رزرو هتل ایران بوم گردی

مقبره الشعرای تبریز

زمان مطالعه : 7 دقیقه - تاریخ بروزرسانی :
۲۵ آبان ۱۴۰۱

مقبره الشعرای تبریز در خیابان ثقه الاسلام و در ضلع شمالی بقعه سید حمزه واقع است. مقبره الشعرا از ۸۰۰ سال پیش محل دفن بیش از ۴۰۰ شاعر، ادیب، عارف و رجال نامی است که در طول دوره‌های مختلف در این مکان دفن شده‌اند و اکنون این بنا یادبودی از این بزرگان است. شاعرانی چون اسدی طوسی، خاقانی شروانی و شهریار از جمله افراد مدفون در مقبره الشعرا هستند. مقبره الشعرا همچنین، موزه‌ شعر و ادب آذربایجان محسوب می‌شود و شما در کنار بازدید از معماری تماشایی این یادبود زیبا، با شعرا و آثار آن‌ها بیشتر آشنا خواهید. در داخل مقبره، تنها قبر شهریار زبان پارسی؛ استاد محمدحسین بهجت تبریزی به چشم می‌خورد که آخرین شاعر نامی و بزرگ دفن شده در این مکان است.

 مقبره الشعرای تبریز

قدمت مقبره الشعرای تبریز

این بنا در سال ۱۳۸۷ در فهرست میراث ملی به ثبت رسیده است. در ماخذ و منابع، از مقبره الشعرای تبریز  تا قبل از قرن هشتم نامی برده نشده و قدیمی ترین تذکره فارسی. یعنی لباب الالباب محمد عوفی که ظاهرا در سنه ۶۱۸ تالیف شده و شرح حال شاعران قرن ششم مانند خاقانی و ظهیر را که در مقبره الشعرا دفن شده اند، نگاشته است. نامی از مقبره الشعرا نبرده و از این روی، قدیمی ترین کتابی که نام مقبره الشعرای سرخاب را به صراحت دارد “نزهه القلوب” حمدلله مستوفی است که در سال ۷۴۰ ه. ق تالیف شده است.

تور اروپا

نمیری شهریار از شعر شیرین روان گفتن                                                          که از آب بقا جوئید عمر جاودانی را (شهریار)

سرخاب نام کوی و محله‌ای تاریخی در شهر تبریز است که از دیرباز محل سکونت بزرگان و ادبا بوده است. در این محله اماکن، بناها، تکیه‌ها و مقابر معروفی چون ربع رشیدی، تکیه حیدر، بقعه عون بن علی، بقعه سید حمزه، صاحب الامر و سید ابراهیم یا حظیره بابا حسن. حظیره بابا مزید، صفوه الصفا و مقبره الشعرا به تقدس و معروفیت آن افزوده است.

مقبره الشعرا گورستان تاریخی محله سرخاب است که در گذشته با نام‌هایی چون حظیره الشعرا، حظیره القضاه و قبرستان سرخاب شناخته می‌شد. در منابع تاریخی، از مقبره الشعرا تا قبل از قرن هشتم نامی برده نشده است. چنانچه در کتاب لباب الالباب محمد عوفی که در سنه ۶۱۸ نوشته شده و در آن شرح حال شاعران قرن ششم را مانند خاقانی و ظهیر را که در مقبره الشعرا دفن شده‌اند، آورده و نامی از مقبره الشعرا برده است. اما کتاب نزهه القلوب حمدلله مستوفی که در سال ۷۴۰ هجری قمری تألیف شده، قدیمی‌ترین کتابی محسوب می‌شود که نام مقبره الشعرای سرخاب به صراحت در آن ذکر شده است.

