جستجوی شهر به شهر :
رزرو هتل رزرو هتل های شهر وان ترکیه

اسبچه خزر ، بخشی از هویت تاریخی دیار علویان

تاریخ بروزرسانی :
۱۳ آذر ۱۴۰۲

روستای کمدره از توابع بخش دشت سر آمل در مازندران خاستگاه اصلی اسب کاسپین یا اسبچه خزر است و این گونه جانوری پس از ثبت در فهرست آثار ملی کشور، در فهرست میرات ناملموس نیز به ثبت رسیده تا از این حیوان ارزشمند و کهن ترین نژاد اسب به عنوان بخشی از هویت تاریخی دیار علویان محافظت شود.اسب کاسپین یا اسبچه خزر با قدمت بیش از پنج هزار سال که با نام‌های دیگری چون اسبچه خزر و گیلِ اسب نیز شناخته شده است از کهن‌ترین نژاد اسب‌ها در دنیا محسوب می شود و در تاریخ و فرهنگ مازندران نیز قدمتی به بلندای تاریخ دارد.

اسبچه خزر 3 اسبچه خزر ، بخشی از هویت تاریخی دیار علویان

اثر اسب کاسپین به عنوان “اسب کاسپین، مهارت های سنتی، پرورش ونگهداری ” که با شماره ۲۸۷۸ روز ۱۶ /۰۷/ ۱۴۰۲ در فهرست آثار ملی کشورمان به ثبت رسیده است. ” خاستگاه اصلی آن در آمل است که نشان دهنده هویت بالای تاریخی، اصالت، ریشه و تاریخ این استان است.

تاریخچه اسبچه خزر

اسب خزری یا کاسپین، همان‌طور که از نامش پیداست، به اکوسیستم مناطق شمالی ایران تعلق دارد. در سال ۱۳۹۰ در گوهر تپه مازندران گورستانی متعلق به سه هزار و ۴۰۰ سال قبل از میلاد کشف شد که در آن فسیل‌های اسب خزری وجود داشتند. همچنین کتیبه‌هایی در مناطق تخت جمشید وجود دارد که تصویر این اسب ایرانی را نشان می‌دهد. امپراتوری عظیم ایران در گذشته، به نیروهای حیوانی قوی برای حمل‌و نقل احتیاج داشته و از این اسب کمک می‌گرفته است.

تا سال ۱۳۴۵، اسب کاسپین فقط در ایران وجود داشت. سپس این حیوان زیبا به سایر مناطق جهان از جمله آمریکا و اروپا نیز راه یافت. در حال حاضر اسب خزری در مناطق شمالی ایران پراکنده است. این مناطق شامل نواحی شمال شرقی ایران از جمله ترکمن‌صحرا و مناطق شمال غربی مانند آستارا و تالش است. در گذشته به این نژاد اسبچه خزری نیز گفته می‌شد، اما امروزه ثابت‌ شده که این نژاد یک اسب کامل است.

ویژگی ظاهری اسب کاسپین

اسب خزری زیبا دارای بدنی متناسب است، اما مانند بسیاری از نژادها بدن پر و تنومندی ندارد. به همین خاطر به او اسبچه یا اسب مینیاتوری هم گفته می‌شود. البته مینیاتوری بودن این نژاد خیلی مشهود نیست و نمی توان به راحتی تفاوت بدنی آن را با سایر اسب‌ها تشخیص داد. اسب نژاد کاسپین دارای استخوان‌بندی محکم، سم بیضی و سفت، سر کوچک، چشمان درشت و برجسته، گوش‌های ایستاده و بافاصله و پیشانی محدب است.

پوست نژاد خزری بسیار براق، درخشان و نازک است و یال و دم ظریف اما پرپشت و صاف دارد. اسب خزر به رنگ‌های سفید، سیاه، نیلی، خاکستری و قهوه‌ای تیره و روشن دیده می‌شود. ازنظر ظاهری این اسب شباهت زیادی به نژادهای آخال تکه و عربی دارد. قد اسب بالغ به طور میانگین ۱۱۷ تا ۱۲۷ سانتی‌متر و وزن آن ۲۵۰ تا ۴۰۰ کیلوگرم است. طول عمر این اسب در صورت مراقبت و نگهداری صحیح به ۲۵ تا ۳۰ سال می‌رسد.

