یکی از فعالیت های لذت بخش ماهیگیری (fishery ،fishing یا angling) است که بوسیله تور، قلاب یا هر ابزار دیگری در دریاچه های مصنوعی یا طبیعی یا در کنار رودخانه ها انجام می شود. ماهیگیری گروه سنی خاصی ندارد و از کودک و بزرگسال در صورت علاقه و رعایت نکات ایمنی می توانند از این فعالیت لذت ببرند.در کل ماهیگیری به دو دسته تجاری و تفریحی-ورزشی (بگیر و رها کن) تقسیم می شود. با سیری در ایران همراه باشید تا با انواع ماهیگیری و چگونگی ماهیگیری در طبیعت آشنا شوید.
ماهیگیری تجاری
ماهیگیری تجاری بهمنظور تامین معاش و در مقیاس وسیع انجام میشود و خود دو نوع سنتی (استفاده از تور) و صنعتی (استفاده از رادار و تجهیزات پیشرفته مکانیکی) دارد. ماهی گیری تجاری در صورتی که با رعایت اصول و در زمان و مکان مناسب انجام شود، بدون آسیب زدن به طبیعت، روزی صیادان و بخشی از جیره غذایی مناسب برای انسانها را تامین میکند.
پیشنهاد می کنیم مطلب بهترین مکان ها برای ماهیگیری در تهران را نیز مطالعه بفرمایید.
ماهیگیری تفریحی-ورزشی
در این نوع ماهیگیری فرد اوقات فراغت خود را با اهدافی چون سرگرمی، ورزش و لذت بردن از طبیعت به ماهیگیری میپردازد. ماهی گیری تفریحی و ورزشی فعالیتی نشاطبخش است که در تمام دنیا رواج دارد و هدف آن ارتزاق یا کسب درآمد نیست؛ بلکه نشاط و هیجان بههمراه دارد. ماهیگیر در طی این فعالیت با فاصله گرفتن از دغدغههای روزمره، پیوندی عمیق با طبیعت ایجاد میکند، فرصت تعقل و تفکر نسبت به جهان پیرامون را به دست میآورد.
تاریخچه ماهیگیری ورزشی تفریحی
حکایتهای شفاهی متعددی در ژاپن پیرامون ماهیگیری ورزشی تفریحی (مربوط به اوایل قرن ۹ میلادی) وجود دارد. پس از آن «کلادیوس آلیانوس» از اروپا در کتاب « حیوانات و طبیعت» به ماهیگیری ورزشی اشاره کرده است. اولین مقاله رسمی ماهیگیری ورزشی در سال ۱۴۹۶ میلادی توسط فردی به نام «جولیانا برنرز» نگارش شد و به چاپ رسید؛ اما از سال ۱۶۵۳ میلادی و با انتشار کتاب معروف «The Compleat Angler» اثر ایزاک والتون، اصول و فنون ورزش ماهیگیری تفریحی به مرور تشریح شد و گسترش یافت. این نوع از ماهیگیری یکی از شاخههای گردشگری و طبیعتگردی است و فرد با حفظ ارزشهای پایدار زیستمحیطی و رعایت اصول به آن میپردازد. امروزه مسابقات ورزشی در زمینه ماهیگیری برگزار میشوند.
تاثیرات روحی و جسمی ماهیگیری ورزشی تفریحی
درمان بیماریهای روحی از طریق ورزش ماهیگیری (Piscatorial therapy)، علمی در شاخه پزشکی است. از جمله تاثیرات روحی و روانی گسترده ماهیگیری تفریحی ورزشی میتوان به دور شدن از افکار منفی، تغییر نگرش به زندگی، درآمیختگی با ذات طبیعت، لذت بردن از هوای پاک و مناظر بکر، کاهش استرسها و تنشهای بدن، کمک به رفع افسردگی، استرس پس از سانحه و اختلال اضطراب فراگیر (بهدلیل تحرک جسمانی و ارتباطات اجتماعی)، تقویت صبر و قدرت تحلیل و افزایش تمرکز اشاره کرد.
