در ایران هم مانند جشن نوروز کریسمس نیز از جشن های پر اهمیت و ریشه دار است . بر اساس تقویم ارامنه در ایران روز ۶ ژانویه این جشن برگزار می شود . اما در سایر کشورهای مسیحی این جشن ۲۵ دسامبر است . جشن کریسمس مراسمی است که مسیحیان جهان برای گرامی‌داشت زادروز حضرت عیسی مسیح برگزار می‌‌کننئ. این جشن از ۲۵ دسامبر آغاز میشود و تا جشن «خاج‌شویان» که از اعیاد مسیحیه (۶ ژانویه) ادامه دارد.
در ایران حدود ۳۷۰ هزار مسیحی زندگی می کنند که در شهرهای ارومیه ، تبریز ، اصفهان و تهران می باشند . مسیحیان به دو بخش ارمنی ها و وآشوری ها تقسیم شده اند که آیین متفاوتی دارند. رفتن و دیدن جشن های کریسمس هم می تواند به عنوان جاذبه گردشگری تماشایی است.
این جشن در ایران حتی توسط ایرانیان غیرمسیحی به ویژه نسل جوان به رسمیت شناخته شده و جشن گرفته می شود، اگرچه این جشن ملی نیست. این جشن در ایران به وضوح با حال و هوای شادی برگزار میشود و هر منطقه مطابق با آداب و رسوم دیرینه محلی خود جشن می‌گیرد.هتل‌ها و مکان‌های دیگر، مانند مراکز خرید، درخت‌های کریسمس و تزئینات دیگر را در طول فصل تعطیلات به احترام جمعیت مسیحی ایرانی نصب می‌کنند.
عید کوچک و روزه
«عید کوچک» ایران که اغلب به عنوان‌کریسمس شناخته میشود، با سنت پرهیز از محصولات حیوانی به مدت ۲۵ روز از اول دسامبر آغاز میشود. هدف از روزه، پاک کردن روح است با این هدف که در روح برای عیسی مسیح باز شود. در ایران عزیزمان، قبل از طلوع خورشید روز کریسمس، پس از پایان روزه کوچک، مردم برای افطار در مراسم عشای ربانی شرکت می‌کنند. در این هنگام، آماده‌سازی برای شام بزرگ کریسمس رسما آغاز شده است.
غذای محبوب این شب
غذای معروف به «حریسا» که نوعی خورش مرغ و جو بوده و به مقدار زیاد برای چند روز تهیه میشود، شام سنتی این شب در ایران است. مسیحیان در ایران، جشن را با میزبانی رویدادهای خصوصی، دیدار با عزیزان و تبادل هدایا جشن می‌گیرند. ایرانیان حتی سرودهای عید را عمدتا برای جشن تولد عیسی مسیح می‌خوانند.
نماد درخت کریسمس و فلسفه تزیینات درخت
تاریخچه درختای کریسمس به استفاده نمادین از گیاهان همیشه سبز در مصر و روم باستان برمی‌گردد و با توجه به سنت آلمانی، درختای کریسمس با نور شمع که اولین بار در دهه ۱۸۰۰ به آمریکا آورده شد، تزئین شدند. مدت‌ها قبل از ظهور مسیحیت، گیاهان و درختانی که در تمام سال سبز می‌ماندند، در زمستان برای مردم معنای خاصی داشتند. همانطور که امروزه مردم در فصل جشن خانه‌های خودشان را با درختای کاج و صنوبر تزئین می‌کنند، مردمان باستان هم شاخه‌های همیشه سبز را بر در و پنجره‌های خانه خودشان آویزان میکردند. در بسیاری از کشورها اعتقاد بر این بود که گیاهان همیشه سبز جادوگران، ارواح، ارواح شیطانی و بیماری را از خانه دور می‌کنند.
آلمان ، آغازگر سنت درخت کریسمس
بعضی از افراد اهرام کریسمس رو از چوب ساختند و اگر چوب کمیاب بود آنها را با گیاهان همیشه سبز و شمع تزئین میکردند. این عقیده رایج است که مارتین لوتر، اصلاح‌طلب پروتستان قرن شانزدهم، برای اولین بار شمع‌های روشن را به درخت اضافه کرد. در یک غروب زمستانی که به سمت خانه‌اش قدم می‌زد و آواز می‌خواند، از درخشش ستارگانی که در میان درختان همیشه سبز چشمک می‌زدند، شگفت‌زده شد. او برای بازسازی صحنه برای خانواده‌اش، درختی را در اتاق اصلی برپا کرد و شاخه‌های آن را با شمع‌های روشن سیم‌کشی کرد. این شد که تزئین درخت با شمع و لامپ بین مردم رواج پیدا کرد. جشن کریسمس آئین زیبایی پیدا کرد به اسم تزئین درخت با لامپ‌ها.
