رزرو هتل

آیین سنتی مذهبی قالی شویان

زمان مطالعه : 6 دقیقه - تاریخ بروزرسانی :
۲۴ آذر ۱۴۰۰

آیین سنتی مذهبی قالی شویان هر ساله در دومین جمعه مهر ماه در مشهد اردهال کاشان برگزار می شود .مَشهَد اَردَهال روستایی در ۴۲ کیلومتری غرب کاشان ودلیجان در ایران است. این روستا در میان افراد محلی به مشهد قالی نیز مشهور است. در این محل بنای امامزاده سلطان علی فرزند امام محمد باقر قرار دارد. که قدمت آن به سده ششم هجری می‌رسد. در روایت تاریخ می‌گویند: مردم فین کاشان در سال ۱۱۳ هجری قاصدی را به نام عامر بن ناصر فینی به مدینه نزد امام محمد باقر فرستاده بودند و از او درخواست پیشوایی راداشتند.

699 آیین سنتی مذهبی قالی شویان

روایت تاریخ

امام فرزند خود سلطانعلی برادر امام جعفر صادق را رهسپار ایران و شهر کاشان کرد.امامزاده به کاشان رسید و در محله فین بزرگ ساکن شد و تابستانهابه دلیل گرمی هوا به منطقه اردهال می‌رفت.چند سالی اوضاع بدین صورت بود تا اینکه امامزاده سلطانعلی از نفوذ زیادی در بین مردم برخوردار گشت و این باعث ترس حاکم اردهال که زرین کفش نام داشت شد. وی سپاهی را برای قتل حضـرت سلطان علی به منطقـه میفرستد و آن حضرت سرانجام در یک جنگ نابرابر که ۱۳ روز طول کشید. همراه یارانش در منطقه ییلاقی اردهال به شهادت می‌رسد.

مردم فین پس از شنیدن خبر سراسیمه به طرف اردهال حرکت می‌کنند، ولی زمانی می‌رسند که حضرت به شهادت رسیده‌است. آنها حضرت را در قالی می‌پیچند و در نهر آبی که در آن نزدیکی است، شستشو می‌دهند و دفن می‌کنند. از آن زمان تاکنون همه ساله در دومین جمعه مهر ماه و با حضور هزاران نفر از مردم فین و کاشان آیین سنتی مذهبی قالیشویان برگزار می‌شود. چوبهایی که افراد به دست می‌گیرند دو روایت دارد. اول اینکه برای شستن قالیها در مشهد اردهال به کار می‌رود و دوم اینکه افراد آنها را به نشانه خونخواهی به دست می‌گیرند. در روایات امامان شیعه از این منطقه به وردهار نیز یاد شده است.

700 آیین سنتی مذهبی قالی شویان

ثبت در فهرست میراث فرهنگی و معنوی یونسکو

هر سال بسیاری از مردم ایران برای حضور در مراسم قالی‌شویان و دیدن این آیین تاریخی به مشهد اردهال سفر می‌کنند. مشهد اردهال در ۴۲ کیلومتری غرب کاشان واقع شده و مراسم قالی‌شویان تنها آیین مذهبی اسلامی است که به تقویم خورشیدی برپا می‌شود. این مراسم در فهرست میراث معنوی ایران و نیز در دسامبر ۲۰۱۲ در فهرست میراث فرهنگی و معنوی یونسکو به ثبت رسید.

706 آیین سنتی مذهبی قالی شویان

علت برگزاری مراسم قالی‌شویان

بنابر نقل‌ها و روایاتی که سینه به سینه تا به امروز به ما رسیده، امامزاده سلطان‌علی از فرزندان امام باقر به درخواست اهالی کاشان قدیم به ایران آمد و پس از مدتی توسط حاکمان وقت به شهادت رسید. گفته شده سلطان‌علی را هنگام دعا و نماز در محلی که اکنون به قتلگاه معروف است، به شهادت رسانده‌اند. چنان که نقل است، دو روز پس از شهادت خبر به فینی‌ها می‌رسد، فینی‌ها با بیل، چوب و چماق خود را به اردهال رسانده و در روز سوم شهادت، پیکر پاک امامزاده را در یک تخته قالی نهاده، به سر نهر آبی که اکنون به نهر شاهزاده حسین معروف است، برده و غسل دادند و بعد در محل کنونی به خاک سپردند.

به روایتی دیگر، جسد پاره پاره امامزاده را بدون غسل روی قالی گذاشتند و به بالای تپه‌ای که اکنون در آن آرام گرفته، بردند و دفن کردند. بعد قالی آغشته به خون امامزاده را با آب جوی شستند. می‌گویند وقتی فینی‌ها مشغول غسل و دفن بودند، اهالی خاوه از راه می‌رسند و کمک می‌کنند. به همین علت فینی‌ها در دومین جمعه مهرماه به مشهد اردهال می‌آیند. مراسم خاکسپاری او را زنده نگاه می‌دارند.لازم به ذکر است که سهراب سپهری نیز در زیارتگاه این شهر دفن شده است.

705 آیین سنتی مذهبی قالی شویان

آیین برگزاری مراسم قالی شویان

مراسم اصلی قالی‌شویان که به جمعه قالی نیز مشهور است، دارای ویژگی‌ها و آیین‌های خاصی است. اغلب عزاداران، شب جمعه قالی به اردهال می‌آیند و در زائرسراها، دامنه‌ها و حوالی صحن‌های بقعه امامزاده شب را به صبح می‌رسانند. از اوایل صبح جمعه، هزاران نفر با پوشش پیراهن مشکی، چوب و چماق‌های تراشیده و مخصوص، خود را که از قبل می‌تراشند و آماده می‌کنند، به دست می‌گیرند. چوب به دستان در کنار جوی آبی که در صحن بقعه شاهزاده حسین جاری است، جمع می‌شوند. منتظر می‌مانند تا مراسم آغاز شود. در این میان چند تن از بزرگان، نذورات نقدی مردم را جمع می‌کنند. با شروع مراسم، یا حسین‌گویان و با شور و هیجان با پایین و بالابردن چوب‌هایشان برای گرفتن قالی به‌سمت مرقد سلطان‌علی که در فاصله ۸۰۰ متری واقع است، به راه می‌افتند.

مراسم قالی شویان

تحویل گرفتن قالی

پس از عبور از گذرگاه دره، از ضلع جنوبی بقعه وارد صحن پاپک می‌شوند و با طی پله‌های پاپک وارد صحن صفا می‌شوند. معمولا قبل از اینکه قالی را از خادمین امامزاده تحویل بگیرند، در صحن صفا و صحن‌های جانبی، مراسم نوحه‌خوانی و سینه‌زنی و سخنرانی برگزار می‌شود. پس از پایان سخنرانی و سوگواری، یکی از ریش‌سفیدان فینی، کمک‌های نقدی و نذورات جمع‌آوری شده را به‌عنوان هدیه به متولی یا سرپرست خادمان آستانه می‌دهد .درخواست قالی مخصوص امامزاده شهید را می‌کند. خادمان، یک تخته قالی لوله شده را با پارچه مشکی می‌پوشانند و به ریش‌سفیدان می‌سپارند.

چوب به دستان، با دیدن قالی با شور و هیجان مضاعف و فریاد یا حسین یا حسین به سوی قالی می‌شتابند. قالی را در اختیار خود می‌آورند و در حالی که انبوه جمعیت غیر فینی آن‌ها را احاطه و همراهی می‌کنند. قالی لوله شده را به نشانه جسد امامزاده که در فرش پیچیده شده. با ذکر یا حسین و هیاهوی زیاد بر دوش نهاده و با گام‌های تند و شتایان از صحن صفا خارج می‌شوند. دسته دیگر، چوب و چماق‌های خود را در آسمان تکان می‌دهند، می‌رقصانند و مانند سپاهی خشمگین به‌دنبال علم به سوی چشمه سرازیر می‌شوند.

مراسم قالی شویان

شستن در آب چشمه

گروهی جلوتر، خود را به چشمه می‌رسانند و جمعیت را از لب چشمه کنار زده، فضا را آماده ورود قالی می‌کنند. قالی را یه کنار نهر می‌آورند و روی زمین می‌گذارند. در این هنگام کسانی که امامزاده را یاری نکرده‌اند را لعنت می‌کنند. سپس برای شستن قالی، چوب دستی خود را در آب چشمه فرو برده، بیرون می‌آورند، قطرات آب چوب‌ها را به قالی می‌پاشند و گوشه‌ای از قالی را خیس می‌کنند، که این نمادی برای شستن و غسل دادن قالی شهید است. سپس به همان ترتیب قالی را بر دوش گرفته از طریق گذرگاهی که به در شرقی بقعه منتهی می‌شود، وارد صحن سردار یا فینی‌ها می‌شوند و چند دور قالی را در حیاط می‌چرخانند و بعد به ایوان بقعه می‌برند.

چند نفر از بزرگان پیش می‌روند تا قالی را بگیرند، ولی چوب به دستان که دوست ندارند قالی را تحویل دهند، با تکان دادن چوب‌هایشان آن‌ها را دور می‌کنند؛ تا این‌که با کشمکش‌های زیاد و فریادهای مکرر حسین، حسین و الله اکبر بزرگان فینی قالی را گرفته به بزرگان خاوه تحویل می‌دهند. خاوه‌ای‌ها نیز قالی را با تشریفات خاص تحویل خدام امامزاده می‌دهند. بدین ترتیب حدود ظهر مراسم تمام می‌شود و دسته برای زیارت به مرقد امامزاده می‌روند.

مراسم قالی شویان

مراسم جمعه جار

یک هفته پیش از مناسک آیین قالی‌شویان، به‌طور معمول در نخستین جمعه از فصل پاییز، مراسم جار در فین برگزار می‌شود. این روز که در میان فینی‌ها به «جمعه جار» معروف است، در واقع روز فراخوانی مردم به مراسم قالی‌شویان در مشهد اردهال است. تعیین روز قالی‌شویان و اعلام آن به مردم به عهده ستاد برگزاری مراسم سنتی مذهبی قالی‌شویان فین است. این گروه روز مراسم قالی‌شویان را معمولا در دومین جمعه پاییز تعیین می‌کنند، اما اگر مصادف با روزهای سوگواری یا جشن‌های مذهبی باشد، مراسم به یک هفته بعد یا قبل موکول می‌گردد.

مراسم قالی شویان

بازار مراسم قالی‌شویان

یکی برنامه‌های جانبی مراسم قالی‌شویان، احداث بازاری به‌مدت یک هفته تا ده روز است که در آن صاحبان حرفه‌های مختلف، کالاها و اجناس خود را به مردم و زائران عرضه می‌کنند. چنان که بر می‌آید، مردم آن منطقه معتقدند خرید لوازم و اسباب خانه در مشهد اردهال در کنار بقعه امامزاده سلطانعلی باعث خیر و برکت می‌شود.

مراسم قالی شویان

مراسم قالی شویان

مراسم قالی شویان

702 آیین سنتی مذهبی قالی شویان

703 آیین سنتی مذهبی قالی شویان

707 آیین سنتی مذهبی قالی شویان

           
ما را در اینستاگرام دنبال کنید

لینک های مرتبط :

 

نظر کاربران :

هیچ نظری برای این مطلب ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید.

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

جنوب گردی