 مقبره الشعرای تبریز

تخریب مقبره الشعرا

در واقع از قرن شش هجری قمری و بعد از آنکه شاعران معروف قرن ششم مانند خاقانی و ظهیر فاریابی در این مقبره دفن شده‌اند. در کتاب‌های تاریخ و تذکره به نام «مقبره الشعرا» برمی‌خوریم. در این قرن، تبریز مرکز حکومت اتابکان آذربایجان و پناهگاه شاعرانی شد که در جستجوی یک زندگی آرام و آسوده به دور از جنگ و نزاع بودند. خاقانی و ابوالعلا و فلکی از شروان و گنجه، ظهیر فاریابی و شاهپور نیشابوری از خراسان به تبریز آمدند و در این شهر ساکن شدند. پس از مرگ نیز در حظیره مخصوصی دفن شدند که از این حظیره در تاریخ و تذکره‌ها به‌عنوان مقبره الشعرا یاد کرده‌اند. شاعران دیگری نیز از عهد ایلخانیان تا ایلکانیان و دوره آق قویونلو در تبریز بودند یا از نقاط دیگر به تبریز آمده و در این شهر درگذشته‌اند که غالبا در همین حظیره و در جوار خاقانی مدفون هستند.

متأسفانه این مکان در طول زمان با حوادث مختلف طبیعی روبه‌رو شده است. حوادثی چون سیل و زلزله، شکل ظاهری آن را از بین برده و آثاری از مقابر این بزرگان بر جای نمانده است. در کتاب صاحب اولاد اطهار نوشته طباطبایی که در سال ۱۲۹۴ هجری قمری نگارش شده است. به زلزله‌های متعددی به‌ویژه زلزله سال ۱۱۹۳ و سال بعد از آن اشاره شده است که آسیب‌های فراوانی به این قبرستان وارد آورده است. عزیز دولت آبادی نیز در مقاله زلزله‌های تبریز درباره قبور مقبره الشعرا نوشته است:

با کمال تأسف از مزارات شهریاران شعر و ادب فارسی مثل خاقانی شروانی، اسدی طوسی، ظهیر فاریابی، مجیرالدین بیلقانی.حکیم قطران تبریزی، شاهپور بن محمد اشهری سبزواری، خواجه همام تبریزی و… کوچک‌ترین نشانه و اثری نمی‌یابید.

بنای یادبود مقبره الشعرا

در دهه ۵۰ به یاد نام و خاطره بزرگان مدفون در مقبره الشعرا یادبود فعلی ساخته شد. در شهریور ماه ۱۳۵۰ آگهی دعوت به مسابقه طرح یاد بود مقبره الشعرا از سوی انجمن آثار تاریخی ایران و ادارات فرهنگ و هنر وقت به روزنامه‌های کیهان و اطلاعات و مجله یغما فرستاده شد. از میان طرح‌های ارسالی، طرح پیشنهادی غلامرضا فرزانمهر انتخاب و عملیات عمرانی آن آغاز شد.

عملیات ساخت این بنای معروف تا پس از انقلاب ادامه یافت تا اینکه در سال ۱۳۶۷ افتتاح شد. در سال‌های اخیر جهت اجرای طرح توسعه آن، اطراف بنا حفاری شد و کارگاه‌های ساختمانی در اطراف آن ایجاد شدند. در حال حاضر، بعد از چندین سال، این پروژه به اتمام نرسیده و ناقص باقی مانده و بر چهره و سیمای این یادبود ارزشمند اثر گذاشته است.

مقبره الشعرای تبریز مقبره الشعرای تبریز

معماری بنای مقبره الشعرا

معماری مقبره الشعرا بسیار زیبا و چشم‌نواز است. طاق‌های در هم تنیده شده و عظمت این بنا در اولین ورود شما را مات و مبهوت خواهد کرد. در ساخت این یادبود ترکیبی از معماری سنتی و مدرن است. ارتفاع این بنا ۳۰ متر بوده و پوشش بیرونی آن بتونی و لایه زیرین فلزی است. فضای اصلی مقبره الشعرا یک اتاق بسیار بزرگ است که چندین اتاق کوچک در اطراف آن قرار دارد. بر دیوارهای این فضا اشعار شاعرانی که در این مقبره دفن شده‌اند و تابلوهای عکس و خطاطی به چشم می‌خورد. بخش‌های اداری، فروشگاه کتاب و صنایع‌دستی و… سایر بخش‌های تشکیل دهنده این بنا هستند.