پیادهروی و جنبوجوش مداوم برای یافتن محل مناسب صید، تقویت عملکرد قلب (با درگیر شدن ماهیچههای قلب و بالا رفتن ضربان آن)، تقویت عضلات و ماهیچههای دست، مچ، آرنج، کتف و ساق پا (برای پرتاب نخ ماهیگیری، نگه داشتن آن و بیرون کشیدن ماهی از آب)، تقویت و افزایش عملکرد ششها و مغز (با تنفس در هوای آزاد) و جذب ویتامین D بهصورت طبیعی (به جهت تابش نور خورشید در محیط آزاد) از جمله برکات جسمانی حاصل از انجام ماهیگیری تفریحی هستند.
چگونگی ماهیگیری در طبیعت
ماهیگیری فعالیتی بر پایه علم، ابزار و مهارت است. فرد پس از آشنایی با اصول ماهیگیری، روشها و ابزار آن به بررسی منطقه و آبزی هدف خود میپردازد تا نتیجه مطلوب حاصل شود. وبسایت تخصصی ماهیگیری ایران فیشینگ، اطلاعاتی جامع و کاربردی در زمینه ماهیگیری و ابزار آن در اختیار افراد قرار میدهد. علاقهمندان میتوانند از کلیپها و مقالههای آموزشی موجود در وبسایتها و فضای مجازی و کلاسهای آموزشی، برای آشنایی با روشها و ابزارهای این فن بهره ببرند. همراهی با تیم و تورهای ماهیگیری تجربه زیباتری را برای ماهیگیر رقم میزند؛ زیرا خرد جمعی و حضور افراد باتجربه در این تورهای تفریحی و آموزشی سبب بالا رفتن احتمال موفقیت میشود.
ماهیگیران برای صید در مناطقی همچون دریاچههای مصنوعی نیاز به دریافت مجوز و پروانه صید ندارند و تنها با پرداخت هزینه به مسئولان منطقه میتوانند به صید بپردازند. ماهیگیری در محلهایی مثل رودخانه، دریاچه طبیعی، مرداب و تالاب نیاز به دریافت مجوز از سامانه جامع محیط زیست دارد. ماهیگیری بدون مجوز تخلف محسوب میشود؛ این عمل بازخوردهایی چون تذکر، جریمه یا ضبط لوازم و تجهیزات ماهیگیری (از سوی محیطبانهای سازمان محیط زیست) در پی خواهد داشت.
روشهای متنوعی برای ماهیگیری وجود دارد که هرکدام ابزار ویژه خود را میطلبند و مخصوص نوع خاصی از منطقه و ماهی هستند. موقعیت جفرافیایی، شیرین یا شور بودن آب منطقه، نوع طعمه مورد استفاده، تجهیزات در دسترس و گونه آبزی منطقه مواردی هستند که در انتخاب بهترین روش صیادی در نظر گرفته میشوند. ماهیگیرها معمولا (برای حصول نتیجه بهتر) صبح زود در نقطه هدف خود طعمهپاشی میکنند و بعدازظهر به استقرار چوبهای ماهیگیری و صید مشغول میشوند.
روشهای متداول ماهیگیری تفریحی ورزشی
انتظاری
این روش در موقعیتهای جغرافیایی و بسترهای آبی همچون رودخانهها، نهرها، آبگیرها، دریاچههای مصنوعی، سدهای آب شیرین و نیمهشور کاربرد دارد. در این روش صید غالبا از طعمههای طبیعی بهره میبرند. طعمه بهوسیله قلاب به نخ و چوب ماهیگیری وصل و به دو صورت کفخواب یا شناور در آب مستقر میشود.
