقشه :
