بلیط هواپیما سوئیت تبریز

استان چهارمحال و بختیاری

زمان مطالعه : 8 دقیقه
۱۵ بهمن ۱۳۹۲

موقعیت جغرافیایی و تقسیمات سیاسی استان
استان چهار محال و بختیاری در قلمرو مرکزی رشته‌ کوه‌های زاگرس بین پیشکوه‌های داخلی و استان اصفهان استقرار یافته است. این استان از شمال و شرق به استان اصفهان، از غرب به استان خوزستان و از جنوب به استان کهگیلویه و بویراحمد محدود است.
استان چهارمحال و بختیاری حدود ۵۳۲‚۱۶ کیلومتر مربع مساحت دارد و بین ۳۱ درجه و ۱۴ دقیقه تا ۳۲ درجه و ۴۷ دقیقهٔ عرض شمالی و ۵۹ درجه و ۴۹ دقیقه تا ۵۱ درجه و ۲۴ دقیقهٔ طول شرقی قرار گرفته است.
براساس آخرین تقسیمات سیاسی کشور، استان چهار محال و بختیاری ۵ شهرستان، ۱۷ شهر، ۱۰ بخش و ۳۴ دهستان دارد. شهرستان‌های این استان مشتمل است بر شهر کرد، بروجن، لردگان، فارسان و اردل.
جغرافیای طبیعی و اقلیم استان
استان چهار محال و بختیاری در ناحیهٔ‌ مرکزی سلسله جبال زاگرس که از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد دارد استقرار یافته است. بلندترین نقطهٔ استان در ناحیهٔ‌ غربی با ۴۵۴۸ متر ارتفاع، قلهٔ‌ زردکوه بختیاری و پست‌ترین نقطهٔ آن، ناحیهٔ سپید دشت و لردگان در قسمت شرقی چهار محال است. از کوه‌های مرتفع استان، زردکوه، بزکوه، سبزکوه، سفیدکوه، کارکنان، منگشت، سالداران، جهان‌بین و کوه ریگ را می‌توان نام برد. این کوهها کانون اصلی آبخیز رودخانه‌های دائمی زاینده رود و کارون هستند که در سراسر سال پوشیده از برف می‌باشند و جزو حوزه‌های آبگیر دائمی ایران به شمار می‌روند. این کوه‌ها از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد دارند و از غرب به شرق، از بلندی ارتفاعات و تراکم آن‌ها کاسته شده و به دره‌های باز و دشت‌های نسبتاً وسیع ختم می‌شوند. در شرق استان، دشت‌های محدودی از قبیل لار، فرادنبه، کیار و خانمیرزا و در جنوب غربی و جنوب شرقی آن دشت‌های نسبتاً وسیعی از جمله لردگان، فلارد و گندمان قرار گرفته‌اند.
منطقهٔ‌ چهارمحال و بختیاری به علت کوهستان‌‌های بلند و ارتفاعات برفگیر، در فصل زمستان از برف پوشیده می‌شود. کوه‌های مرتفع این منطقه، کانون ذخیره آب‌های روان دائمی و منشأ و سرچشمهٔ شبکهٔ آب‌های جاری استان هستند. زردکوه بختیاری از کوهستان‌های آبگیر دائمی استان است و دو رودخانهٔ دائمی ایران یعنی زاینده‌رود و کارون از ارتفاعات آن سرچشمه می‌گیرند.
به دلیل جهات شیب ارتفاعات بختیاری که از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده‌اند، شبکه آب‌‌های روان منطقه به دو قسمت عمده تقسیم می‌شوند. قسمتی به سمت بستر شیب شرقی سرازیر شده و حوزهٔ زاینده رود را تشکیل می‌دهند و قسمت دیگری به سمت غرب و جنوب غربی جریان یافته و حوزهٔ کارون علیا را به وجود می‌آورند.
با توجه به عوارض طبیعی، موقعیت جغرافیایی و توپوگرافی استان از یک سو و کمبود ایستگاه‌ها و آمار هواشناسی از سوی دیگر جزئیات ویژگی‌های آب و هوایی تمام مناطق به طور دقیق و علمی روشن نشده است.
