بلیط هواپیما سوئیت تبریز

چراغ برات؛ آیین گرامیداشت مردگان در خراسان

زمان مطالعه : 4 دقیقه - تاریخ بروزرسانی :
۱۹ بهمن ۱۳۹۸

شناخت میراث فرهنگی به معنای عام خود ارزشی ویژه دارد چرا که معمولا بهترین آینده نگری ها و آینده سازی ها در پرتو تجربیات گذشتگان صورت می پذیرد. گذشته از این مطالب هویت هر قوم و ملتی نیز به صورتی کاملا درهم تنیده با گذشته و میراث گذشتگانش گره خورده است و در عصری که عده ای آن را عصر “بحران هویت” می خوانند؛ قطعا کوشش برای شناخت و حفظ هویت امری بسیار مقدس و مهم خواهد بود. ایرانیان از دیرباز برای رفتگان خود احترام خاصی قایل بوده و سعی می کرده اند که به نوعی روح آنان را از خود راضی نگه دارند. ایشان بر همین اساس مراسمات گوناگونی داشته اند که یکی از آنان مراسم چراغ برات مردم ساکن درخطه خراسان بزرگ است.

چراغ برات  چراغ برات؛ آیین گرامیداشت مردگان در خراسان
برات، آئینی ایرانی یا اسلامی

مراسم شب های برات یا چراغ برات سابقه ای دیرینه و ریشه دار دارد. بدان دلیل که مراسم چراغ برات در سه روز دوازده تا چهارده ماه قمری شعبان برگزار می شود در نگاه نخست همگان آن را آیینی عربی- اسلامی تلقی می کنند اما با توجه به اینکه نه در گذشته هزار و چند صد ساله حضور اسلام در ایران و نه در حال حاضر این سنت به صورت کامل از سوی هیچ کدام از پیشوایان دینی مورد تایید قرار نگرفته است در اسلامی بودن صددرصد آن تردید است . از سوی دیگر با توجه به اینکه این رسم برخلاف سایر رسوم ملی ایرانی همچون نوروز و یلدا و چهارشنبه سوری و. . . مورد توجه حکومت های ملی ایرانی یا حداقل مدعیان حکومت ملی و نهادهای رسمی کشور ، چون روزنامه ها و رادیو تلویزیون نبوده و نیست ایرانی بودن کامل این آیین نیز محل تردید است.

چراغ برات  چراغ برات؛ آیین گرامیداشت مردگان در خراسان

با این همه شواهدی هست که نشان می دهد اصل این آیین برگفته از اعتقادات و رسوم ایران باستان است که پس از اسلام و خاصه در دورانی که نهضت شعوبی گری در ایران والبته در راس همه مناطق آن ، خراسان برای ایرانی کردن اسلام تلاش می کرد رنگ و بوی اسلامی گرفته و براین اساس آیینی ایرانی و ریش همند است دو دلیل برای این امرکه مردم مسلمان ایران در سده های سوم و چهارم هجری آیین و مراسم یاد درگذشتگان و پذیرایی از روان و فروهر آنان را به نیمه ماه شعبان انتقال داده و نام لیله البرات یا چراغ برات و شب چک به آن داده اند،وجود دارد که تا حدی قانع کننده است. اول اینکه اگر حساسیت ایرانیان زرتشتی را نسبت به هر ماه و روز سال، از نظر رفتار دینی و اعتقادی، درنظر بگیریم و توجه داشته باشیم که آنان عید مردگان را در سده های سوم و چهارم در برج هشتم سال یعنی آبان ماه برگزار می کرده اند، پذیرفتنی خواهد بود که پس از اسلام آوردن هم باز متمایل باشند که در ماه هشتم سال اسلامی قمری، یعنی شعبان، به برگزاری این مراسم بپردازند. دیگر این که شعبان قمری تا سال ۱۱ هجری، که در آن سال بنا به آیه انما النسئی زیادت فی الکفر. . . لغو کبیسه توسط اعراب صورت گرفت با برج اسفند شمسی منطبق بوده و ریشه و اصل عید آبانگان یعنی فروردگان خاص آستانه بهار و ماه اسفند بوده است. حال اگر به اختلاط پیش از اسلام اعراب با ایرانیان و تاثیر شدید بعضی از قبایل عرب از فرهنگ و تمدن ایران هم توجه داشته باشیم، این مسئله که باور و آیین فروردگانی ایرانی مربوط به ماه اسفند، پس از اسلام رنگ و بوی اسلامی گرفته و به دلیل فوق به ماه شعبان افتاده باشد. غیر قابل قبول نمی نماید. هرچند ممکن است دلایل دیگری هم برای این انتقال و تحول بوده باشد.

چراغ برات  چراغ برات؛ آیین گرامیداشت مردگان در خراسان

صرف نظر از آنکه آیین برات ریشه در ایران قبل از اسلام دارد یا اینکه سنتی به طور کامل اسلامی است باید این را درنظر گرفت که گرد هم آمدن مردم در فواصل زمانی منظم و حفظ خطوط ارتباط و همکاری آنها، یکی از مهمترین کارکردهای این چنین آیینی است. این امر از طریق یکپارچه سازی جامعه، باعث اعتبار بخشیدن به وضع موجود و در نهایت، ثبات اجتماعی در سطح جامعه می شود. برگزاری این مراسم در خراسان با هر تفکری که باشد که البته براساس مدارک موجود از رسوم تغییر ماهیت داده ایرانی است که مورد پذیرش اسلام قرار گرفته عاملی برای حفظ روابط وسنن اجتماعی قدیم وهمچنین نگاهبانی از پیوندهای درحال گسست در جامعه ماشین زده کنونی است،بر این اساس تلاش برای حفظ و احیای آن امری است که باید از سوی کلیه متولیان امر مد نظر قرارگیرد. لازم به ذکر است که یکی دیگر از کاربردهای مهم این سنت همانا ایجاد تعادل اخلاقی در سطح جامعه است. به طوری که میدانند در بعضی از دوره ها، بنا به مقتضیات زمانی و شرایط سیاسی، اجتماعی و حتی بحران های اقتصادی حاکم بر جوامع، مردم از اخلاقیات فاصله می گیرند که مراسمی چون برات می تواند آنان را به واقعیت زندگی که همانا حفظ احترام وشان دیگران است، رهنمون سازد. حال با توجه به مطالب گفته شده در بالا می توان نتیجه گرفت هرچند بررسی ریشه و سوابق آیین چراغ برات در خراسان به ظاهر پژوهشی برای شناسایی یک رسم کهن در بخشی از سرزمین ایران است اما به واقع حرکتی برای شناسایی پندارها فکری ،مذهبی و آیینی برخی از مردمان ایران زمین است ،امری که هر دیرتر شود باعث خسران بیشتر وفراموشی برخی از این سنن است آنچنان که هم اکنون بسیاری از مردم دلایل وجود برخی لوازم و خوراکی های خاص را دراین آیین نمی دانند.

چراغ برات  چراغ برات؛ آیین گرامیداشت مردگان در خراسان

چراغ برات در خراسان چراغ برات؛ آیین گرامیداشت مردگان در خراسان

           
چاپ

لینک های مرتبط :

 

نظر کاربران :

هیچ نظری برای این مطلب ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید.

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

حداکثر سایز عکس : 2 مگابایت.