در این مطلب می خواهیم آثار تاریخی عجیب در غرب ایران را معرفی کنیم تا شاید بخواهید به جای رفتن به جاهای تکراری ماجراجویی کرده و این بار به غرب ایران سفر کنید . در بازدید از این گنجینه های دورافتاده، از پرتگاه های پوشیده از برف در شمال غرب گرفته تا بیابان های سوزان در جنوب غرب، از کنار فلات قدیمی آتشفشانی و رودخانه های اعماق دره ها گذر کرده و در مسیر با نگاهِ خیره قلعه های متروکه و ترسناک روبه رو خواهید شد (بسیاری از این مناطق در فهرست آثار یونسکو ثبت شده اند).
تخت سلیمان
این مجموعه از مخروبه ها با قدمت ۱۵۰۰ سال، بصورت پراکنده، کنار یک لبه آتشفشانی در زمینی باتلاقی و متروکه در غرب زنجان، نزدیک به روستای کوچک تکاب قرار گرفته است. علت نام گذاری این مکان به نام تخت سلیمان، که زمانی آتشکده معروف زرتشیان بود، به این دلیل است که در زمان حمله اعراب به ایران در قرن هفتم، از نابودی آن جلوگیری به عمل آید. این سرزمین، تالاب گرمایی بزرگی که نشانه ای از آتشفشانی بودن منطقه می باشد و نیز سازه های سنگی غیر یکنواختی که در مراحل ترمیم قرار دارند را در بر دارد. زندان سلیمان که در نزدیکی این منطقه قرار دارد، به کوهپیمایان اجازه می دهد که از دهانه گوگردی آتشفشان دیدن کرده و از تعداد زیادی استخر آب گرم کوچک و جوشان در مجاورت آن، بهره مند شوند.
کلیسای ارامنه
این اعتقاد در بین ارامنه وجود دارد که تادِئوس مقدس و بارتولومه مقدس، مسیحیت را در بین مردم ارمنستان و شمال ایران در قرن اول پس از میلاد مسیح اشاعه داده و میراث به جا مانده از آنها، سه کلیسای عالی و دوردست در کنار کوه های مرزی کنونی در غرب ایران می باشد. این مکان های زیارتی که ریشه در سال ۷۰۰ پس از میلاد مسیح داشته و همچنان از اهمیت برخوردارند، زلزله ها، جنگ ها، دیکتاتورها و بازسازی های فریبکارانه ای را پشت سر گذاشته و همچنان سرپا مانده اند. مکانی به نام استفانوس، که نزدیک ترین بخش از نظر دسترسی است، در یک تنگه قرمز رنگ فروریخته در بالای رود ارس قرار دارد. با اینکه گنبدهای سنگی آراسته، حکاکی های خارجی و ایوان های آن، بازسازی و ترمیم شده اند، اما ورودی اصلی هنوز در حال بازسازی است.
همچنین کلیسای باستانی قره کلیسا، کامل ترین سازه می باشد و به صورت مجزا بر روی تپه ای بادگیر در نزدیکی منطقه جنگی و تاریخی چالدران واقع شده است. برجک های دوقلو و حکاکی شده بالای ساختمان های سنگی، نشانگر نمادهای های مقدس و مذهبی بوده و هرساله جشنواره تابستانی در این مکان برگزار می شود. داشتن احساس شجاعت و بی باکی می تواند حرکت به سمت کلیسای سوم و یافتن آن را لذت بخش نماید؛ کلیسایی کوچک با نام زُر زُر در حدود ۴۰ کیلومتری حومه شهر ماکو، در بالای آبهای جاری رودخانه زنگمار درست در وسط ناکجاآباد قرار دارد و مسیر رسیدن به آن بسیار پرپیچ و خم است. برای این سفر، نیازمند راهنمای خوبی هستید.
دره رود ارس
دره تماشایی و پرابهت رود ارس، مرز شمالی ایران با کشورهای آذربایجان و ارمنستان که هنوز هم از نظر فنی بر سر منطقه ناگورنو قره باغ اختلاف و نزاع دارند را تشکیل می دهد؛ این دره از زمان بابلی ها میزبان تجار، جاسوسان و ارتشیان غارتگر بوده است. جاده پرپیچ و خم و امتدادیافته قسمت جنوبی رودخانه در کنار بخش ایرانی ساحل با برجک های دیدبانی که دارد، از امنیت برخوردار است، دهکده هایی از خانه های آجری، خرابه ها و قله های ناهمواری در اطراف جاده مذکور واقع شده اند که منظره ای تماشایی به آن داده اند. اگرچه بحث بر سر این موضوع که رود ارس در حقیقت همان رود جیحون است که از باغ عدن سرچشمه گرفته، وجود دارد، اما این نیز واضح است که ساحل شمالی با داشتن ایستگاه های بمباران شده، قطارهای متروکه و تونل های مسدود، نشانی از بهشت بودن ندارد.