اسپینینگ (لانسه کشی)
لانسهکشی به معنی پرتاب و جمع کردن است. این روش برای صید ماهیهایی همچون قزلآلا در آب شیرین کاربرد دارد. لانسه (Lance) یکی از انواع طعمههای مصنوعی ماهیگیری است که از پلاک پرهای و متحرک ساخته میشود. لانسه با حرکت در آب به دور قلاب میچرخد. در صورت استفاده از لانسه بهعنوان طعمه، حتما باید هرزگرد نیز وصل شود. قلاب را به بدنه لانسه وصل میکنند تا پلاک متحرک بتواند حول قلاب بچرخد. با پرتاب قلاب در آب و جمع کردن آن، پره متحرک دور قلاب (شبیه یک ماهی) میگردد. ماهیها با دیدن این صحنه بهسمت لانسه جذب میشوند و در واقع فریب میخورند.
در روش لانسهکشی ماهیگیر قلاب را با بیشترین توان خود پرتاب میکند و سپس آن را با سرعتی یکنواخت به سوی خود میکشد. کشیدن باید نه آنقدر سریع باشد که طعمه روی آب بیاید و نه آنقدر آرام که طعمه به کف رودخانه گیر کند. این روش از روی قایقهای تخصصی و نیمهتخصصی و صخرههای مشرف به دریا انجام میشود. لانسه و چوب ماهیگیری کوتاه از موارد مورد نیاز در لانسه کشی هستند.
ترولینگ
ترولینگ روشی مناسب برای ماهیگیری و صید ماهیهای بزرگ در آبهای شیرین و شور دریا است. این روش از روی قایق در حال حرکت انجام میشود. سرعت حرکت قایق با توجه به نوع صید و عمق آب تغییر میکند. طعمههای طبیعی و مصنوعی در روش ترولینگ استفاده میشوند. ماهی با حرکت قایق بهدنبال طعمه میافتد و سپس صید میشود. تن، شیر ماهی، باراکودا، هامور و جاش از جمله ماهیهای هدف این نوع ماهیگیری هستند.
بایدها و نبایدهای ماهی گیری
داشتن صبر و آرامش از ابتداییترین اصول ماهیگیری است. ماهیها نیز مانند دیگر موجودات از محیطهای پرهیاهو و ناامن گریزان هستند.
درک درست از ذخایر ارزشمند زیستکره و محدود بودن قدرت ترمیم طبیعت یکی از اصول ماهیگیری است. صید بیرویه و ماهیگیری در فصل تخمریزی به کاهش فراوانی و انقراض گونههای مختلف آبزیان منجر میشوند. گرفتن مجوز صید و در نظر داشتن زمان مجاز برای ماهی گیری، تعداد مجاز صید و قوانین خاص هر منطقه، ضمن تحقق تفریح مسئولانه، حفظ تعادل طبیعت را در پی دارد.
اجرای روشهای مخرب، غیرمسئولانه، غیرحرفهای و غیراصولی همچون استفاده از موتور برق، ریختن کلر در رودخانه و بستن تور بهجای قلاب روی نخ ماهیگیری، بهسرعت جمعیت آبزیان را نابود و نسل آنها را منقرض میکنند.
استفاده از روشهای حرفهای و بیآزارتر همچون فلای (استفاده از قلابهای فاقد خار) برای صید ماهی و سپس آزادسازی آن، هم شانس زندگی دوباره به آبزی میدهد و هم لذت ماهیگیری را نصیب صیاد میکند.
اشتراک گذاشتن فیلمها و عکسهای ماهی گیری به سبک «بگیر و رها کن» سبب ترویج فرهنگ و علاقهمندی افراد بیشتری به این تفریح میشود.
برخی از ماهیگیرها برای صید، چند روز کنار بسترهای آبی کمپ میزنند. توجه به طبیعت و برهم نزدن آرامش آن، جمعآوری کامل زبالهها از محیط و اطمینان از خاموش شدن آتش در این نوع گردشگری بسیار اهمیت دارد.
ماهیگیران حرفهای هیچگاه محل دقیق صید ماهی (بهویژه ماهیهای کمیاب) را فاش نمیکنند؛ زیرا اگر افراد دیگر از این موضوع مطلع شوند و برای صید به منطقه موردنظر بروند، حیات ماهی به خطر میافتد.
تجهیزات مورد نیاز برای ماهیگیری
ماهیگیری مانند هر ورزش و تفریح دیگری نیاز به تجهیزات دارد. اگر قصد دارید چند روز را در طبیعت سپری کنید، باید لوازم سفر و کمپینگ را همراه خود ببرید. چادر مسافرتی، زیرانداز، صندلی، کیسهخواب، چراغقوه، کلاه آفتابگیر، سایهبان، کرم ضدآفتاب، عینک آفتابی، کفش مناسب پیادهروی، لباس اضافی و حوله از جمله تجهیزات عمومی برای حضور در طبیعت با اهداف مختلف هستند. علاقهمندان به ماهیگیری میتوانند با تهیه لوازم اصلی و ضروری این تفریح را تجربه کنند. توجه داشته باشید که تهیه لوازم حرفهای و گرانقیمت از ابتدای کار سردرگمی و گاه دلزدگی ماهیگیر را بهدنبال دارد.
چوب ماهیگیری (Fishing Rod)
مهمترین ابزار برای صید ماهی، چوب ماهیگیری است که انواع متنوعی همچون تلسکوپی، یک یا چند تکه، پشه، ساحلی، ترولینگ، چوب کاسی، پوله، اسپینینگ دریایی و چوب تخصصی کپور دارد. این چوبها از نظر جنس، طول و وزن با یکدیگر متفاوت هستند و ماهیگیر با توجه به گونه هدف خود آن را انتخاب میکند. چوبهایی با وزن ۱۰ تا ۳۰ گرم برای شکار قزلآلا، چوبهایی با وزن ۲۰ تا ۴۰ گرم برای صید ماهی سوف و چوبهای ۴۰۰ تا ۱۰۰۰ گرم برای صید ترولینگ دریا مناسب هستند. وزن پایین چوب سبب آسانتر شدن کار و تسلط بیشتر ماهیگیر میشود و به همین دلیل برای شروع کار بهتر است.
برخی از افراد از کلمات لنسر یا لانسر ماهیگیری (lancer) بهجای چوب ماهیگیری استفاده میکنند که چندان حرفهای و درست نیست. لنسر در لغت نیزهدار و نیزهانداز معنی میشود و در واقع یکی از انواع طعمه ماهیگیری غیرطبیعی و پرکاربرد است.
چرخ ماهیگیری (Fishing Reel)
چرخ روی چوب ماهیگیری وصل میشود و کمک میکند تا ماهیگیر نخ را جمع یا آزاد کند. چرخ از بخشهای متعددی چون بدنه، کلاج، بلبرینگ، کمان، ضامن یا نگهدارنده، دسته، اسپول یا همان قرقره تشکیل شده است. این ابزار نیز مانند چوب انواع متعددی دارد. چوب و چرخ باید تناسب داشته باشند. «اسپینینگ»، «دریایی» و «بایت رانر» از انواع چرخهای ماهیگیری هستند. قرقره ۱۰۰ تا ۱۵۰ متری برای ماهیگیران مبتدی مناسب است.
نخ ماهیگیری (Fishing Rig)
نخ به چرخ ماهیگیری وصل و به داخل آب پرتاب میشود. مونو، بافته و فلای فیشینگ از انواع رایج نخهای ماهیگیری هستند. نخ نازک برای ماهیگیران مبتدی مناسبتر است؛ زیرا خاصیت ارتجاعی بالایی دارد، به طعمه آسیب کمتری میزند، در آب خوب دیده نمیشود و تقریبا نامرئی است. نخهای نرمی که راحت مچاله میشوند کیفیت بالاتری دارند. برای شروع کار لازم است که حداقل ۴۰ متر نخ روی چرخ ماهیگیری داشته باشید.
شناور ماهیگیری (Fishing Float)
شناورهای ماهیگیری دو نوع ثابت و متحرک دارند و کمک میکنند به نتیجه دلخواه در ماهیگیری برسید. شناور، طعمه را نزدیک به سطح آب نگه میدارد و به صیاد کمک میکند تا زمان گیرافتادن ماهی را زودتر تشخیص دهد. برخی شناورها درخشان هستند و خود سبب جذب ماهی میشوند.
