نجف، شهری در عراق که حرم مطهر امام علی (ع) در آن واقع شده، سالانه میزبان خیل عظیم شیعیان جهان است. مناسبت های متعددی وجود دارد که در آن حجم مسافر به این شهر مذهبی و تاریخی زیاد می شود. ایام ولادت و شهادت امام اول شیعیان، شب های قدر و ایام اربعین حسینی که زائران از مبدا نجف پیاده روی خود به سمت کربلا را آغاز میکنند، از جمله روزهای پرمسافر این شهر است. در این مقاله سعی کردیم راهنمای سفر به نجف را پیش روی شما قرار دهیم. راهنمایی که در آن اماکن زیارتی و سیاحتی نجف گنجانده شده است.
فهرست
- معرفی شهر نجف
- بهترین زمان سفر به نجف
- وسایل و لوازم ضروری و مجاز برای سفر به نجف
- راهنمای سفر به نجف؛ توصیه های مهم و ضروی
- نکات قابل توجه پیش از سفر کاروانی به نجف
- نکات مهم در هنگام ورود به نجف اشرف
- حمل ونقل برای رفتن به جاهای دیدنی نجف
- حرم امیرالمؤمنین علی (علیه السلام)
- قبرستان وادی السلام
- معرفی مقبره های نجف و علمای مدفون
- مساجد معروف نجف اشرف
- اماکن تاریخی نجف
- بازار بزرگ نجف
- سوغات نجف اشرف
- خورد و خوراک در شهر نجف
معرفی شهر نجف
نجف یکی از شهرهای کشور عراق است. این کشور همسایه غربی ایران به حساب میآید. بر اساس روایات تاریخی، پیکر امام علی (ع) پس از شهادت از کوفه به این محل آورده شده و مخفیانه دفن شد. امروزه شهر نجف در ۱۶۰ کیلومتری جنوب بغداد، پایتخت عراق، و در فاصله 10کیلومتری فرات قرار دارد. اگر می خواهید بدانید که فاصله نجف تا کوفه چقدر است؟ باید بگوییم که تقریبا دو شهر کوفه و نجف به یکدیگر پیوسته اند و از نظر شهری، واحدی یکسان محسوب می شوند. شهر نجف دارای ۵ محله اصلی به نام های عماره، حویش، براق، مشراق و الغازیه است. این شهر از نظر جغرافیایی کمی مرتفع تر از مناطق اطراف خود بوده و این موضوع باعث شده است که آب در داخل آن جریان پیدا نکرده و در حاشیه و اطراف شهر جمع شود. نجف از شمال و شمالشرق با کربلا، از جنوب و غرب با گودیهای بحر نجف و از شرق با کوفه همسایه است. همانند سایر شهرهای دیگر کشور عراق، نجف خاکی ماسهای و بدون پوشش گیاهی متنوع دارد. در این شهر اکثراً میتوانید شاهد حضور درختان نخل و سایر گیاهان گرماپسند کویری باشید.
بهترین زمان سفر به نجف
شهر نجف اهمیت خود را مدیون وجود مرقد امام علی (ع) است. به همین دلیل اصلی ترین زمان سفر به این شهر مصادف با ایام ولادت و شهادت آن حضرت، شب های قدر که بر اساس تقویم قمری محاسبه شده و در طول سال های مختلف به صورت چرخشی در فصل های مختلفی قرار میگیرد. البته وجود فرودگاه نجف به عنوان مقصد پروازهای انجام شده از مبدا ایران نیز سبب شده است تا زائران کربلا، مخصوصا در ایام پیاده روی اربعین حسینی (ع) فرصت زیارت نجف را داشته و از حضور در این شهر بهره مند شوند. مردم این شهر تابستانهایی بسیار گرم و خشک و زمستانهایی بسیار سرد را تجربه میکنند. پس در صورتی که قصد خرید بلیط مشهد نجف یا پرواز تهران نجف را دارید، بهتر است اصلاً تابستان و زمستان را برای سفر خود انتخاب نکنید. البته بهخاطر کاهش هزینه پرواز، شاید مسافران ترغیب شوند که این فصول سال را برای سفر خود انتخاب کنند؛ اما در تابستان گرما پوست شما را میسوزاند و در زمستان سرما به مغز استخوانتان نفوذ پیدا خواهد کرد.
وسایل و لوازم ضروری و مجاز برای سفر به نجف
حالا که قصد سفر به این شهر زیارتی را دارید، نیاز دارید تا راهنمای سفر به نجف را مطالعه کنید. بخشی از این راهنمایی، لیست وسایل و لوازم ضروری در نجف است که در ادامه آمده است. اما پیش از آن، این نکته را باید اضافه کنیم که وسایل ضروری برای سفر به کربلا بنا بر نوع سفر میتواند متفاوت باشد. یعنی، اگر شما به صورت هوایی بروید به علت ممنوعیت های وسایل در پرواز، بعضی از لوازم ممنوعه را نمیتوانید ببرید. به دلیل شلوغی پروازها از مبدا ایران به مقصد عراق و نبود بلیط هواپیما، برخی ترجیح می دهند به سرعت و با پرواز تهران بغداد خود را به این شهر برسانند و از آنجا به کربلا بروند تا مناسک این ایام را از دست ندهند. با همه آنچه گفته شد، لوازم ضروری سفر نجف عبارتاند از:
۱) گذرنامه
۲) ویزا در صورت نیاز
۳) کارت شناسایی ویژه (دفتر زیارتی آن را صادر میکند)
۴) پول نقد (پول نقد را به اندازه نیاز با خودتان ببرید)
۵) لباس متناسب با فصل
۶) مهر، تسبیح، کتاب دعای کوچک، ساعت
۷) لوازم بهداشتی همچون حوله دستی، حوله حمام، مسواک و خمیر دندان، ملحفه
۸) لیوان نشکن
۹) دستمال پارچه ای یا کاغذی
۱۰) صابون، شامپو کوچک
۱۱) کفش راحتی
۱۲) غذای خشک همچون بیسکوییت یا میوه های خشک شده
۱۳) دارو های ضروری یا تجویزی پزشک نکته دارو های خود را با لیست دارو های ممنوعه بررسی کنید.
۱۴) تلفن همراه
۱۵) عصا در صورت نیاز
۱۶) نخ و سوزن، ناخن گیر
۱۷) دو مورد آخر، خمیر دندان، شامپو و صابون را هم با خود نمیتوانید در پرواز های هوایی ببرید.
راهنمای سفر به نجف؛ توصیه های مهم و ضروی
۱) به تاریخ و ساعت اعزام دقت کنید و برای رفتن به نجف با پرواز حتما تا سه ساعت قبل از پرواز در فرودگاه مورد نظر حضور یابید.
۲) با خود اشیای ممنوعه را حمل نکنید.
۳) برای حمل وسیله اگر که با تور به نجف میروید از چمدان و ساک استفاده کنید. همچنین تمامی مشخصات خود را هم بر روی آن بنویسید.
۴) در صورت اعلام مدیر کاروان حتما پیش از سفر واکسن های ضروری را تزریق کنید (۱۵ روز پیش از حرکت)
۵) اگر با کاروان به نجف مشرف می شوید، در جلسه توجیهی پیش از حرکت شرکت کنید.
۶) گوشی خود را به داخل حرم نبرید.
۷) به توصیه های مدیر کاروان یا راهنمای تور توجه کنید.
نکات قابل توجه پیش از سفر کاروانی به نجف
۱) چمدان خود را به مسئول بار تحویل دهید و بر روی صندلی خود بنشینید.
۲) در تمام طول سفر آرامش خود را حفظ کنید و سعی کنید در صورت بروز مشکل خونسرد باشید.
۳) به هیچ وجه از لیوان های مشترک آب ننوشید و فقط از آب های پلمپ شده و بسته بندی شده استفاده کنید.
۴) از رستوران های سر راهی استفاده نکنید و اگر با کاروان هستید، فقط و فقط از غذا های ارائه شده توسط خود تور یا کاروان استفاده کنید.
۵) برای آنکه امنیت بیشتر باشد کاروانی از چند اتوبوس با نیروهای امنیتی حرکت میکند. بنابراین در صورت تاخیر یک اتوبوس تمامی اتوبوس ها تاخیر میکنند به همین خاطر آرامش خود را حفظ کنید.
۶) با ماموران امنیتی در عراق ارتباط بر قرار نکنید و از آن ها عکس نگیرید.
نکات مهم در هنگام ورود به نجف اشرف
۱) برای امنیت بیشتر در اطراف حرم امام علی (ع) ورود خودرو ها به خیابان های اطراف آن ممنوع است. بنابراین در صورتی که اتوبوس شما نتوانست تا در ورودی هتل برود، پس از پیاده شدن از اتوبوس؛ منتظر بقیه اعضای تور یا کاروان بمانید و خود سرانه حرکت نکنید.
۲) پس از پیاده شدن از اتوبوس، وسایلتان را چک کنید تا چیزی جا نگذاشته باشید.
۳) اگر میخواهید در فرودگاه یا ترمینال چرخ دستی کرایه کنید، در ابتدا کرایه را تعیین کنید.
۴) همواره شماره همراه مدیر کاروان را به همراه آدرس هتل همراه خود داشته باشید.
۵) سعی کنید که به صورت دسته جمعی به زیارت بروید.
۶) از رفت و آمد های غیر ضروری بپرهیزید.
حمل ونقل برای رفتن به جاهای دیدنی نجف
متاسفانه شهر نجف فاقد زیر ساخت های مناسب حمل و نقل شهری بوده و در این شهر خبری از مترو و حتی سیستم منسجم اتوبوسرانی نیست. معدود اتوبوسهای موجود در این شهر نیز به صورت خصوصی تردد کرده و فاقد برنامه ریزی زمانی و مسیرهای مشخص هستند. البته در سال های اخیر پروژه ساخت متروی شهر نجف در دست اجرا بوده که گفته می شود تا کربلا نیز ادامه داشته و در صورت راه اندازی این خطوط ارتباطی، قطعا تردد در مسیرهای درون شهری و عزیمت به کربلا بسیار راحتتر خواهد شد. در حال حاضر برای رفتن به جاهای دیدنی نجف خدمات میتوان از ناوگان تاکسی، مینیبوس و ون استفاده کرد. خوشبختانه در سراسر شهر به میزان کافی تاکسی و خودروهای کرایهای وجود دارد و از این نظر مشکلی برای تردد در مسیرهای داخل شهری وجود ندارد. از سوی دیگر، هزینه تاکسی در نجف نیز چندان گران نیست. امکان رزرو تاکسی دربست به صورت ساعتی نیز در سفرهای شهری وجود دارد که توصیه میکنیم اگر به صورت گروهی سفر میکنید، از این روش استفاده کنید و به هیچ عنوان چانه زدن با راننده را فراموش نکنید. هزینه رزرو ساعتی یک تاکسی در نجف بر اساس شرایط زمانی و شلوغی شهر و همچنین مدل و نوع خودرو می تواند متغیر باشد.
حرم امیرالمؤمنین علی (علیه السلام)
یکی از جاهای دیدنی نجف، حرم امام علی (ع) است. این حرم در قسمت مرکزی شهر قرار گرفته و تا مدت ها پنهان بود تا در زمان هارون الرشید برای آن بنایی ساخته شد. بارگاه مطهر حضرت علی (ع) اصلیترین جاذبهی گردشگری برای سفر به نجف است. این آستان مقدس دارای یک گنبد طلایی عظیم، یک گنبدخانه، رواقهای متعدد و یک صحن است. نخستین ساختمان حرم امیرالمؤمنین علیهالسلام در زمان هارونالرشید عباسی بنا شد و بعد از آن مدام مورد بازسازی و توسعه قرار گرفته است. ساختمانی امروزی حرم مطهر از آثار صفویه است که گنبد باشکوه و ایوان آن به دستور نادرشاه افشار با خشتهای طلایی تزئین شده است و آیینهکاری آن را هنرمندانی از اصفهان انجام دادند. مزار حضرت علی علیهالسلام درون صندوقی نفیس از خاتم متعلق به زمان شاه اسماعیل صفوی و ضریحی نقرهای واقع شده است. در چهارسوی مرقد، رواقهای باشکوهی وجود دارد که توسط هنرمندان ایرانی تزئین شدهاند. حرم مطهر، صحن بسیار بزرگی دارد که مرقد اولین امام شیعیان (ع) را در برگرفته است. نمای این صحن که متعلق به زمان صفوی و مزین به کاشیهای خشتی است، دو ویژگی منحصربهفرد دارد؛ اول آنکه، در تمام فصول سال در هنگام ظهر شرعی، سایه سمت شرق از بین میرود، ویژگی دوم آن است که در هنگام بامداد، اولین اشعه آفتاب از میان بازار بزرگ شهر میگذرد و پس از عبور از دروازه صحن به ضریح مقدس میتابد. در گرداگرد صحن، اتاقهایی وجود دارد که متعلق به آرامگاه بزرگان است. صحن، چهار دروازه اصلی دارد و بزرگترین آنها «باب الذهب» واقع در سمت شرق است. دروازه شمالی به «باب الطوسی» و دروازه جنوبی به «باب قبله» و دروازه غربی به «باب سلطانی» مشهور است.