نقاط برجسته درّه، شامل گرمابه ای باستانی و زیرزمینی در نزدیکی ارمنستان به نام کُردشت حمام و پل های خداآفرین که ساخت آن به قرن سیزدهم برمی گردد، می باشند، این پل ها همچنان بر روی رود ارس و در حال حاضر در منطقه ای خالی از سکنه قرار دارد. اگرچه سفر به درّه در سمت ایران کاملاً ایمن است، اما مراقب باشید که دوربین خود را به کدام سمت می گیرید، چرا که نگهبانان مرزی به شدت به همه مشکوک بوده و همه را به عنوان دشمن در نظر می گیرند.
بازار تبریز
احتمالاً راحت ترین بخش باستانی در غرب ایران از نظر دسترسی، یکی از بزرگترین و قدیمی ترین بازارهای سرپوشیده در جهان یعنی بازار تبریز است که هنوز هم برای تجار و کسبه، محل تجارت و بازرگانی است. تبریز که زمانی پایتخت ایران بود، در حال حاضر به شهری مدرن با جمعیت حدود ۲ میلیون نفری تبدیل شده و میراث ثبت شده جهانی آن شامل پاساژهای مارپیچی با سقف های گنبدی شکل، غرفه ها، کارگاه های هنری، چایخانه ها و کاروانسراهای به جا مانده از مسافران و تجار دوره جاده ابریشم می باشند که قدمتی هزاران ساله دارد. راهروهای این بازار، نمایشگاهی حیرت انگیز از انواع فرش ها، فلفل ها، طلا، نقره، مس، لوازم خانگی، کفش، لباس، سرامیک و مواد تازه است. شاید شما هم به مانند تزئوس که در افسانه های یونان قدیم برای مبارزه با مینوتائور، وارد دخمه ای پرپیچ و خم شد، برای عبور از این بازار، نیازمند گلوله نخی باشید.
قلعه بابک
بابک خرم دین، ملی گرای آذری و پسر بد محلی (از نظر مردم)، قلعه نظامی باشکوه خود در قرن نهم را بر روی یک پرتگاه سنگی در کوهستانهای شمالی، در مکانی بسیار مرتفع تر از شهرستان کلیبر احداث نمود. امروزه قلعه بابک از طریق روستای دامنه ای با چندین ساعت کوهپیمایی از روی کوه های سخت قابل دسترسی است. آخرین مکان دسترسی پس از بالارفتن از پله های مارپیچ بالای صخره های صاف، تولکینِ خالص است. منظره ۳۶۰ درجه در آخر مسیر، حقیقتاً حیرت آور بوده و قلعه به طور مشخص در اواخر پائیز و اوایل بهار که روزها خیلی روشن نیستند، بسیار خوش عکس می باشد. در طول تابستان به آنجا سفر نکنید، چرا که در کل زمان کوهپیمائی، نمی توانید هیچ سایه ای برای خود پیدا کنید.
شیخ صفی الدین
پشت دیواره های بلند جاده اصلی منتهی به شهر اردبیل، پیکر یکی از بااحترام ترین بزرگان تصوف به نام شیخ صفی آرام گرفته است. این مقبره که در اصل توسط فرزند وی به نام صدر پس از مرگ پدر ساخته شده، توسط صفویه ای ها در قرن ۱۶ گسترش یافته است. موزائیک های آبی رنگ مرکب و نیز سقف گنبدی شکل داخلی، حیاط کاشی کاری شده، باغ های رسمی، آشپزخانه ها، گرمابه ها و ساختمان های پشتیبانِ بی شمار آن به عنوان نمونه ای برتر از معماری سنتی ایرانیان، توسط سازمان جهانی یونسکو شناسایی گردیده اند. موزه های متعددی در بیرون از این مکان قرار دارد، و با وجود مراجعه زائران صوفی، دانشجویان هنرهای اسلامی و گردشگران کنجکاو، عملیات بازسازی ادامه دارد. مایه تأسف است که امروزه بسیاری از کلکسیون های کوزه گری و سفالگری مشهور، در سنپترزبورگ قرار دارند.
قلعه رودخان
در نزدیکی روستای ماسوله که عکس های زیادی از آن در دست است، قلعه رودخان نمونه ای زیبا از یک قلعه ساخته شده در دوره سلجوقیان می باشد که با جنگل های کوهستان البرز پیوستگی دارد. این بنا در اصل سازه ای مربوط به دوره ساسانیان در ایرانِ پیش از اسلام بوده است، سلجوقیان باهوش و زیرک (ترک های قرون وسطی) ۸۰۰ سال پس از آن به آن منطقه رسیدند و این سنگر مفید را ساختند، سنگری که دارای دیوار سنگی ۱۵۰۰ متری بوده و پنجره هایی برای سنگرگیری تیراندازها، سوراخ هایی برای ریختن روغن داغ و برجک های غیرقابل یورش بسیاری را داراست. این قلعه ویرانگر از طریق یک سطح بشدت شیب دار (و البته خوشبختانه سایه دار) قابل دسترسی است. پله های سنگی مناسب بر بلندای جنگل های زیبا، گذرگاه دلهره آور ورودی این قلعه را تشکیل می دهند. در طول مسیر برای صرف چای با مردم صمیمی محلی، توقف نموده و استراحت کنید.