مقبره الشعرای تبریز مقبره الشعرای تبریز

معروفترین آرمیدگان مقبره الشعرا

مقبره الشعرا محل دفن بزرگان، شعرا و ادبای زیادی است. گفته می‌شود در این مکان بیش از ۴۰۰ تن از افراد نامی دفن شده‌اند. شاعرانی چون اسدی طوسی، قطران تبریزی، خاقانی شروانی، مجیر الدین بیلقانی، ظهیر الدین فاریابی، شاهپور نیشابوری، شمس الدین سجاسی، ذوالفقار شروانی، همام تبريزی، سلمان ساوجی، قطب‌الدين شيرازی، مغربی تبریزی، مانی شیرازی، لسانی شیرازی و شکیبی تبریزی از جمله آن‌ها است. محمد حسین بهجت تبریزی متخلص به شهریار نیز آخرین شاعر نامی است که در سال ۱۳۶۷ در این مقبره به خاک سپرده شده است و قبر وی در داخل فضای اصلی آرامگاه قرار دارد.

از دیگر افرادی که در مقبره الشعرا به خاک سپرده شده‌اند، می‌توان به مجذوب علی شاه، عزیز خان مکری، هفت خواهران، امیر عبدالغفار، میرزا شفیع مستوفی، سهراب، پیر باب، امام طالحه، پیر محمد مشهور به پیر ممد، معین الدین صفار، کمال الدین عبد القادر نخجوانی، حافظ حسین زال، عبدالرحیم خلوتی و افراد معاصری چون دکتر مهدی روشن ضمیر، دکتر محمود پدیده، استاد جواد آذر، استاد میرزا طاهر خوش‌نویس تبریزی، محمود ملماسی، سید یوسف نجمی و استاد علی حریرچی می‌توان اشاره کرد.

مقبره الشعرا

سید محمد حسین بهجت تبریزی (شهریار)

محمد حسین بهجت تبریزی متخلص به شهریار از جمله شاعران نامدار و شهیر دفن شده در مقبره الشعرا می باشد. وی در سال ۱۲۸۵ هجری شمسی در شهر تبریز به دنیا آمد و در ابتدای جوانی برای ادامه تحصیل به تهران رفت. هنگامی که به تهران وارد شد با استاد ابوالحسن خان صبا آشنا گشت و به یادگیری ردیف های موسیقی ایرانی و نواختن سه تار مشغول شد. هم زمان با یادگیری موسیقی به مدرسه دارالفنون رفت و تحصیلات علوم دینی خود را افزایش داد. سپس در سال ۱۳۰۳ وارد مدرسه طب و پزشکی شد و پس از آن شروع به سرودن اشعار خود به دو زبان فارسی و ترکی کرد که کم کم شهریار را به چهره ای شناخته شده در حوزه شعر و ادبیات معاصر فارسی کرد. در حدود سال های ۱۳۲۹ – ۱۳۳۰ بود که شعر معروف حیدر بابا را سرود و اثری جاودان در ادبیات فارسی را به جا گذاشت. حیدر بابا یکی از شاهکارهای ادبیات ترکی آذربایجانی است که شهریار در آن اصالت و زیبایی شهر و دیار خود را به تصویر کشیده است.

شهریار در سال ۱۳۳۲ به تبریز باز می گردد و به دلیل شکست عشقی درس پزشکی را رها می کند. پس از آن که به عشق اول خود نرسید با یکی از بستگان خود ازدواج می کند و صاحب سه فرزند می شود. در سال های دهه ۴۰ بود که شهریار به اوج شهرت خود رسید و خطاطی را هم تا مراتب بالا طی کرد. همچنین دیوان اشعار فارسی و ترکی او بارها به چاپ رسید و نایاب شد. پس از آن در سال ۱۳۵۴ همسر خود را از دست داد و پس از طی یک دوره طولانی بیماری در سال ۱۳۶۷ در بیمارستان مهر تهران بستری شد و از دنیا رفت. بنا به وصیت شهریار او را در مقبره الشعرا تبریز به خاک سپردند.