قبرستان وادی السلام
بزرگترین قبرستان دنیا در نجف و قسمت شمالی حرم امام علی (ع) قرار گرفته است. قبرستان وادی السلام دارای ۵ میلیون قبر بوده و در مورد آن گفته های بسیاری وجود دارند. کلمه «وادی» در عربی به معنای سیلگاه و جایی است میان دو کوه و آبراهی که سیلاب در آن جاری میشود و اندک اندک در زمین فرو میرود. در فارسی، این کلمه را برای بیابان و صحرا به کار میبرند. کلمه «السلام» نیز نزد مسلمانان از نامهای خدا و در عربی از جمله به معنای سلامت از آسیب و آفات ظاهری و باطنی است. برخی منابع درباره سبب نامگذاری قبرستان وادی السلام برآنند که این نام را پیامبر اسلام(ص) و بلکه جبرئیل بر آن نهاده به این معنا که مدفون در این قبرستان از محاسبه و عذاب عالم برزخ معاف و در سلامت است. وادی السلام در شهر نجف کشور عراق واقع است و از جنوب به مرقد امام علی(ع) و خیابان موسوم به علی بن ابی طالب و از شرق به جاده نجف – کربلا و از شمال به منطقه حی المهندسین و از سمت غرب به دریاچه «بحر النجف» میرسد.
بنابر روایات دینی پیشینه این قبرستان به پیش از اسلام میرسد؛ اما روایات تاریخی چندانی از وضعیت قبرستان در پیش از اسلام در دست نیست. با این حال، به نظر میرسد که این مکان از قدیم محل دفن مردگان بوده است. روایات دینی، تاریخ این مکان را تا زمان سجده فرشتگان بر آدم پیش بردهاند؛ چنان که در روایتی منسوب به امام علی(ع)، وقتی خداوند فرشتگان را به سجده بر آدم(ع) امر کرد، آنان در همین مکان بر زمین سجده کردند.
در وادی السلام، شهر خاموشان، مقبره حضرت هود(علیه السلام) و صالح(علیه السلام) قرار دارد. بر این دو مقبره ابتدا به کوشش علامه بحر العلوم بقعه و بنایی از گچ و سنگ ساخته شد و در ۱۳۳۷ ق بنای آن توسط یکی از نیکوکاران ایرانی تجدید و گنبد آن نیز کاشی کاری شد.
معرفی مقبره های نجف و علمای مدفون
همانطور که در بالا خواندید، عالمان بزرگ بسیاری در این شهر مدفون شده اند. مقبره های نجف عبارتند از:
* علامه حلّی، در اتاقی که در راهروی جنب گلدسته شمالی قرار دارد، مدفون است.
* مقدس اردبیلی، در اتاقی که در ایوان طلا و جنب گلدسته جنوبی واقع شده، مدفون است.
* سید محمد کاظم یزدی، قبر او در مقبره بزرگی است که در سمت شمال صحن مطهر قرار دارد.
* شیخ مرتضی انصاری، قبر وی درون اتاقی است که در سمت غرب راهرو و دالان باب القبله قرار دارد.
* میرزای نائینی، مدفون در دومین مقبره پیش از زاویه جنوبی است.
* آخوندخراسانی، در مقبره جنوبی واقع در دالان باب الذهب قراردارد. درنزدیک اومدفن فقیه مشهور میرزا حبیب الله رشتی و سید ابوالحسن اصفهانی واقع است.
