بلیط هواپیما سوئیت تبریز

چراغ برات؛ آیین گرامیداشت مردگان در خراسان

۲۷ آبان ۱۳۹۵

شناخت ميراث فرهنگي به معناي عام خود ارزشي ويژه دارد چرا كه معمولا بهترين آينده نگري ها و آينده سازي ها در پرتو تجربيات گذشتگان صورت مي پذيرد. گذشته از اين مطالب هويت هر قوم و ملتي نيز به صورتي كاملا درهم تنيده با گذشته و ميراث گذشتگانش گره خورده است و در عصري كه عده اي آن را عصر “بحران هویت” مي خوانند؛ قطعا كوشش براي شناخت و حفظ هويت امري بسيار مقدس و مهم خواهد بود. ايرانيان از ديرباز براي رفتگان خود احترام خاصي قايل بوده و سعي مي كرده اند كه به نوعي روح آنان را از خود راضي نگه دارند. ايشان بر همين اساس مراسمات گوناگوني داشته اند كه يكي از آنان مراسم چراغ برات مردم ساكن درخطه خراسان بزرگ است.
برات، آئینی ایرانی یا اسلامی

مراسم شب هاي برات يا چراغ برات سابقه اي ديرينه و ريشه دار دارد. بدان دليل كه مراسم چراغ برات در سه روز دوازده تا چهارده ماه قمري شعبان برگزار مي شود در نگاه نخست همگان آن را آييني عربي- اسلامي تلقي مي كنند اما با توجه به اينكه نه در گذشته هزار و چند صد ساله حضور اسلام در ايران و نه در حال حاضر اين سنت به صورت كامل از سوي هيچ كدام از پيشوايان ديني مورد تاييد قرار نگرفته است در اسلامي بودن صددرصد آن ترديد است . از سوي ديگر با توجه به اينكه اين رسم برخلاف ساير رسوم ملي ايراني همچون نوروز و يلدا و چهارشنبه سوري و. . . مورد توجه حكومت هاي ملي ايراني يا حداقل مدعيان حكومت ملي و نهادهاي رسمي كشور ، چون روزنامه ها و راديو تلويزيون نبوده و نيست ايراني بودن كامل اين آيين نيز محل ترديد است. با اين همه شواهدي هست كه نشان مي دهد اصل اين آيين برگفته از اعتقادات و رسوم ايران باستان است كه پس از اسلام و خاصه در دوراني كه نهضت شعوبي گري در ايران والبته در راس همه مناطق آن ، خراسان براي ايراني كردن اسلام تلاش مي كرد رنگ و بوي اسلامي گرفته و براين اساس آييني ايراني و ريش همند است دو دليل براي اين امركه مردم مسلمان ايران در سده هاي سوم و چهارم هجري آيين و مراسم ياد درگذشتگان و پذيرايي از روان و فروهر آنان را به نيمه ماه شعبان انتقال داده و نام ليله البرات يا چراغ برات و شب چك به آن داده اند،وجود دارد كه تا حدي قانع كننده است. اول اينكه اگر حساسيت ايرانيان زرتشتي را نسبت به هر ماه و روز سال، از نظر رفتار ديني و اعتقادي، درنظر بگيريم و توجه داشته باشيم كه آنان عيد مردگان را در سده هاي سوم و چهارم در برج هشتم سال يعني آبان ماه برگزار مي كرده اند، پذيرفتني خواهد بود كه پس از اسلام آوردن هم باز متمايل باشند كه در ماه هشتم سال اسلامي قمري، يعني شعبان، به برگزاري اين مراسم بپردازند. ديگر اين كه شعبان قمري تا سال ۱۱ هجري، كه در آن سال بنا به آيه انما النسئي زيادت في الكفر. . . لغو كبيسه توسط اعراب صورت گرفت با برج اسفند شمسي منطبق بوده و ريشه و اصل عيد آبانگان يعني فروردگان خاص آستانه بهار و ماه اسفند بوده است. حال اگر به اختلاط پيش از اسلام اعراب با ايرانيان و تاثير شديد بعضي از قبايل عرب از فرهنگ و تمدن ايران هم توجه داشته باشيم، اين مسئله كه باور و آيين فروردگاني ايراني مربوط به ماه اسفند، پس از اسلام رنگ و بوي اسلامي گرفته و به دليل فوق به ماه شعبان افتاده باشد. غير قابل قبول نمي نمايد. هرچند ممكن است دلايل ديگري هم براي اين انتقال و تحول بوده باشد.
صرف نظر از آنكه آيين برات ريشه در ايران قبل از اسلام دارد يا اينكه سنتي به طور كامل اسلامي است بايد اين را درنظر گرفت كه گرد هم آمدن مردم در فواصل زماني منظم و حفظ خطوط ارتباط و همكاري آنها، يكي از مهمترين كاركردهاي اين چنين آييني است. اين امر از طريق يكپارچه سازي جامعه، باعث اعتبار بخشيدن به وضع موجود و در نهايت، ثبات اجتماعي در سطح جامعه مي شود. برگزاري اين مراسم در خراسان با هر تفكري كه باشد كه البته براساس مدارك موجود از رسوم تغيير ماهيت داده ايراني است كه مورد پذيرش اسلام قرار گرفته عاملي براي حفظ روابط وسنن اجتماعي قديم وهمچنين نگاهباني از پيوندهاي درحال گسست در جامعه ماشين زده كنوني است،بر اين اساس تلاش براي حفظ و احياي آن امري است كه بايد از سوي كليه متوليان امر مد نظر قرارگيرد. لازم به ذكر است كه يكي ديگر از كاربردهاي مهم اين سنت همانا ايجاد تعادل اخلاقي در سطح جامعه است. به طوري كه ميدانند در بعضي از دوره ها، بنا به مقتضيات زماني و شرايط سياسي، اجتماعي و حتي بحران هاي اقتصادي حاكم بر جوامع، مردم از اخلاقيات فاصله مي گيرند كه مراسمي چون برات مي تواند آنان را به واقعيت زندگي كه همانا حفظ احترام وشان ديگران است، رهنمون سازد. حال با توجه به مطالب گفته شده در بالا مي توان نتيجه گرفت هرچند بررسي ريشه و سوابق آيين چراغ برات در خراسان به ظاهر پژوهشي براي شناسايي يك رسم كهن در بخشي از سرزمين ايران است اما به واقع حركتي براي شناسايي پندارها فكري ،مذهبي و آييني برخي از مردمان ايران زمين است ،امري كه هر ديرتر شود باعث خسران بيشتر وفراموشي برخي از اين سنن است آنچنان كه هم اكنون بسياري از مردم دلايل وجود برخي لوازم و خوراكي هاي خاص را دراين آيين نمي دانند.

چراغ برات؛ آیین گرامیداشت مردگان در خراسانچراغ برات؛ آیین گرامیداشت مردگان در خراسانچراغ برات؛ آیین گرامیداشت مردگان در خراسان

تیکبان
 

نظر کاربران :

هیچ نظری برای این مطلب ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید.

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *