خانه شیخ الاسلامی زنجان ،از جمله ابینه قدیمی با تزئینات حائز اهمیت بوده که می توان از آن به عنوان یک نمونه کامل از تزئینات خانه های قدیمی استان زنجان نام برد. از جمله تزئینات بکار رفته در بنا می توان به وجود گچبریهای بسیار زیبا مزین به نقوش حیوانی و گیاهی ریال مقرنسکاری ، تالار های ضلع شمالی و جنوبی. لمبه کاری سقف وجود اتاقهایی گرد حیاط ، نقاشی ستونهای تالار و غیره … اشاره کرد .باتوجه به تحقیقات به عمل آمده بنای مزبور در سال ۱۱۳۶ ه . به دستور بانی ، مرحوم شیخ الاسلام که یکی از علمای بزرگ زنجان بوده جهت سکونت ساخته شده است.
معماری بنا
منزل شیخ الاسلام به سبک خانه های قدیمی زنجان و با مصالح سنگ ، آجر و ملاط در یک طبقه کار شده است . ورودی در ضلع غربی و اتاقها برگرد حیاطی مشجر واقع گردیده است . تالار اصلی در ضلع شمالی بنا با تزئینات گچبری و سقف لمبه کاری شده خود نمائی می کند. در ضلع جنوبی حیاط تالار اینه می باشد. که متاسفانه در حال حاضر بصورت انباری مورد استفاده می باشد. این تالار نیز دارای گچبری بسیار زیبیا با نقوش گیاهی و حیوانی و مقرنس بنا بصورت مسطح با تیرهای چوبی و پوشش ملاط کاه گل بوده است . در سالهای اخیر با پوششی از اسفالت ایزولاسیون شده است .
مالکیت بنا
این بنا در حال حاضر نیز بصورت مسکونی و تحت اختیار یکی از شرکاء (آقای آدقلی ) میباشد . در حال حاضر این بنا در مالکیت ورثه مرحوم شیخ الاسلام بوده. که با توجه به نظر موافق و علاقه مند بودن ورثه در زمینه حفظ و ثبت آن اقدام لازم معمول گردیده است . با عنایت به ورثه ای بودن بنا و همچنین عدم رسیدگی لازم جهت حفاظت آن. متاسفانه در قسمتهای زیادی از تزئینات دستخوش تخریب و فرو پاشی گردیده که رسیدگی و استحکام بخشی اندام و تثبیت تزئینات باقی مانده ضروری می نماید .
نظر به اینکه بنای مزبور محل سکونت و تدریس مرحوم شیخ الاسلام که یکی از علمای بزرگ و بنام زنجان می باشد بوده. همچنین با عنایت به علاقمندی ورثه جهت حفاظت بنا و همچنین پیشنهادهای مکرر آنها در رابطه با هدیه بنا به سازمان میراث فرهنگی ثبت این بنا در فهرست آثار تاریخی کشور قابل توجه و لازم می باشد .با عنایت به بررسی به عمل آمده توسعه ای در بنا صورت نگرفته است . در رابطه با تعمیرات انجام شده می توان به ایزو لاسیون بام که با آسفالت انجام شده است . سیمانکاری نمای اتاقهای ضلع شمالی ، گچکاری تالار ضلع شمالبی و غیره …. اشاره نمود .
نحوه دسترسی
خانه شیخ الاسلام بر روی یک شیب ملایم قرار گرفته که این در ضلع شمالی به خیابان اما م و در جنوب به کمربندی خیام می رسد . این بنا در مجموعه حریم بازار واقع گردیده که در ضلع شرقی آن خیابان فردوسی و در ضلع شمالی مجموعه بازار تاریخی و خیابان ضیائی می باشد.در ضلع غرب کوچه شیخ الاسلام و در جنوب نیز به بافت قدیمی و کوچه حسینیه منتهی میگردد .
این خانه یکی از دلبازترین خانه های تاریخی اصفهان است و در چهارباغ پایین ، چهار راه تختی و در کوچه ای به همین نام (شیخ الاسلام) قرار دارد.
این خانه تاریخی در زمان صفویه ساخته شده و هدیه شاه عباس به دخترش “سرو قد خانوم ” و دامادش “محقق سبزواری” از علمای بزرگ دوره صفوی است و بعدا منزل شیخ الاسلام که یکی از علمای بزرگ زنجان و از بزرگان دینی زمان قاجار بود و محل سکونت و تدریس آن مرحوم گردید .