* آیه الله بهبهانی، وی از رهبران مشروطیت بود که به دست مخالفان و عوامل بیگانه ترور شد. قبر او در دوّمین مقبره پس از دروازه باب السوق، به سمت شمال قرار گرفته است.
*میرزا محمد حسن شیرازی، معروف به میرزای شیرازی و مجدد شیرازی صادر کننده فتوای تحریم تنباکو. قبر او در مدرسه الغرویه در صحن مطهر قرار گرفته است.
*محمد کاظم خراسانی، معروف به آخوند خراسانی، نویسنده کتاب کفایه الاصول، در حجره شماره۲۶ خاک شده است.
*شیخ عباس قمی، معروف به محدث قمی، نویسنده مفاتیح الجنان در حجره شماره ۱۵ دفن شده است.
* علاوه بر این بزرگان که دارای مقابر مشهوری هستند، در صحن و حجره های اطراف آن نیز گروه زیادی از شخصیتهای دینی مدفون اند که برخی از آنان عبارتند از آیات عظام: سید محمد سعید حبوبی، شربیانی، شیخ محمد حسن آشتیانی، سید ابوالقاسم خویی، سید محمود شاهرودی، حاج آقا حسین قمی، شیخ الشریعه اصفهانی، سید عبدالحسین شرف الدین. آقا ضیاءالدین عراقی، شیخ محمد حسین غروی اصفهانی، حاج محمد حسین امین الضرب و جز اینها.
مساجد معروف نجف اشرف
مسجد شیخ طوسی، که درکنارمقبره ایشان واقع است و همچنان محل تدریس اساتید حوزه نجف می باشد. شیخ طوسی از مشاهیر فقهای امامیه بوده است. پایهگذاری حوزه علمیه نجف از مهمترین فعالیتهای ایشان در نجف به شمار میآید. آرامگاه این شیخ در محل خانهی او ساخته و بعد از مدتی به مسجد تبدیل شد. امروزه مسجد جامع شیخ طوسی از مساجد مشهور نجف به شمار میآید که در نزدیکی حرم مطهر امام علی (ع) واقع شده است و دسترسی خوبی به آن دارد. آرامگاه محمد مهدی طباطبایی که وی را با نام بحرالعلوم میشناختند، نیز در گوشهای از این مسجد واقع شده است.
مسجد شیخ انصاری، مشهور به مسجد ترکها در محله «حویش» قرار دارد و با مساعدت و نظارت شیخ مرتضی انصاری ساخته شده است. بزرگان و عالمان حوزه علمیه نجف برخی از کلاس های درس خود را در این مسجد برگزار می کنند. سید محمد کاظم یزدی، از عالمان عصر قاجار، و امام خمینی (ره) از جمله کسانی بودند که در مسجد شیخ مرتضی تدریس می کرده اند.
مسجد هندی، که از مساجد بزرگ و مشهور نجف و یکی از مراکز تدریس در حوزه علمیه نجف و در کنار آن کتابخانه آیه الله حکیم و آرامگاه او قرار دارد. مسجد هندی در سال ۱۳۲۳ ق تجدید بنا شد و بنای بسیار محکم و استوار دارد. هر ساله مراسم عزاداری های محرم در آن برپا می شود. علامه سید محسن حکیم در عصر حاضر ساختمان آن را توسعه داده است.
مسجد حنانه، که در مسیر نجف به سمت کوفه ساخته شده، یکی از اماکن زیارتی محبوب شیعیان است. دلیل شهرت مسجد حنانه از این رو است که روایت شده هنگامی که سرهای جدا شده از پیکر شهدای کربلا را از کوفه به سمت این شهر میبردند، سر مقدس امام حسین (ع) را در محل فعلی این مسجد بر روی زمین گذاشتند و در این هنگام زمین ناله سر داد. روایت دیگری نیز وجود دارد که هنگام تشییع پیکر مطهر حضرت علی (ع)، برای چند لحظه پیکر پاک و مطهر ایشان را در این محل بر زمین گذاشتند و در آن هنگام ناله و شیونی از زمین شنیده شد. بعدها در این مکان به یاد آن نالهها، مسجدی بنا نهادند و نام آن را حنانه نهادند.