اسبچه خزر 2 اسبچه خزر ، بخشی از هویت تاریخی دیار علویان

ویژگی رفتاری اسب خزری

هوش و تمایل اسب خزری برای یادگیری مهارت‌های جدید، شگفتی هر انسانی را به همراه دارد. این نژاد به طور کلی رفتار دوستانه‌ای دارد و هم با تازه‌کارها و هم با بچه‌ها به خوبی ارتباط برقرار می‌کند. راه رفتن اسب کاسپین بیشتر با نام شناور معروف است زیرا بسیار باوقار و نرم حرکت می‌کند. آن‌ها علاوه بر بدن عضلانی و قوی، بسیار چابک هستند و تحرک بالایی دارند. همین امر منجر به پرش‌های بلند و بدون نقص اسب خزری شده است. اسب‌های کاسپین مانند اجداد خود در ایران باستان عاشق کشیدن کالسکه و گاری هستند.

اسب کاسپین تا سال ۱۳۴۵ هجری شمسی فقط در ایران وجود داشت. در کشورمان حدود ۵۰۰ رأس اسب کاسپین شناسایی شده که ۸۰ درصد آن‌ها در استان های مازندران و گیلان و بقیه در یزد، البرز، تهران و کرمان زیست می‌کنند اما هم اکنون در دنیا بیش از ۲ هزار رأس از این گونه جانوری با جلوه گری در کشورهای انگلستان، آمریکا، نیوزلند، نروژ، سوئد و استرالیا زیست می‌کنند.

تاریخچه اسب کاسپین

“لوئیز فیروز” بانوی آمریکایی‌الاصل که به مدت بیش از چهار دهه به همراه همسرش نرسی فیروز به پرورش اسب در ایران پرداخت، همیشه به دنبال اسب‌های کوچک و مناسبی برای آموزش سوارکاری به فرزندان خود بود و در سفری در سال ۱۳۴۴ شمسی برابر با ۱۹۶۵ میلادی به سواحل جنوبی دریای خزر، نخستین بار اسبچه خزر یا همان اسب کاسپین را در یکی از روستاهای دور افتاده آمل بصورت تصادفی در حالی که به یک گاری بزرگ بسته شده بود و کیسه های سیمان جابجا می کرد، دید و مورد شناسایی قرار داد و متوجه حضور تعدادی از بقایای این نژاد در آن منطقه شد.
لوئیز دو اسبچه خزر را از محلی ها خرید و در آن زمان از آمل به تهران آورد. بعد از مدتی آموزش به این اسب، تحت تاثیر رفتار و حرکات آن، همچنین از روی کنجکاوی در ارتباط این اسب‌ها با حجاری های تخت جمشید، تصمیم به تحقیق بر روی این نژاد گرفت.
لوئیز فیروز با فرستادن نمونه خون، استخوان و موی این اسب به اروپا به نتایج جالبی دست یافت؛ اسب کاسپین قدیمی‌ترین اسب خونگرم دنیاست؛ شواهد ژنتیکی، گرافیکی و استخوان شناسی و نقوش سنگی روی پلکان های تخت جمشید و مهرها و مجسمه های بر جا مانده از آثار تمدن های باستانی همگی دال بر وجود اسب کاسپین از زمان های دور است.
اسب کاسپین به لحاظ ظاهری، تناسب اندام یک اسب بزرگ را دارد و برخلاف بسیاری از اسبچه‌ها که دارای دست و پای کوتاه و تنه درشت هستند، اسبی مینیاتوری محسوب می‌شود و شناخت آن از روی تصویر به‌راحتی امکانپذیر نیست. اسب کاسپین شباهت بسیار با اسب نژاد عرب دارد. این اسب دارای سری کوچک، چشم‌های درشت و برجسته، پیشانی کمی محدب و گوش‌های کوچک است. یال و دم پر پشت و زیبا، کمر کشیده و بدن باریک، استخوان‌بندی بسیار قوی و محکم از دیگر ویژگی‌های اسب کاسپین است.

نکته جالب توجه در باره اسب کاسپین اینست که این گونه جانوری به علت سم بسیار سفت و بیضی شکل نیاز به نعل‌بندی ندارد.

اسبچه خزر 1 اسبچه خزر ، بخشی از هویت تاریخی دیار علویان

آمل خاستگاه اصلی اسب کاسپین

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مازندران در حاشیه آیین رونمایی از تابلوی ثبت اسب کاسپین در فهرست ناملموس میراث فرهنگی کشور در روستای کمدره از توابع بخش دشت سر آمل در گفت وگو با خبرنگار ایرنا گفت: ثبت اسب کاسپین به عنوان اثر ناملموس ملی که خواستگاه آن شهرستان آمل است، نشان دهنده هویت بالای تاریخی، اصالت، ریشه و تاریخ این استان است.

حسین ایزدی با اشاره به اینکه از سال ۱۳۸۴ تاکنون حدود ۱۳۷ اثر فرهنگی و هویتی مازندران در فهرست میراث فرهنگی ناملموس کشور به ثبت رسیده است، افزود: ثبت اسب کاسپین به عنوان یکی از همین آثار بوده که براساس کنوانسیون بین المللی صیانت و حراست از میراث فرهنگی ومعنوی و اهمیت دادن به این نژاد از اسب در کشور ثبت شده است.

وی اظهار داشت: براساس کاوش های انجام شده درمنطقه ” گوهرتپه بهشهر” و از بندرترکمن در استان گلستان تا تالش در استان گیلان، خواستگاه اصلی اسب کاسپین درشهرستان آمل بوده و با ثبت آن از این پس دارای ارزش و اهمیت بیشتری خواهد یافت.

پرورش اسبچه خزر، فرصتی مناسب برای استانهای حاشیه خزر

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری مازندران همچنین به مزیت های ثبت ملی اسب کاسپین اشاره کرد و گفت: با ملی شدن ثبت اسب کاسپین، از خطر انقراض این حیوان و نژاد با اصالت پیشگیری و همچنین در راستای حمایت ویژه و جدی تر برای تکثیر و هویت بخشی به نژاد اسب کاسپین با همکاری اداره کل منابع طبیعی با واگذاری اراضی مورد نیاز جنگلی اقدام خواهد شد.

ایزدی، رونق گردشگری ورزشی و جذب مسافران و گردشگر را از دیگر مزیت های به ثبت رسیدن اسب کاسپین با توجه به کارکردهای ویژه این حیوان درمازندران اعلام کرد و یادآورشد: انتظار است که اداره کل ورزش و جوانان و هیات سوارکاری مازندران در برگزاری منظم مسابقات ورزشی سوارکاری و جشنواره های اسب کاسپین اهتمام بیشتری در طول سال داشته باشند.

لزوم توجه بیشتر به اسب کاسپین

نماینده مردم آمل در مجلس شورای اسلامی گفت: شهرستان آمل، اصلی ترین خاستگاه اسب کاسپین در کشور محسوب می شود و نکوداشت ثبت ملی اسب کاسپین در میراث ناملوس میراث فرهنگی کشور به همین جهت بوده است.
رضاحاجی پور در آیین نکوداشت ثبت ملی اسب کاسپین که درسالن همایش های دانشگاه آزاد اسلامی واحد آیت الله آملی در آمل برگزار شد در سخنانی گفت: اسب کاسپین به لحاظ توانمندی و استقامت یکی از اسب های پایه در دنیا محسوب می شود و به همین خاطر طی سال های گذشته در حالی که در کشور ما بی توجهی کامل به این نژاد شده بود، در برخی کشورهای اروپایی جایگاه ویژه ای را به خود اختصاص داده است.
وی ادامه داد: این در حالی است که متاسفانه در کشورمان آن طور که باید ویژگی و جایگاه این نژاد برای تولیدکنندگان آن آشکار نشده است و امیدواریم با حمایت فدراسیون سوارکاری، انجمن ها و کانون های مرتبط، گام های لازم و ارزنده ای برای رشد این نژاد که از دخایر ژنتیکی اسب ایرانی نیز محسوب می شود، برداشته شود.
نماینده مردم آمل در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه اسب کاسپین از قدیمی ترین نژاد اسب های دنیا بوده و به لحاظ اقتصادی نیز ارزشمند است، تصریح کرد: این نژاد علاوه بر ویژگی های ورزشی و سوارکاری، به لحاظ سرمایه گذاری می توان استفاده بهینه ای از آن کرد و در این راستا باید اقدامات ویژه ای برای جلوگیری از قاچاق این اسب نیز صورت گیرد.

اسبچه خزر اسبچه خزر ، بخشی از هویت تاریخی دیار علویان

حاجی پور با بیان این نکته که ما نمی توانیم معجزه کنیم اما می توانیم کارگشایی در راستای حمایت از نژاد اسب کاسپین در منطقه را داشته باشیم، گفت: اسب کاسپین میراث ماندگار و ملی ما است که ریشه در تاریخ کهن این استان نیز دارد.
وی اضافه کرد: صرف اینکه هویت اسب کاسپین ثبت ملی شده است، همه چیز تمام نخواهد شد و در همین راستا باید کارگروهی تشکیل و مشکل این گونه جانوری ریشه ای بررسی شود.
این نماینده مجلس شورای اسلامی همچنین برگزاری آیین هایی فرهنگی و ورزشی که با همراهی اسب بوده و نیز جشنواره های فرهنگی و ورزشی درسطح شهرستان و استان را از اقدام های مهم اثرگذار در راستای احیا و هویت بخشی دوباره به اسب کاسپین ذکرکرد.

 

به این مطلب چه امتیازی می دهید؟
[امتیاز: 0 میانگین: 0]
           
برو بالا
 

نظر کاربران :

هیچ نظری برای این مطلب ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید.

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تخت جمشید روستای کندوان زیبایی های گیلان سد شاه عباسی طبس اماکن دیدنی یزد