روز درگذشت محمد حسین بهجت تبریزی شاعر نامی و شهیر آذربایجانی ۲۷ شهریور است. این روز با تصویب شورای انقلاب فرهنگی به عنوان روز ملی شعر و ادب فارسی برگزیده شد. به همین سبب هم در همه جای ایران برنامه های متعددی برای بزرگداشت یاد و خاطره این شاعر توانمند فارسی برگزار می شود.

شهریار

جاهای دیدنی اطراف مقبره الشعرا

شهر تبریز پر از جاذبه‌های دیدنی و تماشایی است که دیدن همه آن‌ها چندین روز زمان می‌برد. پیشنهاد می‌کنیم که برنامه سفرتان را به شهر اولین‌ها به‌نحوی برنامه‌ریزی کنید که فرصت بازدید از بیشتر مکان‌های دیدنی این شهر را داشته باشید.

در نزدیکی مقبره الشعرا و در واقع در محله سرخاب دیدنی‌های چون سرخاب قاپیسی یا دروازه سرخاب، بقعه سیدحمزه متعلق به قرن هشت هجری قمری، امام‌زاده سید حمزه با دیوارهای مزین به نقاشی‌هایی از دوران قاجار قرار دارند که بعد از بازدید از مقبره الشعرا می‌توانید از آن‌ها دیدن کنید. همچنین در جوار بقعه سید حمزه چندین مزار دیگر نیز وجود دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به مزار میرزا محمد ابراهیم ظهیرالدین، میرزا عیسی قائم مقام، سردار کل عزیزخان مکری و شهید ثقه الاسلام اشاره کرد.از مسجد ثقه الاسلام هم دیدن بفرمایید.

نحوه دسترسی

برای رفتن به مقبره الشعرا به میدان منجم تبریز بروید. از طریق این میدان به‌راحتی به خیابان ثقه الاسلام دسترسی پیدا خواهید کرد. با رفتن به بلوار ۲۹ بهمن و سپس خیابان امام خمینی و بعد از گذر از مسجد کبود به خیابان ثقه الاسلام می‌رسید.

آدرس مقبره الشعرا تبریز: محله ششگلان، خیابان ثقه الاسلام، تقاطع عارف، تکیه حیدر، در کنار بقعه سید حمزه و مقبره قائم مقام و ملاباشی

 مقبره الشعرای تبریز

           
ما را در اینستاگرام دنبال کنید

لینک های مرتبط :

 

نظر کاربران :

  • کامران فاضلي

    موزه قاجار تبریز در نزدیکی مقبره شعرای تبریز قرار دارد که می توانید از آن هم دیدن کنید

    ۳ بهمن, ۱۳۹۷ پاسخ دادن
  • حسن حسن زاده

    بنايي زيبا ديدني يكي از بهترين هاي تبريز است و ارمگاه استاد شهريار و استاد هاي بسيار ديگر كه افتخار اين استان هستند

    ۲۸ دی, ۱۳۹۷ پاسخ دادن
  • مهرنوش زاده رفيع

    معماري عالي ، فضايي بزرگ و تميز مقبره جناب شهريار بزرگ

    ۱۲ دی, ۱۳۹۷ پاسخ دادن
  • علی طاهرخانچی

    این بنا بسیار زیباست و شاعر بسیار بزرگی در این مکان آرام گرفته است که سزاوار همچین آرامگاهی هم هست.

    ۵ دی, ۱۳۹۷ پاسخ دادن
  • نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    جاباما سایت ویلا و اقامتگاه آنلاین