مسجد خضراء، از مساجد مشهور نجف است که سالها محل تدریس در حوزه علمیه نجف بشمار می رفت.
مسجد جواهری، که به علت دفن مرحوم صاحب جواهر(رحمه الله) در آن، بدین نام مشهور است.
مسجد حمراء، گویند این مسجد محل دفن حضرت یونس است و برخی هم گفته اند: «این جا محلی است که ماهی، یونس را از شکم خود بیرون انداخت». در این خصوص از امام علی(ع) روایتی نقل است که فرموده اند: «مسجد حمراء در جای بستانی است که قبر برادرم یونس بن متی در آن جا است ». امیر المؤمنین(ع) در این مکان نمازگزارده اند. حمراء به معنای سرخ گون است. در صدر اسلام به موالی و ایرانیان، حمراء می گفتند. آنان عمدتاً در سپاه مختار به عنوان نیروی داوطلب او حضور یافته بودند.
مسجد سهله، یکی از مسجدهای مهم و با فضیلت کوفه مسجد سهله یا سهیل است. این مسجد منزل گاه و عبادت گاه بسیاری از پیامبران از جمله حضرت ابراهیم(ع)، ادریس(علیه السلام)، خضر(علیه السلام)، و جایگاه برخی از امامان شیعه از جمله مقام امام صادق(علیه السلام)، امام سجاد(ع) بوده است. مسجد سهله در ده کیلومتری شرق مرقد مطهر امام علی(علیه السلام) واقع شده و فاصله آن تا مسجد کوفه حدود دو کیلومتر است.
آرامگاه کمیل بن زیاد
یکی از یاران باوفا و شجاع امیرالمؤمنین علی (ع) و فرزندان ایشان، کمیل بن زیاد بوده است که پس از شهادت آن حضرت، در کنار فرزند ایشان امام حسن (ع) و سپس امام حسین (ع) دلاوریها کرد. اسم ایشان را به واسطهی دعای پرفیض کمیل میشناسیم؛ دعایی که امام علی (ع) به کمیل آموخت و بعد از آن به دعای کمیل شهرت یافت چرا که نام اصلی این دعا، دعای خضر بوده است. آرامگاه کمیل در مسیر نجف به سمت کوفه در نزدیکی مسجد حنانه واقع شده است. در سفر خود به نجف، خواندن دعای پرفیض کمیل در محضر ایشان را از دست ندهید.
قبر حضرت آدم و نوح (ع)
محل دفن حضرت آدم و نوح (ع) به یقین مشخص نیست اما روایتهای زیادی وجود دارد که مکان آنها را در نجف عنوان میکنند. روایتی از امام صادق (ع) وجود دارد که میفرمایند: «بدان که هر گاه حضرت علی (ع) را زیارت کردی، حضرت آدم و نوح را هم زیارت کردهای». ایشان در روایت دیگری نیز میفرمایند: «کوفه باغی از باغ های بهشت است، قبر حضرت نوح و قبر حضرت ابراهیم و قبر سیصد و هفتاد پیغمبر دیگر و قبر حضرت علی (ع) در آن قرار دارد».
اماکن تاریخی نجف
نجف به دلیل موقعیت جغرافیایی و قدمت خود، اماکن تاریخی بسیاری را در خود جای داده است. اگر به بازدید از اماکن فرهنگی و تاریخی علاقه مندید، پیشنهاد میکنیم که از جاهای دیدنی نجف که در ادامه آمده بازدید کنید.
قصر خورنق
قصر خورنق واقع در دو کیلومتری نجف توسط نعمان بن امرؤالقیس از پادشاهان لخم برای اقامت یزدگرد یا بهرام ساخته شده بود. خورنق بیشتر به سبب داستان «سنمار» معروف است. نعمان، برای آنکه سِنمار کاخی شبیه یا بهتر از آن برای دیگری نسازد، دستور داد تا او را از بالای کاخی که خود ساختهبود، به زمین اندازند. دستوری که به مرگ وی انجامید. در شعر عصر جاهلی عرب قصر خورنق یکی از عجایب سی گانه جهان شمرده می شود که ساخت آن ۶۰ سال به طول انجامیده است. در وجه تسمیه خورنق گفته اند: «کلمه ای است ایرانی و از هو ـ ورنه: دارای بام یا خُورنه به معنای جای سور و ضیافت گرفته شده است». برخی گفته اند که از فارسی «کوورنه» به معنای ساختمان مسقف زیبا یا از خوردن گاه(محل خوردن و نوشیدن) است. پس از دوران منصور، قصر خورنق رو به ویرانی رفت. تا چندی پیش برخی از پایه های آن قصر باقی بود اما امروزه اثری از آن نیست.