به طور کلی در ارتفاعات بالای ۲۰۰۰ متر که مساحت عمدهٔ استان را در بر گرفته است، ریزش برف و باران از اواسط پائیز تا فروردین ادامه دارد. ولی در مناطق پست که درجهٔ حرارت در تابستان به بیش از ۴۰ درجهٔ سانتی‌گراد می‌رسد، حجم نزولات جوی کمتر است. بدین ترتیب، از شمال به جنوب ضمن کاهش ارتفاعات، دما افزایش می‌یابد. فصل سرما از اواسط آبان آغاز می‌شود و ۴ تا ۵ ماه ادامه پیدا می‌کند. سردترین ماه‌های سال استان، دی و بهمن است. براساس گزارش ایستگاه سینوپتیک شهر کرد، در سال ۷۱ متوسط درجهٔ‌ حرارت ۱۰/۳ درجهٔ‌ سانتی‌گراد، حداکثر مطلق درجهٔ حرارت ۳۵/۲ و حداقل مطلق آن ۱۵/۶- درجهٔ سانتی‌گراد بود در همین سال میزان بارندگی سالانه ۴۲۶ میلی‌متر و تعداد روزهای یخبندان ۱۲۷ روز ثبت شده است. از اردیبهشت تا آبان در شمار ماه‌های خشک و ماه‌های آذر، دی، بهمن و اسفند جزو ماه‌های یخبندان به شمار می‌رود.
با توجه به اختلاف ارتفاع در سطح استان، زمان و مکان بارش از شرایط یکسانی برخوردار نیست. در مناطق کم ارتفاع از قبیل دشت شهر کرد، چغاخور و گندمان ماه‌های آبان و اردیبهشت و در دره‌‌های زردکوه و دوپلان (بین سرچشمه‌های آب سبز و ماربره) ماه اردیبهشت پر باران‌ترین ماه‌های سال است. نوع بارش در مناطق مرتفع عمدتاً برف و در مناطق کم ارتفاع باران است.
استان چهارمحال و بختیاری تحت تأثیر بادها و توده‌های هوای غربی ایران قرار دارد. این بادهای بارانزا به طرف رشته کوه‌های زاگرس حرکت می‌کنند و در برخورد با آن سبب ریزش برف و باران می‌شوند. نقاط کفه‌ای از جمله دشت‌های شهر کرد، لردگان، کیار و گندمان در معرض بادهای جنوب غربی و غرب قرار گرفته و در طول زمستان با سوز و سرما همراه هستند. در حالی که در درهٔ دوپلان، آب سبز و دامنه‌های غرب دوپلان، حصارهای کوهستانی مانع وزش سریع باد و سوز آن می‌شوند. مناسب‌ترین ماه‌های سال برای مسافرت به استان و بهره‌گیری از اقلیم و مناظر زیبای آن، ماه‌های فصل تابستان است؛ در حالی که پربرفی دامنه‌های ارتفاعات بختیاری، به ویژه زردکوه برای انجام انواع اسکی‌های آلپی و اسکاندیناوی در روزهای آفتابی زمستان بسیار مناسب است.
جغرافیای تاریخی استان
بنا به گزارش‌های تاریخ‌نویسان در اواخر دورهٔ ساسانی شخصی به نام «فرامرز» که مذهب زردشتی داشت در سرزمین بختیاری حکومت می‌کرد و بختیاری‌ها نیز به معتقدات خود در عهد فرامرز گبر اشاره‌ها دارند. در اوایل تسلط خلفای عباسی دو برادر در سرزمین لرستان که به دو شعبهٔ لر کوچک (لرستان فعلی) و لر بزرگ (بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد) تقسیم می‌شد، حکومت داشتند. آن که بر سرزمین لر بزرگ حکومت می‌راند «بدر» نام داشت. بعدها اتابکان فضلوئیه قریب سیصد سال بر بختیاری حکومت کردند. در زمان یکی از اتابکان فضلوئیه (اتابک تکله)، مغولان بر بختیاری و کوه‌های آن دست یافتند، اما اقتدار این قوم دوام نیاورد و سلطه مغولان بر بختیاری‌ها وضعی ناپایدار به خود گرفت.
