تاریخ خبر :۱۳۹۳/۰۹/۱۸-چهار اثر تاریخی فرهنگی به نامهای «محوطه باستانی ارزانفود» در استان همدان، «طَنَبی بُندَرآّباد» در استان یزد، و «بارانداز بازار شاهرود (انبار نمک)» و « معدن گوگرد سمنان» در فهرست آثار ملّی غیرمنقول ثبت شد.
فرهاد نظری مدیرکل دفتر ثبت آثار میراث فرهنگی با اعلام این خبر افزود: محوطه باستانی ارزانفود مربوط به دوره اشکانی و دوران اسلامی است با شماره ثبت ۳۱۱۴۳ در فهرست میراث ملی به ثبت رسید.
وی در توضیح این منطقه گفت: روستای ارزانفود از توابع بخش مرکزی شهرستان همدان و در جنوب شرق شهر همدان قرار دارد. در غرب روستا و در بین مزارع کشاورزی تپه تاریخی وسیعی به چشم می خورد که سفالهای سطحی آن مربوط به دوره اشکانی و دوران اسلامی است. زیر بستر این تپه، مجموعه ای از فضاهای معماری وجود داردکه به صورت دستکند در بستری از سنگهای موسوم به شیست ایجاد شده است.
نظری ادامه داد: این مجموعه شامل فضاهای متعددی است که با راهرو بهم مرتبط اند. ابعاد فضاها و اتاقهای این مجموعه متفاوت است و کاربرد متفاوتی داشته اند. در بدنه اکثر آنها سکوهای سنگی وجود دارد که شباهت زیادی به آخور احشام دارد.در بالا و مجاورت سکوها وبدنه اکثر فضاهای مجموعه، حلقه یا قلاب های تراشیده شده از سنگ بستر به شکل بسیار زیبا به چشم میخورد.
مدیرکل دفتر ثبت تصریح کرد: کاوشهای باستان شناسی در پنج کارگاه در نقاط مختلف تپه انجام شده و هرکارگاه متشکل از تعدادی اتاق است که همگی به هم ارتباط دارند. در بعضی قسمتها تک اتاقهایی دیده می شود که یک ورودی دارند و مستقل هستند. فضاهای بزرگتر ورودیهای متعدد دارند که به احتمال زیاد به کاربرد آنها ارتباط دارد.ارتفاع تقریبی فضاها متغیر است؛ به طور میانگین به اندازه قد یک انسان (حدود ۱۸۰ سانتیمتر) است. در بدنه این اتاقها حفره های جای پیه سوز متعدد دیده می شود. ورود به فضاها از طریق راه پله تراشیده شده در سنگ بستر امکان پذیر است.
نظری اضافه کرد: در کاوش های انجام شده به منظور بازگشایی ورودیها آثار معماری منظمی شناسایی شد که حاکی از وجود یک دوره استقرار در سطح تپه بود که خوشبختانه در کاوشهای اخیر بخشهایی از این معماری که به صورت سنگچین اجرا شده است بدست آمد. در بررسی و کاوشهای مجموعه میتوان گفت این مجموعه در دوره تاریخی خصوصا دوره اشکانی شکل گرفته و در دورههای بعد خصوصا دوران اسلامی مورد استفاده واقع شده است.
وی گفت: اثر تاریخی طَنَبی بُندرآّباد که به شماره ۳۱۱۴۴ در فهرست میراث ملی به ثبت رسید متعلق به دوره آل مظفر است.
نظری ادامه داد: این بنا در ضلع غربی یخچال بندرآباد و قلعۀ تخریبشده این روستا واقع شده است. پس از طی کوچه پیچ در پیچ و باریکی به طنبی مذکور ـ که بنایی کشیده و با شکوه در دو طبقه با دیوارهای خشتی ضخیم است ـ میرسیم.
مدیرکل دفتر ثبت افزود: در حال حاضر این طنبی دارای گذر ،بالاخانه(فضایشاهنشین)، سردری در ضلع شرقی و اتاقهایی در طرفین است. به نظر میرسد این بنا، جزئی از یک خانه در دورۀ آل مظفر بوده باشد که اکنون به فضای عمومی تبدیل شده است. فضای داخلی بالاخانه با نقشهای بسیار زیبا گِل بریش ده است و در حال حاضر سقف قسمت بالاخانه و قسمتی از گذر تخریب شده و اتاقکهای زیرگذر به عنوان انباری استفاده میشود.
وی با اشاره به اینکه اثر تاریخی بارانداز بازار شاهرود (انبار نمک) هم به شماره ۳۱۱۴۲ در فهرست میراث ملی به ثبت رسیده است، افزود: بارانداز بازار شاهرود در دوره قاجاریه با مساحت حدود ۵۵۰ متر و با ۲۳ گنبد با مصالح خشت و گل ساخته شده است. به دلیل اینکه این بنا حدود ۶۰ سال انبار نمک بوده است، به «انبار نمک» نیز معروف است.
نظری ادامه داد: معدن گوگرد سمنان هم به شماره ۳۱۱۴۱ به فهرست میراث ملی اضافه شد، این اثر مربوط به دوره صفویه-قاجاریه است.
وی تصریح کرد: معدن گوگرد در ۳۰ کیلومتری جنوب سمنان، بعد از روستای دلازیان واقع است.این معدن از دورۀ صفویه بهشکل غیررسمی و در دوران قاجار و پهلوی بهطور رسمی مورد بهرهبرداری قرار گرفته و بناهایی برای اسکان افراد، انبار محصولات و کورههای ذوب احداث شده است. از زمان بهرهبرداری از معدن در دوران قاجار و پهلوی، گوگرد استخراج شده جهت مصارف دارویی، کشاورزی و صنعتی به کارگاهها، کارخانهجات و سایر تأسیسات خارج از شهر سمنان منتقل میشده است.
مدیرکل دفتر ثبت آثار ادامه داد: از شواهد و آثار و سفال به دست آمده بر روی تپه و محوطه تاریخی معدن گوگرد میتوان به قدمت معدن پی برد. در این محوطه آثار و نمونههای ابزار سنگی تراش خورده یافت میشود که قدمت این محوطه تاریخی را میتوان همزمان با «تپههای تاریخی میرک و دلازیان»در نظر گرفت. از سوی دیگر سفالهای لعابدار آبی نیز در قسمتهای مختلف محوطه معدن به چشم میخورد که مربوط به دورۀ قاجار و بعد از آن است.علاوه بر ارزش تاریخی، این معدن جزء ۵ معدن گوگرد فعال خاورمیانه است که خلوص بالایی دارد.
