منطقه شکارممنوع شیرکوه تفت ، استان یزد، یکی از زیستگاه‌های ارزشمند ایران است که به دلیل تنوع زیستی و اهمیت حفاظتی، تحت نظارت سازمان حفاظت محیط زیست ایران قرار دارد. این منطقه که بخشی از رشته‌کوه مرکزی ایران محسوب می‌شود، به دلیل وجود گونه‌های نادر جانوری و گیاهی و نقش مهم آن در اکوسیستم منطقه‌ای، به عنوان منطقه شکارممنوع تعیین شده است.
موقعیت جغرافیایی و ویژگی‌های طبیعی
شیرکوه با ارتفاع ۴,۰۷۵ متر، بلندترین قله استان یزد است و در ۵۰ کیلومتری جنوب غربی شهر یزد و در نزدیکی شهر تفت قرار دارد. این کوهستان از شمال شرقی به شهرستان تفت، از غرب به کویر ابرقو و از شمال به روستای سانیج محدود می‌شود. شیرکوه به دلیل ارتفاع زیاد و اقلیم کوهستانی، آب‌وهوای خنک و مطبوعی نسبت به مناطق کویری اطراف دارد و منبع اصلی تأمین آب قنات‌های تفت، مهریز و روستاهای اطراف مانند ده‌بالا، طزرجان و بنادک سادات است.
این منطقه به دلیل پوشش برف در بیشتر فصول سال و وجود چشمه‌های متعدد، از جمله چشمه‌های همیشه پرآب در مسیر صعود از روستای ده‌بالا، از اهمیت زیست‌محیطی بالایی برخوردار است. زمین‌شناسی شیرکوه شامل سنگ‌های گرانیتی، آهکی و آذرین متعلق به دوره‌های کرتاسه و اواخر دوره سوم زمین‌شناسی است. لایه‌های تراورتن و مواد فرسایشی دوره پلئیستوسن نیز در حاشیه‌های شمالی و جنوبی این کوهستان مشاهده می‌شود.
تنوع زیستی
منطقه شکارممنوع شیرکوه تفت زیستگاه گونه‌های متنوع جانوری است. از جمله جانوران این منطقه می‌توان به کل و بز، قوچ و میش، گرگ، پلنگ، آهو، روباه، خرگوش، تشی و گونه‌های نادری مانند گربه پالاس اشاره کرد. گربه پالاس، یکی از گونه‌های ارزشمند گربه‌سانان وحشی ایران، در سال ۲۰۱۸ (دی‌ماه ۱۳۹۶) توسط محیط‌بانان در این منطقه مشاهده و ثبت شد که نشان‌دهنده اهمیت این زیستگاه برای حفاظت از گونه‌های کمیاب است. همچنین پرندگانی مانند کبک، تیهو و جوندگانی مانند پایکا در این منطقه زندگی می‌کنند.
پوشش گیاهی شیرکوه نیز به دلیل اقلیم خاص منطقه، شامل گونه‌های متنوعی است که در دامنه‌ها و دره‌های این کوهستان رشد می‌کنند. این تنوع گیاهی به همراه چشمه‌ها و منابع آبی، شیرکوه را به یکی از غنی‌ترین کانون‌های تنوع زیستی در استان یزد تبدیل کرده است.
وضعیت حفاظتی منطقه شکارممنوع شیرکوه
منطقه شکارممنوع شیرکوه تفت به دلیل کاهش جمعیت گونه‌های جانوری ناشی از شکار بی‌رویه، تحت حفاظت قرار گرفته است. در این مناطق، شکار برای مدت معینی (معمولاً ۳ تا ۵ سال) ممنوع می‌شود تا جمعیت گونه‌های جانوری ترمیم شود. در صورت موفقیت این دوره، منطقه می‌تواند به یکی از مناطق چهارگانه حفاظت‌شده (مانند پناهگاه حیات وحش یا پارک ملی) ارتقا یابد. شیرکوه در حال حاضر به عنوان پناهگاه حیات وحش تحت نظارت سازمان محیط زیست اداره می‌شود و کوهنوردان ملزم به رعایت اصول حفاظتی، مانند خودداری از ایجاد سر و صدا یا آسیب به حیات وحش، هستند.
جاذبه‌های گردشگری و کوهنوردی
شیرکوه به دلیل آب‌وهوای ییلاقی و مناظر طبیعی بکر، مقصد محبوبی برای کوهنوردان و گردشگران است. مسیر اصلی صعود به قله شیرکوه از روستای ده‌بالا آغاز می‌شود که در ارتفاع ۲,۶۰۰ متری قرار دارد و حدود ۲۰ کیلومتر از شهر تفت فاصله دارد. این مسیر با شیب ملایم و پاکوب‌های مشخص، به همراه چشمه‌های آب و مناظر سرسبز، برای کوهنوردان مبتدی و حرفه‌ای مناسب است. مسیر دره نجیب، یکی از چالش‌برانگیزترین بخش‌های صعود، نیاز به مهارت و توان بدنی دارد. سه جان‌پناه در مسیر صعود وجود دارد که امکانات اولیه‌ای مانند سرویس بهداشتی و محل استراحت را فراهم می‌کنند.
بهترین فصل برای صعود به شیرکوه بهار، پاییز و تابستان است، هرچند صعودهای زمستانه نیز به دلیل خطرات کمتر نسبت به سایر قله‌های هم‌ارتفاع، امکان‌پذیر است. نام شیرکوه به دلیل شباهت ظاهری آن به یک شیر خفته یا به دلیل پوشش برف سفید در بیشتر ایام سال انتخاب شده است.
نکات مهم برای بازدیدکنندگان
رعایت اصول زیست‌محیطی: کوهنوردان و گردشگران باید از آسیب به حیات وحش و گیاهان منطقه خودداری کنند.
دسترسی: از شهر یزد تا تفت (۳۰ کیلومتر) و از تفت تا ده‌بالا (۲۰ کیلومتر) جاده آسفالته وجود دارد. از ده‌بالا تا نقطه شروع صعود نیز مسیر خاکی است.
امکانات: در روستای ده‌بالا امکانات رفاهی مانند هتل، رستوران و فروشگاه وجود دارد، اما بهتر است ملزومات ضروری از یزد یا تفت تأمین شود.
منطقه شکارممنوع شیرکوه تفت با ترکیب زیبایی‌های طبیعی، تنوع زیستی و اهمیت زیست‌محیطی، یکی از جاذبه‌های منحصربه‌فرد استان یزد است که هم برای طبیعت‌دوستان و هم برای کوهنوردان مقصدی جذاب به شمار می‌رود. برای اطلاعات بیشتر در مورد برنامه‌های کوهنوردی یا حفاظت از این منطقه، می‌توانید با گروه‌های کوهنوردی یزد یا اداره حفاظت محیط زیست تفت تماس بگیرید.
نقشه :