از آغاز سلسله صفوی تاریخ بختیاری‌ها روشن‌تر است. در زمان صفوی یکی از تیره‌های بختیاری موسوم به «آستریک» که هم اکنون نیز طایفهٔ کوچکی از بختیاری است به ریاست شخصی به نام «تاجمیر» و با فرمان شاه اسماعیل اول بر بختیاری حکومت می‌راند. این شخص در زمان شاه‌ طهماسب به دلیل استنکاف از پرداخت مالیات به قتل رسید. در همین زمان بختیاری‌ها به دو بخش «هفت لنگ» و «چهار لنگ» که در اصل یک تقسیم‌بندی مالیاتی است، تفکیک شدند.
پس از دودمان تاجمیر شخصی به نام میرجهانگیرخان به حکومت بختیاری‌ها منصوب شد و در زمان همین شخص تونل معروف به «کارکنان» یا «شاه‌عباس» در نزدیکی محل تونل فعلی کوهرنگ حفر شد که به دلائل نامعلومی عملیات حفاری آن ناتمام ماند.
پس از فوت میر جهانگیر خان برادر وی «میر خلیل خان»، از ریاست طایفهٔ آستریک خلع شد و طوایف عمدهٔ بختیاری و تعدادی از تیره‌ها در حیطهٔ اقتدار محمدتقی خان چهار لنگ باقی ماندند. طوایف هفت لنگ نیز به ریاست دو دسته خوانین «دورکی» و «بختیاروند» از طوایف عمدهٔ هفت لنگ گردن نهادند. از اواسط پادشاهی قاجار، حسینقلی خان‌ (رئیس طایفهٔ دورکی) با شکست قطعی خوانین بختیاروند (بهداروند)، همهٔ طوایف هفت لنگ را متحد ساخته و خود را «ایلخان» و برادرانش را «ایل بیگی» نامید و ریاست ایل هفت لنگ و ادارهٔ‌ امور کل منطقهٔ‌ بختیاری را به عهده گرفت. ریاست این طایفه تا همین اواخر در بازماندگان این دودمان موروثی بود.
بررسی‌های تاریخی ایران از اواخر دورهٔ صفویه به بعد نشان می‌دهد که ایل بختیاری و در رأس آن خوانین بختیاری به دلیل برخورداری از شرایط ویژهٔ جغرافیایی قلمرو ایلی، سازمان قبیله‌ایی و نظام ایلی منسجم که الزاماً اطاعت و فرمانبرداری بی‌قید و شرط گروه‌های فرو دست از رهبران و سرکردگان فرادست را در پی داشت، در بیشتر حوادث و وقایع تاریخی کشور حضوری مؤثر و فعال داشتند که، برخی از نمونه‌های آن به شرح زیر اشاره می‌شود:
– سواران بختیاری از زبده تفنگچیان نادرشاه بودند که با فتح قندهار، دروازهٔ‌ هند را به روی لشکریان نادر گشودند.
– علیمردان خان بختیاری با شکست افاغنه و بازسازی سلطنت انقراض یافتهٔ صفوی، خود نیز مدعی سلطنت شد.
– محمد تقی خان چهار لنگ علم طغیان بر علیه حکومت قاجار برافراشت و «قلعه تل» مقر خود را در منطقهٔ مالمیر به عنوان مرکز حکومت بختیاری انتخاب کرد و با کمک و مشاورت «لیارد» انگلیسی (سیاح معروف)‌ با انگلستان رابطهٔ سیاسی برقرار کرد.
– در طول دورهٔ حکومت سلسله‌های صفوی، افشار، زندیه و قاجار عمده قشون سلاطین سلسله‌های مزبور از بختیاری‌ها تشکیل می‌شد، به طوری که علی قلی خان سردار اسعد فرزند حسین قلی خان اشاره دارد همواره صد نفر از سواران بختیاری به ریاست چند تن از خانزادگان بختیاری حفظ نظم تهران، حتی نگهبانی از دربار قاجار را به عهده داشتند.
– بارزترین نقش بختیاری‌ها در تحولات دوران مشروطیت روی داد؛ سرکردگان بختیاری (خوانین و تفنگچیان) با مشارکت و راهبری بخش مهمی از این جنبش عظیم ملی، ضمن اخذ وجاهت، با قبضه کردن پست‌های کلیدی کشوری و لشکری و تقسیم مناصب بین خود و اطرافیان، زمینهٔ دست‌یابی به منابع سرشار و ثروت را فراهم کردند.
