شهر خامنه یکی از شهرهای استان آذربایجان شرقی می باشد که در بخش مرکزی شهرستان شبستر واقع شده است. این شهر در ۵ کیلومتری شمالغرب شبستر و ۷۲ کیلومتری شمالغرب تبریز قرار گرفتهاست. اقلیم حاکم بر شهر، اقلیمی سرد و خشک، سرد و نیمه خشک می باشد. دامنه پر شیب شمالی آن دارای اقلیم ارتفاعات فوقانی بوده و بر دشت ها و شوره زارهای کم ارتفاع حاشیه دریاچه ارومیه نیز اقلیم سرد و خشک حکم فرما است.
خامنه در کوهپایههای میشوداغ گسترده شده و شیب عمومی آن از شمال به جنوب است. این شهر از سمت شمال به شهر دریان و از شرق به شهر شبستر ،از سمت جنوب به شورهزارهای بندر شرفخانه. شندآباد و دریاچهٔ ارومیه و از سمت غرب به تسوج و کوزهکنان محدود شدهاست. خامنه پیشتر دارای منابع آبی و قناتهای فراوانی بودهاست. امروزه رود داریان از مرکزشهر و رود کبوترعلی (کفترعلی) از بخش غربی آن عبور میکند.
ریشه نامگذاری
برابر اظهارات ریش سفیدان، وجه تسمیه شهر خامنه از زمان حکومت صفویه که مردم آن به شغل تولید متقال مشغول بوده اند به معنای آذری کلمه متقال بر می گردد. خامنه در گذشته محل تولید پارچه و پشم بوده و نام قدیم آن «خامه»(به عنوان ترکیب اصلی و اولیه پارچه) بوده است که در گذر ایام به «خومنا» و به تدریج به «خامنه» تبدیل شده است.
خامنه از دیرباز قطب صنعتی منطقه محسوب می شده و کارخانجات پارچه بافی و رنگ رزی آن شهره عام و خاص بوده است. زمانی که از کارخانجات پارچه بافی و رنگ رزی خبری نبود پارچه بافی در خامنه متداول و پارچه های دست بافت خامنه در شهر کوزه کنان با چاپ به چیت مخصوصی تبدیل و به خارج صادر می شد.
جاذبه های گردشگری شهر خامنه
آب انبار خامنه
آب انبار خامنه در محله میرپنج و در نزدیکی مسجد تاریخی حسین خان میرپنجه قرار دارد و قدمت آن بنا به گفته اهالی شهر به اوایل دوران قاجاریه می رسد. این آب انبار با آب انبار های استان ها و مناطق کویری کشور متفاوت است. این تفاوت ها می تواند جذابیت خاصی برای گردشگران داشته باشد. چرا که این آب انبار برخلاف انواع کویری اش منبعی برای نگهداری آب ندارد. زیرا به دلیل فراوانی بارش برف و باران در خامنه، آب مورد استفاده اهالی همیشه در قنات ها موجود بوده است.
این آب انبار در مسیر قنات چنار خامنه در کنار درختان چنار ۱۴۰۰ ساله خامنه احداث شده است. با توجه به این که آب در آب انبار خامنه همیشه در جریان است. همواره می توان آب زلال و گوارا از آن برداشت کرد. در انتهای یکی از کوچه های بن بست محله میرپنج قرار دارد. بعد از عبور از بیست پله به آب روان قنات می رسیم. با مشاهده مسیر آب در انتهای آب انبار یک دالان سنگی دیده می شود که آب از یک طرف آن وارد شده و از طرف دیگر به سمت قنات چنار خامنه ادامه مسیر می دهد.
قناتین خامنه
استحصال آب از قنات جهت مصارف مختلف از شیوه های قدیمی رایج و غالب بهره برداری از منابع آب زیر زمینی منطقه به شمار رفته. در گذشته بیش از ۵۰۰ رشته قنات در سطح شهرستان شبستر جهت آبیاری باغات و مزارع و شرب مورد استفاده قرار می گرفته است. اما در حال حاضر این تعداد به دلیل رواج شیوه های جدید بهره برداری از منابع آب زیر زمینی به وسیله حفر چاه های عمیق که در قسمت جنوبی منطقه و در حاشیه دریاچه ارومیه در شهر ها صورت می گیرد. به کمتر از ۲۰۰ رشته قنات در سطح شهرستان تقلیل یافته و سهم شهر خامنه در تعداد قناتین موجود، ۱۶ رشته می باشد.
لازم به ذکر است؛ از چند صد سال قبل، آب شرب خامنه با سبک به خصوصی از یکی از این قنات ها توسط لوله های سفالی به خانه های آنها منتقل می شده است. چاه های عمیق با ۶۰۰ حلقه در سطح شهرستان و برداشت شدید آب در بعضی نواحی در خشکیدن قنوات نقش اساسی دارد.
مسجد میرپنج
یکی از مکانهای زیبا و دیدنی مسجد میرپنج خامنه است. این مسجد در مقابل شهرداری خامنه و در کوچهای به همین نام واقع شده است. مسجد میرپنج در تاریخ ۱۲۸۴ قمری توسط حسین خان میرپنج سردار توپخانه مظفر الدین شاه قاجار بنا نهاده شده است. در سال ۱۳۸۶ به ثبت آثار ملی ایران رسیده است.
درخت چنار خامنه
در محله چنار خامنه و در شرق این شهر به فاصله ۳۰ متر از هم دو درخت چنار قرار دارد که درخت شمالی هزار و ۷۰۰ سال و درخت جنوبی ۸۵۰ سال عمر دارد. همه مردم محل از وجود این درخت اطلاع دارند. در واقع می توان گفت یکی از نمادها و شناسه اصلی شهر خامنه همین درختان چنار کهنسال هستند. درخت شمالی درحدود پنج متر و ۳۰ سانتیمتر قطرشرقی- غربی و سه متر و20 سانتیمتر قطرشمالی – جنوبی دارد و از میان به وسعت ۱۰ متر مربع توخالی است.