قلعه نجف
قلعه نجف، قلعهای مستحکم و متعلق به عصر عثمانیها بود. حاج محمدحسین خان صدراعظم اصفهانی، دیوارهای این قلعه را بازسازی کرده و دو درب برای آن گذاشته بود. یک سمت از دیوار این قلعه با ۶ متر طول رو به مسجد کوفه و سمت دیگر آن با ۷ متر طول رو به وادی السلام بوده است. قلعه نجف تا دوره قاجار کاملا پابرجا بود و دروازه نجف در کنار دیوار قلعه قرار داشت که اطراف آن را بازار فراگرفته بود. یکی از ورودیهای صحن هم از همین قلعه باز میشد که با توسعه اطراف صحن، این قلعه تخریب شد و دیگر اثری از آن باقی نمانده است.
صفه صافی صفا
در منتهی الیه مغرب شهر نجف مرقد و مقام بزرگی قرار دارد که به صفه صفا معروف است. این صفه دو طبقه بود و حدود دویست متر بادروازه شهر فاصله داشت. از بالای آن تمامی صحراهای اطراف و فرات دیده می شد. گویند در این صفه قبر یکی از پادشاهان یمن قرار داشت و به همین سبب آن را صافی صفای یمانی خوانده اند. مرقد این پادشاه در زیرزمین و طبقه هم کف قرار دارد. صافی صفا در جوار مقام امام سجاد(علیه السلام) واقع شده و هم چنان پا برجاست.
تکیه بکتاشیه
در کنار صحن مطهر، تکیه ای توسط عثمانی ها ساخته شد که به فرقه بکتاشیه تعلق داشت و شیخ ها و پیروان این فرقه در آن جا ساکن می شدند. بنای تکیه مستحکم و با سنگ های بزرگ ساخته شده که به سمت شمال غربی، ایوان دوم حرم، باز می شد. این تکیه زمین های وقفی زیادی دارد که در اجاره کشاورزان است. تکیه بکتاشیه را برای توسعه حرم تخریب کرده اند.
مقبره دی الکفل
در یک آبادی به نام «ذی الکفل» واقع در ۴۰ کیلومتری جاده نجف- حله، پیامبر بنی اسرائیل دفن شده است. در این آبادی قلعه آجری کوچکی وجود دارد که مقبره ذی الکفل درون آن است. این پیامبر چون کفیل یهودیان بود، او را ذی الکفل میخواندند. یهودیان در قرن گذشته، بناهایی در این منطقه ساختهاند و ساکنان این ناحیه که یهودی و عرب بودند، بعدها به فلسطین مهاجرت کردند. هر ساله زائران یهودی از نقاط مختلف به این مکان میآمدند و یک ماه در آنجا ساکن میشدند. در پشت این مقبره، مسجدی وجود دارد که گفته میشود چهار نفر از حواریان در آن به خاک سپرده شدهاند و قبر دختر ذی الکفل هم در آنجا قرار دارد.
برج نمرود
برج نمرود در کنار شط و بالاتر از آبادی ذی الکفل بر فراز تپهای واقع شده است. این برج آجری دارای سرداب و زیرزمین است. بنا به روایات، حضرت ابراهیم (ع) را از این محل به آتش انداختهاند. این برج و تپه از آثار بهجامانده از شهر باستانی بابل است که با وجود فرسودگی و تخریب همچنان استوار مانده است.