بررسی‌های تاریخی وضع اجتماعی و سیاسی ایلات بختیاری نشان می‌دهد که بختیاری‌ها یکی از بزرگ‌ترین طوایف کوچندهٔ ایران بوده‌اند که سالیان درازی با قدرت و سلطه‌جویی فراوان توانستند بر قسمتی از اراضی ایران حکومت کنند.
سران این ایل در زمان حکومت قاجار از قرب و منزلتی فراوان برخوردار بودند و برای خود تشکیلات و مقررات خاصی داشتند. حتی در بعضی مواقع خان‌های ایل به عنوان عامل حکومتی تلقی می‌شدند و از این راه درآمدهای کلان و ثروت فراوان و زمین‌های وسیعی را تصاحب می‌کردند. از دولت و حکومت‌ مرکزی مستمری دریافت می‌کردند و از طرف دیگر از رعایای خود مالیات نقدی و جنسی، باج و خراج و حتی حق سرزمینی از درآمد استخراج نفت و همچنین انواع هدایا و تحفه‌‌ها را اخذ می‌کردند. به هر صورت سران ایلی چون جعفر قلی‌خان سردار اسعد، امیر مجاهد، سردار جنگ، سردار محتشم و دیگران توانستند پس از انقلاب مشروطیت به پست‌های حساس کشوری و لشگری دست یابند. چنانکه صمصام‌السلطنهٔ بختیاری در سال ۱۳۳۶ قمری به سمت نخست‌وزیری و وزارت امور خارجه و عموزاده‌اش لطفعلی‌خان امیر مفخم نیز به وزارت جنگ گمارده شد.
پس از به قدرت رسیدن رضاخان و دگرگونی شدید در نظام سیاسی کشور، وضع زندگی سنتی ایل بختیاری از هم پاشید. رضاخان برای کسب قدرت هر چه بیشتر و متمرکز کردن آن در تهران، به سرکوب شدید عشایر پرداخت و عدهٔ زیادی از آنان را اعدام و یا به زندان افکند و در مسیر کوچ آنان نیز حکومت نظامی برقرار کرد.
پس از آن جنگ‌های متعددی بین سران و عوامل سلطنت پهلوی و خوانین قدرت ‌طلب بختیاری در گرفت. عشایر خواهان خودمختاری و لغو فرمانداری نظامی شدند، ولی آخرالامر اکثر آنان خلع سلاح و سرکوب شدند.
این زد و خوردهای ریشه‌دار خوانین و دولت پس از تبعید رضاخان به جزیرهٔ موریس کاهش یافت و حتی بعضی از ایلات که به زور سرنیزه مجبور به اسکان و یکجانشینی شده بودند مجدداً سیاه چادرها را برافراشتند و زندگی ایلی را از سر گرفتند.
کوچ‌نشینی مجدد دیر زمانی به طول نکشید و شاه سابق همان سیاست پدر را در پیش گرفت و آرام آرام سیاست «تخته‌قاپو» کردن عشایر تحقق یافت. در حال حاضر نیز جریان تحولات کشور به منظور مساعدت و ارائه خدمات به عشایر محروم بختیاری، سیاست اسکان آنان را دنبال می‌کند.
وضعیت اجتماعی و اقتصادی استان
براساس سرشمای عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۷۵، جمعیت استان ۱۶۸‚۷۶۱ نفر گزارش شده است. از این تعداد ۴۵ درصد در نقاط شهری و ۵۴/۸ درصد در نقاط روستایی سکونت داشتند و بقیه غیرساکن یا کوچرو بودند.
از کل جمعیت بالای ۶ سالهٔ‌ استان ۷۷ درصد باسواد بودند. این نسبت‌ها در نقاط روستایی برای مردان و زنان به ترتیب ۷۸/۸۷ درصد و ۶۳/۲۷ درصد گزارش شده است. ۱۴/۹۸ درصد زنان جمعیت غیرساکن باسواد گزارش شده است.