وسعت تاج آن در حدود300 متر مربع و محیط این درخت در ارتفاع دو متری در حدود ۱۱ متر است. درخت چنار جنوبی :این درخت با حدود دو متر و ۷۰ سانتیمتر قطر، حدود ۸۵۰ سال عمر دارد. با ارتفاعی در حدود ۳۰ متر و محیط هفت متر و ۳۰ سانتیمتر در کنار مسجد کوچکی که قدمت آن به دوران قاجار می رسد، قرار گرفته است.
بازار خامنه
وجود بازارهای هفتگی در تمام شهرهای این شهرستان رونق خاصی را به این منطقه میدهد. در روزهای چهارشنبه در شبستر و پنجشنبه در خامنه ، جمعه در بندرشرفخانه و وایقان ، شنبه در صوفیان و سه شنبه در سیس و شندآباد و یکشنبه در تسوج دایر میباشد. نه تنها بهترین راه مبادله کالا و عرضه محصولات کشاورزی روستاییان و رفع نیاز آنان به شمار میرود. بلکه مناسبترین محل برقراری روابط چهره به چهره و تفریح و تبادل نظر روستاییان می باشد .
در میان این نوع بازارها بازار شبستر از اهمیت چشمگیری در میان ساکنان منطقه برخوردار بوده است. در زمان تشکیل در حدود ۵ ساعت خیابانهای مجاور شهر مملو از جمعیت می باشد که به خرید و فروش کالاهای کشاورزی و صنایع دستی مبادرت می نمایند . متاسفانه در سالهای اخیر این نوع بازارها نه تنها در این شهرستان بلکه در شهرستانهای دیگر نیز اصالت واقعی خود را از دست داده است. دلیل اینکه دلالان و اصناف شهرهای بزرگ برای فروش کالاهای خود به این بازارها روی آورده و عملا بازارهای هفتگی معنی و مفهوم واقعی خود را از دست داده اند .
منطقه توریستی قره کهریز
این منطقه گردشگری و توریستی در محدوده شهر خامنه در قسمت جنوب غربی شهرخامنه در قسمت شمالی سه راهی کوشک در مظهر قنات قره کهریز واقع شده است. قره کهریز در مساحتی بالغ بر ۰۰۰/۲۰ متر مربع با تاسیسات نمازخانه و سرویس بهداشتی مغازه های فروش سفال ،غذا خوری آلاچیق هایی برای استراحت مسافرین و همچنین پارکینگ های عمومی با اعتبارات هزینه شده توسط شهرداری و سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان آذربایجان شرقی احداث گردیده است.
با عنایت به حجم مسافرین بین راهی و با نگاه به این مسئله که این نقطه گردشگری تنها فضای مناسب و باز در توسعه بوده است. درخواست فراوان مسولین و مراجعین را مطلبد که شهرداری و دیگر ادارات و سازمان ها با توجه به بستر مناسب جهت توسعه مکان مذکور و برابر دستور استاندار محترم در توسعه این مکان با تخصیص اعتبارات لازم به اقدامات مقتضی صورت پذیرد.
موزه هدایای خامنه
این موزه در مرکز شهر و جنب مسجد جامع شهر واقع شده است. محل موزه قبلا حمام قدیمی شهر این حمام که تنها سازه سنگی منطقه می باشد در سازه آن علاوه بر سنگ و آجر ،ملات آهک وکچ نیز درآن بکار گرفته شده است. این بنا جزء بقایایای بازمانده معماری در شهر خامنه می باشد. تملک حمام قدیمی خامنه که قدمت آن به دوره قاجاریه می رسد از سال ۷۶ توسط شهرداری خامنه صورت گرفته است و مرمت آن به همت سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری استان به انجام رسیده است.این موزه در اردیبهشت سال ۱۳۸۶ به بهره برداری رسیده است.
حمام قدیمی خامنه
حمام تاریخی خامنه دارای ۸۰۰متر مربع عرصه و ۳۸۰ متر مربع اعیانی می باشد. پس از ورود به هشتی ، و پایین رفتن از ۱۸ پله وارد سربینه هشت ضلعی حمام می شویم یک حوض سنگی در وسط سربینه خودنمایی می کند. در پیرامون سربینه هشت ضلعی حمام سکوهای مرمرین آن ، نظرها را به خود جلب می کند. سقف گنبدی شکل به ارتفاع ۶ متر با کاربندی های گچی از دیگر تزئینات معماری حمام خامنه محسوب می شود .
این بنای تاریخی در سال ۱۳۷۶ توسط شهرداری خامنه تملک و جهت مرمت در اختیار سازمان میراث فرهنگی قرار گرفته است. متعاقبا عملیات استحکام بخشی ، مرمت و تغییر کاربری توسط سازمان میراث فرهنگی به اجرا درآمد .
حمام خامنه تحت شماره ۱۹۵۷۷ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. پس از پایان عملیات مرمت و تجهیز آن در سال ۱۳۸۶ به عنوان (( موزه هدایای خامنه )) در ۳۰ اردیبهشت ۱۳۸۶ همزمان با روز جهانی موزه توسط دکتر حسین جعفری معاونت محترم سازمان میراث فرهنگی کشور و مقامات استانی و شهرستانی افتتاح شد.
لطفا از هتل و مسافرخانه ها هم اطلاعات بدید. ممنون