شوش
نیازی نیست که از آبادی مدرن شهر شوش که در اطراف منطقه باستانی شوش قرار دارد، خارج شوید، منطقه ای که آثار باستانی و ماندگار آن، تپه مسطح مرکزی را دربرگرفته است. شوش به مدت ۶ هزار سال دارای سکنه بوده است، و ساکنان آن همانند کتاب چه کسی چه کسی استِ بابلی خواندن و نوشتن می دانستند. این لیست شامل داریوش کبیر بوده که پایتخت خود را بنا نهاده و علاقه زیادی به اتاق های بدون دیوار و دارای ستون داشته است؛ مجموعه عظیم وی به نام آپادانا، نسبت به نسخه بزرگتر موجود در پرسپولیس، به عنوان یک بنای پیشرو شناخته می شود. این مکان تمامی کلیشه های باستانی و سنتی را در خود دارد – نمایشگاه های گرد و خاکی، ستون های شکسته، گودال های حفاری شده، دماهای گرم و سوزان و جادوی بیابان های عجیب و غریب. همانطور که در دستورکار مغولان وجود داشته، آنان شوش را با خاک یکسان کردند.
مقبره سلطانیه
این سفینه فضایی آجری فیروزه ای رنگ، که در زمین های پخته شده سلطانیه واقع شده، بقایایی زنده از سرزمینیست که زمانی تحت حاکمیت مغولان بوده است. این بنا با سقف گنبدی شکل دولایه (با حدود ۵۰ متر ارتفاع) که بصورت خلاقانه ساخته شده و توسط سازمان یوسنکو نیز به عنوان شاهکار معماری دوران خود ثبت گردیده، بر روی سطحی هشت ضلعی محاط در بین هشت مناره و ایوان احداث شده است، و حقیقتاً نمایانگر شیوه مهندسی قرن ۱۴ است – برخی معتقدند که بنای تاج محل که قرن ها بعد ساخته شده، تحت تأثیر این بنا، احداث گردیده است. با اینکه داخل آن هنوز داربست بندی شده می باشد، راه پله های تنگ آراسته با کاشی های مرکب، به بالکن های گنبدی شکلی که مناظر فوق العاده ای از محیط اطراف بنا را در اختیار می گذارد، می رسد؛ محیطی که انواع خرابه های کوچکتر در آن قرار دارند.
چغازنبیل
بزرگترین هرم پله دار جهان (یک سازه مربعی شکل چندطبقه که در آن مانند کیک چندطبقه ای عروسی، هر سطح رفته رفته نسبت به سطح پایینتر خود کوچکتر می شود) که در حد وسط بین شوش و شوشتر قرار گرفته، بهترین نمونه زنده جهانی از معماری ایلامی نیز می باشد. این عمارت با قدمتی بیش از ۳۰۰۰ سال، به فرمانروای ایلام اینشوشیناک اختصاص داده شده و در اصل متشکل از ۵ سطح پوشیده شده با معبد بوده است. این روزها، شما تنها می توانید وارد اولین سطح بشوید – مجموعه ای خوب از نوشته های خط میخی را بیابید که بر روی دیوار در ارتفاعی پایین حک شده اند و بر روی زمین در جستجوی ردپاهای یک کودک باشید که تا به امروز همچنان از آن نگهداری می شود. در زمان هایی از روز که آفتاب در بیابان در حال پایین آمدن است و حالت آتشینی که به خود می گیرد، هرم شعله ور تقریباً به شکل سیاره مریخ ظاهر می گردد.
سیستم هیدرولیک شوشتر
چیزی که می توانید با گروهی از مهندسان رومانیایی اسیر شده در جنگ بدست آورید، بسیار شگفت انگیز است. در افسانه ها آمده، زمانی که مرد قوی هیکلی به نام شاپور ۱ توانست امپراطور والریان را در سال ۲۶۰ پس از میلاد مسیح از پای دربیاورد، سربازان این امپراطور به کار بهره برداری از رود کارون در شوشتر گماشته شدند. مقیاس و اندازه سیستم آبیاری ساخته شده که از ۵۰۰ سال قبل تر از زمان داریوش آغاز شده و در حال انجام بود، بسیار سرسام آور است. سدها، پل ها و خاکریزهایی، آب رود کارون را به سمت کانال های آبی و زیرزمینی جهت بکارانداختن مجموعه ای از آسیاب ها هدایت می کردند و مابقی آب زه کشی شده برای کشت در زمین های خشکیده خوزستان بکار گرفته می شدند. بخش هایی از سیستم همچنان پس از ۲۰۰۰ سال در حال استفاده بودند، و از طریق راه اندازی ژنراتورهای آبی کوچک، نیرو تولید می نمودند. امروزه برخی از پل ها شکسته شده اند، اما آبهای ورودی به درون تونل های آسیاب و جاری به سمت کانال های ذخیره آب، همچنان منظره ای تأثیرگذار را خلق می کند.