بازار بزرگ نجف
نجف چهار بازار مهم دارد که نام این بازارها تقریبا مشابه اسامى محلات است. «سوق القاضى» از در صحن غربى حرم شروع مىشود و تا محلّه العماره امتداد مىیابد. «سوق الحویش» از در صحن مقابل قبله (صحن جنوبى) آغاز مىشود و به محله الحویش ختم مىگردد. «سوق الکبیر» به شکل خط مستقیمى از در صحن شرقى تا بیرون شهر امتداد مىیابد. این بازار، ارتباط دهندۀ دو محلّه البراق و المشراق بوده، به طورى که محلّه البراق در سمت راست و محلّه المشراق در طرف چپ آن قرار دارند. «سوق المشراق» از در دوم صحن شرقى شروع مىشود و تا محله المشراق ادامه مىیابد. این بازار در مجاورت سوق الکبیر، در شمال آن و در امتداد همان بازار قرار دارد. بازار بزرگ نجف یا «سوق الکبیر» مرز منطقه حُویش است؛ ترشی و دهین (نوعی شیرینی عربی) از مشهورترین سوغاتهای این بازار هستند، اما سنگ دُر نجف هم مخصوص این شهر است. سنگی زیبا که در کنار حرم حرضرت علی (ع) از جمله نمادهای این شهر محسوب می شود. در بازار نجف، برای خرید علاوه بر دینار، ریال ایرانی و دلار هم کاربرد دارد و فروشندگان به راحتی پول ایرانی را قبول می کنند. اگرچه فروشندگان این کشور از دریافت دلار بیشتر استقبال میکنند.
سوغات نجف اشرف
در سمت راست بازار اگر به خیابان الخرنق وارد شوید و قدم بزنید، در میان کوچههای پیچ در پیچی که آسمان تنگشان با سیمهای سرگردان برق پوشیده شده به شارع الرسول می رسید. در آنجا سراغ شیرینی فروشی الیاسری را بگیرید که یکی از بهترین شیرینی فروشی های نجف است. در گذرهای منتهی به حرم امام علی (ع)، مغازههای بسیاری یک نوع شیرینی خاصی میفروشند. عراقیها علاقه فراوانی به این شیرینی دارند. نام این شیرینی «دهین ابوعلی» است. در کنار شیرینی که میتواند سوغات جذاب این شهر باشد، در نجف، سنگ قیمتی این شهر هم از محبوب ترین سوغات زائران ایرانی است. مهر و تسبیحی که با تربت پاک امام حسین (ع) تولید شده، نیز از جمله سوغاتی است که با کمی گشت و گذار می توانید آن را بیابید.
خورد و خوراک در شهر نجف
در هر راهنمای سفر به نجف که خوانده باشید، یک نکته را بارها به شما متذکر می شوند: اینکه هرگز ریسک خوردن غذا در رستوران های بین راهی را در سفر نجف به جون نخرید. با توجه به سیستم بهداشتی نامناسبی که در این شهر وجود دارد، خوردن غذای نامناسب، ادامه سفرتان دشوار می کند. بیشتر شهرهای عراق غذاهای یک جور و همانند هم دارند. از معروف ترین غذاهای این کشور خورشت قیمه نجفی است که بیشتر به عنوان غذای نذری در ماه محرم و صفر و ایام شهادت امام علی (ع) استفاده می شود. غذاهایی مثل ته چین عراقی، بامیه، البریانی، دولما، کباب، فاضولیا و حققا هم از غذاهای محلی و خوش عطر و طعم هستند. یکی از رستوران های خوب و باکیفیت در خیابان مصطفی جمال الدین قرار دارد و نامش سوباط است. اما اگر با تور سفر می کنید، این تورها به همراه صبحانه، ناهار و شام هستند و این وعده های غذا را در هتل سرو می کنند که معمولا دارای کیفیت خوبی هستند.
در انتها…
این مقاله سعی داشت، راهنمای کاملی برای سفر زیارتی به نجف را پیش روی شما قرار دهد. از وسایلی که لازم و ضروری ست با خود ببرید، تا وسایلی که مجاز به همراه داشتن آن نیستید. در کنار اماکن زیارتی و مذهبی این شهر، مراکز دیدنی را همراه با خوردنی ها و دیدنی های این شهر برای تان ذکر کردیم تا برای زیارت و سیاحت در کنار هم برنامه ای کامل داشته باشید. اگر قصد خرید بلیط هواپیما برای سفر به نجف و بغداد را دارید، سامانه خرید بلیط «یوتراوز» از مسیر رفت تا برگشت در کنار شماست تا بلیط ارزان به کشور عراق را همراه با تخفیف خریداری نمایید.