قلاب ماهیگیری (Fishing Hook)
انتخاب قلاب مناسب در رسیدن به هدف ماهیگیری بسیار موثر است. این ابزار به انتهای آزاد نخ وصل میشود. قلابهای ماهیگیری انواع مختلفی چون تک شاخه، دو شاخه و سه شاخه دارند. این انواع در ویژگیهای ظاهری دیگری چون سایز پایه (کوتاه، متوسط و بلند)، فرم و رنگ با هم متفاوت هستند. اندازه و وزن هدف، سیستم تغذیه و نوع برخورد ماهی با طعمه در انتخاب نوع قلاب موثر هستند.
طعمه ماهیگیری (Fishing Bait)
طعمه به قلاب ماهیگیری وصل میشود. در صورت انتخاب درست طعمه، ماهی به سوی آن میآید و ماهیگیر به هدف خود میرسد. برخی از طعمهها بهصورت آماده در بازار وجود دارند. طعمهزنی (نصب طعمه روی قلاب) اصولی و درست سبب افزایش راندمان صید میشود.برای ماهیگیری با قلاب از طعمه طبیعی یا طعمه مصنوعی استفاده میشود.
طعمه مصنوعی: بسیاری از مردم ترجیح میدهند فقط از طعمه مصنوعی برای ماهیگیری استفاده کنند اما توصیه میکنم ازطعمه طبیعی استفاده کنید.
طعمههای طبیعی: طعمههای طبیعی برای ماهیگیری آب شور و شیرین به کار میروند و شامل کرمها، زالو، کپورماهی، قورباغه، سمندر، هشت پا، ماهی مرکب، حشرات و حتی میگو میشوند. کرم خاکی رایجترین طعمه ماهیگیری طبیعی برای ماهیگیری در آبهای شیرین است.
استفاده از ذرت (برای صید شاه کولی، سیم و کپور)، کرم خاکی و ترکیب ذرت و کرم خاکی بهعنوان طعمه برای شکار انواع ماهی های کوچک (کمتر از ۷۰۰ گرم) مناسب هستند. ماهیهای بسیار کوچک، جگر مرغ و خمیر نان هم طعمههای خوبی در ماهیگیری محصوب میشوند. بسیاری از ماهیگیران باتجربه، از طعمههای ترکیبی و اختصاصی خود برای صید ماهیها استفاده میکنند.
سایر لوازم ماهی گیری
کیف یا جلد ماهیگیری، تور ماهیگیری، هرزگرد (در صورت استفاده از لانسه و روش لانسهکشی)، زنگوله، طعمهپاش، ریسمان و سرب از جمله سایر لوازم مورد نیاز در ماهی گیری هستند.
تاثیرات ورزش ماهیگیری بر جسم
تاثیرات ورزش ماهیگیری بر جسم تصوری که بسیاری از مردم در مورد ماهیگیری دارند این است که توی یک قایق بنشینی و یا روی یک صندلی مسافرتی لم بدهی و منتظر بمانی تا ماهی به قلاب بیفتد. در صورتیکه این تصور نادرست است.
ماهیگیری اسپرت همانطور که از نامش پیداست؛ ورزشی است که مرتبا شخص ورزشکار را در حال حرکت و جنب و جوش نگه میدارد. ماهی ها معمولا قلمرو خاصی ندارند بنابراین برای یافتن آنها می بایست در طول یک رودخانه قدم بزنید و یا خط ساحل را درنوردید تا جای مناسبی برای یافتن شکار ماهی پیدا کنید.
برای پرداختن به ورزش ماهیگیری لازم نیست تمرینات سخت انجام دهید و بدن را تحت فشار قرار دهید. در حقیقت همین که ماهیگیری می کنید برای بدن کافی است. ورزش ماهیگیری شما را مدام به این سو و آن سو می کشاند. یافتن یک نقطه مناسب برای ماهیگیری مستلزم پیاده روی زیاد، عبور از رودخانه و حتی بالا رفتن از کوه و تپه است که همین مسئله عضلات پا را قوی می کند و درعین حال به فرد کمک می کند تا چندین کالری بسوزاند.