استان چهارمحال و بختیاری منطقهٔ عشایری است. نوع زندگی، آداب و رسوم حاکم بر جامعهٔ بختیاری و ساخت و بافت روستاها مبیّن استقرارهای کهنه و نوی عشایری در منطقه است. زندگی عشایری در غرب استان هنوز هم کاملاً مشهود است، ولی در بخش‌های شرقی یعنی اطراف شهر کرد و بروجن سیمای زندگی از کیفیت و شاخص‌‌های روستا – شهری برخوردار شده است.
جامعهٔ عشایری تحت تأثیر شدید اقتصاد دامداری است و از کوچ به عنوان تحرک اجتماعی و اقتصادی استفاده می‌کند. در سال‌های اخیر تعداد کوچ‌کنندگان عشایر آرام آرام کاهش می‌یابد.
قشلاق ایل بختیاری در شمال شرقی استان خوزستان و در منطقهٔ کوهستانی شهرستان‌های دزفول، شوشتر، مسجد سلیمان، هفتگل، بهبهان و ایذه قرار دارد. محدودهٔ قشلاق ایل بختیاری از طرف غرب به رودخانهٔ دز، از طرف شرق به حدفاصل بین شهرستان‌های بهبهان و ایذه و از طرف جنوب به منطقهٔ کوهستانی و دشت خوزستان محدود می‌شود.
منطقهٔ ییلاقی عشایر بختیاری محدوده‌های شهرستان‌های فارسان، بروجن و قسمت‌هایی از شهرستان لردگان، شهرستان فریدن در استان اصفهان و قسمت‌هایی از شهرستان الیگودرز در استان لرستان را در بر می‌گیرد.
با توجه به میزان نزولات جوی و جاری شدن رودخانه‌های پر آب، کشاورزی یکی از مهمترین ارکان اقتصادی به ویژه در شرق استان چهارمحال و بختیاری محسوب می‌شود. از میان محصولات سالانهٔ این استان غلات از اهمیت قابل توجهی برخوردار است، به طوری که ۷۰/۴ درصد از کل سطح زیر کشت محصولات سالانه به غلات اختصاص داده شده است. بعد از غلات، نباتات علوفه‌ای با ۲۱/۳ درصد بیشترین میزان سطح زیر کشت محصولات سالانه را به خود اختصاص داده‌اند. همچنین علاوه بر رمه‌های کوچنده، پرورش انواع دام، رایج‌ترین فعالیت عشایر و مردم روستاهای استان چهارمحال و بختیاری است.
با توجه به غلبهٔ‌ معیشت روستایی و عشایری، جریان توسعهٔ صنعت از رونق چندانی برخوردار نیست، به طوری که صنایع استان عمدتاً در شهرهای شهرکرد، بروجن و فارسان استقرار یافته‌اند. از مهم‌ترین کارخانه‌های صنعتی استان می‌‌توان به کارخانهٔ‌ قند شهرکرد، کارخانهٔ‌ ریسندگی شهرکرد، کارخانهٔ یخچال‌سازی فارسان، کارخانهٔ آردسازی و ریسندگی بروجن و صنایع شیر و لبنی شهرکرد اشاره کرد.
در استان چهارمحال و بختیاری تولید صنایع دستی نیز رایج است و در میان عشایر بختیاری رونق بسزایی دارد. از صنایع دستی مهم استان می‌توان به قالبیافی، قفل‌سازی و انواع بافته‌های خانگی اشاره کرد که تولید آنها به طور عمده برای مصارف خانوار عشایری و روستایی صورت می‌گیرد. بخشی از محصولات صنایع دستی استان به بازار مصرف عرضه می‌شود.
charmahal استان چهارمحال و بختیاری

           
چاپ

لینک های مرتبط :

 

نظر کاربران :

  • حسن حسن زاده

    اين استان زيبا وديدني است ازتالاب چغاخور و پل زمان خان وچشمه سرداب رستم‌آباد
    چشمه‌دیمه
    آبشارِ آتشگاه
    پارک جنگلی پروز
    غار سراب

    ۳۰ دی, ۱۳۹۷ پاسخ دادن
  • نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *