جَندَق
جَندَق شهری در حاشیه جنوبی دشت کویر ایران میباشد. شهر در شمالشرقی استان اصفهان واقع شده است.
جندق از توابع بخش خور و بیابانک و شهرستان نایین میباشد.
وجه تسمیه و قدمت
جندق شهری کوچک در حاشیه جنوبی کویر مرکزی ایران در شمال شرقی استان اصفهان و از توابع شهرستان نائین است. وجه تسمیه جندق از دو کلمه جنب ( کنار ) و دق ( دشت ، کویر و زمین ) به دست آمده است . اهل ادب و هنر شاعر نام آشنای قرن دوازدهم هجری قمری یعنی «یغمای جندقی» را میشناسند. اما اطلاعات کمی درباره شهرجندق و منطقه کویری ایران منتشر شده است. جندق برای گردشگران داخلی و خارجی، منجمان، مورخان و دوستداران میراث فرهنگی نام آشنایی است و با وجود کوچکی دارای ویژگی مثبت بسیاری است که میتوان گفت شهر هزارخوبی و هزارچهره است.
قدمت شهر جندق براساس آثار باقیمانده از ادوار گذشته به ۲ هزار سال میرسد. شهری که در حاشیه مسیر جاده معروف و تاریخی ابریشم قرار داشته و به عنوان بندرگاه کویر محل استراحت کاروان های عبوری بوده است. در جندق قلعه انوشیروان وجود دارد که تنها قلعهای در کشورمان محسوب میشود که هنوز هم در آن مردم سکونت دارند.
آثار باستانی:
۱-قلعه انوشیروان
قلعه انوشیروان یکی از بزرگ ترین قلعههای تاریخی کشور به شمار میرود که از یک چهار دیواری که در هر گوشه آن برجی دارد، تشکیل شده است. این قلعه تاریخی و دیدنی، دارای دروازهای است که خود دو برج به ارتفاع ۲۲ متر که به سمت شرق باز میشود دارد. قلعه انوشیروان با معماری منحصر به فرد خود در میان بافت تاریخی جندق واقع شده است و دارای ویژگی های خاصی است. اگر در میانه فصل تابستان که گرمترین هوا در جندق است از قلعه انوشیروان بگذرید هوای مطبوع و خنکی را تجربه خواهید کرد و اگر در فصل زمستان در کوچههای قلعه قدم بزنید هوای نسبتاً گرمی را تجربه خواهید کرد. این قلعه دارای خانههای بسیار زیبا و قدیمی است که هنوز هم مردم جندق در آن ساکن هستند اما با وجود ویژگی های منحصر به فرد آن مورد بی مهری قرار گرفته است. علی اعتباری شهردار جندق در این باره به «ایران» میگوید: قلعه انوشیروان جندق تنها قلعه مسکونی ایران منتظر عنایت مسئولان میراث فرهنگی و گردشگری است. این قلعه بزرگ میتواند با مرمت و احیا به یکی از جاذبههای ویژه گردشگری و میراث فرهنگی کشور تبدیل شود.
در قلعه انوشیروان مسجد جامع جندق و خانه تاریخی یغمای جندقی شاعر و مدیحه سرای ایران قرار دارد. مسجد جامع جندق از سال ۹۶۰ هجری قمری محل تجمع مؤمنان بوده است و دارای میدانی است که هم اکنون در ماه محرم از آن برای عزاداری سالار شهیدان امام حسین(ع) استفاده میشود. همه مردم جندق شیعه دوازده امامی و مذهبی هستند. با وجود جمعیت کم (حدود ۶ هزار نفر) هر ساله شاهد اعزام کاروان های مذهبی این شهر به عربستان، عراق و سوریه هستیم. همچنین در بین خانههای قلعه انوشیروان منزل یغمای جندقی دارای معماری خاصی است. در جندق صفه نیزه گاه (نیازگاه) که در یک فرسنگی جنوب شرقی شهر برفراز تپههای مزرعهای با ایوان گنبدی و دیوارهای کاهگلی واقع شده است که زیارتگاهی برای جندقی هاست چرا که شنیده شده که روزی در این مکان امام زمان(عج) را زیارت کرده اند. همچنین اهالی جندق به خود می بالند که در زمان مبعوث شدن پیامبراکرم (ص) بزرگان این شهر نزد رسول خدا رفتند و هدیه جندقی ها را تقدیم وی کردند. شهردار جندق در این باره میگوید: در کتاب «حدیقه الشیعه» مرحوم مقدس اردبیلی روایتی ذکر شده که در آن گروهی از مردم جندق نزد پیامبراکرم (ص) میروند و فرشی ابریشمی که در جندق بافته شده بود را به رسول خدا هدیه میدهند. این حدیث که به حدیث بساط معروف است در صفحات ۳۸۱ الی ۳۸۴ کتاب حدیقه الشیعه نگاشته شده است.
۲- روستای توریستی مصر
روستای توریستی مصر که میزبان گردشگران داخلی و خارجی بسیاری است در ۴۰ کیلومتری جندق واقع شده است. این روستا حدود ۱۵۰ سال پیش توسط شخصی به نام یوسف بناشده و به نام کشوری که حضرت یوسف(ع) در آن فرمانروایی میکرده یعنی مصر نامگذاری شده است. روستای مصر به علت موقعیت جغرافیایی و وجود تپههای ماسه بادی زیبا مورد توجه طبیعت گردان و بیابانگردان قرار گرفته است. در این روستا کاروان های شتر سواری برای استفاده گردشگران مهیاست. گذشتن از تپه ماسههای بادی زیبا تجربهای فراموش نشدنی است که با حضور در جندق و روستای مصر محقق خواهد شد. همچنین کاروان های توریستی مصر شب را در میان بیابان میگذرانند تا گردشگران ، پرستاره ترین شب ها را تجربه کنند. ستارهها در شب های کویر آنقدر زیبا و نزدیک به نظر میرسند که بیننده برای درآغوش گرفتن آنها، بارها دست های خود را باز میکند. گردشگران خارجی که به این نقطه از کویر مراجعه میکنند از دیدن این همه شگفتی هیجان زده میشوند.
محصولات
زعفران یکی از محصولات مهم جندق محسوب میشود. این شهر دارای مرغوب ترین زعفران کشور است اما به علت کمبود آب در این منطقه این محصول تنها برای استفاده بومی برداشت میشود. اعتباری در این باره میگوید: مردم جندق دوست دارند مرغوب ترین زعفران ایران را به نقاط دیگر ارسال کنند که به همین علت برای توسعه کشاورزی در این ناحیه احداث چند سد برای تأمین آب پیشنهاد شده است. اگر با این طرح ها موافقت شود کشاورزی این شهر رونق دوباره پیدا میکند. به غیر از زعفران، سیر، نعناع و انار از دیگر محصولات کشاورزی این ناحیه محسوب میشود. شهردار جندق ادامه میدهد: در این شهر مرغوب ترین فرش های نائین و ایران بافته میشود اما بنا به دلایلی از جمله کمبود بودجه از رونق افتاده است. فرش جندق در زمان قدیم از معروف ترین قالی های ایران به شمار میرفت.
مردم شناسی
مردم جندق بسیار خونگرم، سختکوش، میهمان نواز، قانع با فرهنگ غنی اسلامی و مذهبی هستند. شرح حال جندق و مردم این منطقه در آثار مورخان و نویسندگانی مثل ناصرخسرو، در کتاب سفرنامه، حمدالله مستوفی در کتاب نزهه القلوب مقدسی در احسن التقاسیم و حکمت یغمایی در کتاب بر ساحل کویر نمک وجود دارد.
اهالی جندق دلی به بزرگی کویر دارند و پذیرای گردشگرانی هستند که از ابتدای پائیز تا اواسط بهار هر سال که آب و هوای مطبوعی در این ایام دارد به این شهر وارد میشوند؛ گردشگرانی که می خواهند از میراث تاریخی تا میراث طبیعی بهره کافی را ببرند.
همچنین به علت مسافت بسیار و دوری امکانات، اشتغال، از بزرگ ترین مشکلات این ناحیه به شمار میرود. مردم جندق با کشاورزی، کار در کورههای آجرپزی و بافت فرش نائینی امرارمعاش می نمایند. همچنین در اطراف جندق معادن بسیاری وجود دارد که جوانان در آن اشتغال دارند. جندقی ها انتظار دارند با رونق گردشگری و ایجاد قطب گردشگری در دل کویر، این شهر بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.