از سوی دیگر همین فعالیت ماهیچه های قلب درگیر می کند و باعث میشود ضربان قلب بالا رود که به گردش خون و تقویت عملکرد قلب کمک میکند. خب الان که به پاهایتان ورزش دادید و بالاخره به نقطه مورد نظر رسیدید به ماهیگیری بپردازید در این مرحله است که با گرفتن چوب ماهیگیری و پرتاب نخ و به اصطلاح قلاب کشیدن انگشتان، آرنج ها و مچ هایتان هم در گیر این ورزش می شوند.
البته برای کسانی که خوش شانس هستند و ماهی به دام قلابشان می افتد بیرون کشیدن ماهی از آب مستلزم ایجاد فشار بیشتر بربدن است و علاوه بر عضلات دست عضلات کتف نیز به فعالیت مشغول می شوند.
این ورزش برای افرادی که قدرت جسمانی خوبی ندارند و نمی توانند ورزش های سنگین و قدرتی انجام دهند توصیه می شود زیرا بدون اعمال فشار زیاد، بدن آنها را همچنان متناسب نگه می دارد و عضلات و ماهیچه هایشان را تقویت میکند.
نباید فراموش کرد که ورزش در طبیعت هم فواید خاص خود را دارد. ماهیگیری که در هوای آزاد انجام می شود شش ها را تحت تاثیر قرار میدهد. طبیعت این درمانگر همیشگی پراز اکسیژن و هوای تازه و پاک است که شش ها از آن استفاده می کنند. اکسیژن زیاد نیز بر فعالیت مغز تاثیر بسزایی دارد و کارایی آن را بالا میبرد. همچنین نور خورشید به دلیل داشتن ویتامین D که درایگان در اختیارتان قرار می دهد برای پوست و بدن شما مفید است.
تاثیرات ورزش ماهیگیری بر روح و روان
از آنجاییکه ماهیگیری فرد را در تعامل مستقیم با طبیعت قرار می دهد خیلی سریع باعث کاهش استرس و تنش در انسان میشود. مطالعات علمی و البته تجربه ثابت کرده است این ورزش میتواند کمک شایانی به رفع بیماریهای عصبی همچون افسردگی و اظطراب بکند.
در حقیقت این سرگرمی درمانی شما را به سمت طبیعت می کشاند و اجازه می دهد استرس های روزانه خود را در دامان آرام و پر مهرش به کلی از یاد ببرید. فوایدی که ماهیگیری بر سلامت روح و روان دارد بسیار ارزشمندتر از به دست آوردن یک ماهی است. بهتر است بگوییم همین که به قصد ماهیگیری به طبیعت روی می آورید برای نشاط سلامت روح کافی است حتی اگر دست خالی برگردید.
تاثیرات درمانی ماهیگیری به این دلیل است که آسودگی ذهنی تحرک جسمانی خفیف و گاهی ارتباطات اجتماعی را به همراه خواهد داشت. به همین دلیل است که ماهیگیری به عنوان یک ورزش ضد اظطراب در نظر گرفته میشود. این نوع ماهیگیری را میتوان تمرینی برای صبر نیز دانست.
ماهیگیری درمانی برای برخی بیماریها
استرس پس از سانحه (PTSD)۱ و اختلال اظطراب فراگیر (GAD)۲ از جمله بیماریهایی هستند که به جرائت میتوان گفت با در دست گرفتن یک چوب ماهیگیری به مرور زمان ازبین میرود. در حقیقت فرد مضطرف نمی تواندبه خوبی تمرکز داشته باشد و ماهیگیری به وی یاد میدهد که هدفش تنها به دام انداختن ماهی نیست بلکه رقیبش بسیار باهوش است و برای شکار آن باید تمرکز خود را به کار ببندد. شاید تعجب کنید اگر بگوییم تاثیرات درمانی ماهیگیری ورزشی در علم پزشکی Piscatorial therapy نام دارد که ترجمه تحت اللفضلی آن درمان بیماری های روحی از طرق ورزش ماهیگیری است.