حضور درخت کاج در جشن کریسمس در ایران
در ایران باستان هم، درخت و هرنوع گیاهی همیشه مقدس و مورد احترام مردم بوده است. اگرچه درخت کاج اولین‌بار از آداب‌ورسوم کریسمس در آلمان وارد فرهنگ سال نو میلادی و جشن کریسمس شده، اما مسیحیان ایران همیشه از درخت به‌عنوان نماد ارزشمندی از طبیعت برای جشن سال نو و کریسمس استفاده میکردند و آنرا مقدس می‌دانستند. بنابراین هیچ کریسمسی در ایران بدون تبرک جستن از درخت کریسمس و تزیینات آن برگزار نمی‌شود.
غذاهای سنتی جشن کریسمس
بر اساس یک نظرسنجی در سال ۲۰۲۰، بوقلمون با دنده اصلی (۶۹٪)، گوشت گاو کبابی (۶۶٪)، استیک (۶۵٪)، مرغ (۶۴٪)، گوشت خوک کبابی (۶۴٪) و ژامبون، ستاره اصلی ۷۳٪ آمریکایی‌ها هستند. البته این غذاها به تنهایی سرو نمیشوند در کنار آنها بسیاری از مسیحیان سیب‌زمینی شیرین (۶۱%)، ماکارونی و پنیر (۶۱%)، سیب‌زمینی دلمه (۶۱%)، لوبیا سبز (۵۸%) و البته مقداری پنیر (۵۷%) قرار می دهند.
سنت شام کریسمس در سراسر جهان اغلب کمی متفاوت به نظر می‌رسد، مطابق با طیف گسترده‌ای از فرهنگ‌ها. در ایتالیا، هفت ماهی معمولاً میز رو تزئین می‌کنند. در فیلیپین و پورتوریکو، اغلب در اطراف خوک شیرخوار کبابی به نام لچون جمع هم سرو میشود. خوش‌گذران‌های سوئدی ممکنه از خوراکی به نام جولبورد لذت ببرند که شامل ترشی شاه‌ماهی، ماهی قزل‌آلا، کوفته، پاته و دیگر غذاهای خوشمزه است. در ژاپن، مرغ سوخاری KFC به عنوان یک غذای شاد سنتی سرو میشود. ونزوئلایی‌ها اغلب هالکا رو می‌پیچند و از آنجایی که کریسمس در طول تابستان در استرالیا فرا می‌رسد، آنها اغلب مقداری میگو یا غذاهای دریایی دیگر را روی باربیکیو می‌ریزند.
در حالی که سایر مسیحیان جهان شب کریسمس را با خوراک بوقلمون شکم‌پر جشن می‌گیرند، ارامنه ایران، سبزی پلو با ماهی به همراه کوکوی سبزی بر سر میز شام کریسمس‌شان سرو می‌کنند. این غذای کاملا ایرانی با دسری از شیرینی‌های پیروک و گاتا که این روز‌ها در هر شیرینی‌فروشی میشود پیدا کرد. گاتا نوعی شیرینی لایه‌ای و از نوع شیرینی‌های خشک می باشد که بین لایه‌لای اون رو با کره و گردو پر می‌کنند و پیروک نوعی شیرینی مغزدار است که از مارمالاد برای لایه میانی آن استفاده می‌کنند. همانطور که در بالا اشاره شد برخی نیز حریسا سرو می کنند.
سنت‌های جشن کریسمس در ایران
خانواده‌های ارمنی بعد از خوردن شام مخصوص کریسمس کوکو + سبزی‌پلو با ماهی یا حریسا به کلیسا میروند و نزدیکانشان را در محیط کلیسا می بینند. کشیش‌ها در محراب مشغول دعا خواندن میشوند و شمع‌های روشن کلیسا فضایی آرام و رویایی به کلیسا می‌بخشد. مسیحیان تا نیمه‌شب کنار هم می‌مانند. درست تا زمانیکه ناقوس کلیسا در ساعت ۱۲ به صدا دربیاید. در این لحظه همه در سکوتی محض به آسمون نگاه کرده و مشغول راز و نیاز با خدای خودشان میشوند.
جشن کریسمس در تهران
تهرانی‌ها جشن‌های مختلفی در این روز برگزار می کنند که برخی از آنها ورودی های گران قیمتی دارند. باشگاه آرارات تهران، یکی از مکان‌های شناخته‌شده در تهران است که هرساله جشن‌های مخصوص کریسمس را برگزار می‌کند. در این باشگاه، یک بازارچه خیریه برپا میشود که با موسیقی و خوراکی‌های مخصوص از بازدیدکنندگان استقبال می‌کند.
جشن کریسمس در اصفهان
کریسمس در اصفهان، با جلفا معنی پیدا می‌کند. محله‌ای که با ریسه‌های نورانی و کاج‌های تزیین‌شده به استقبال کریسمس می‌رود. مغازه‌های ارامنه در این روز به شدت شلوغ میشوند و بازار عکاسی بابانوئل حسابی داغ میشود. قدم‌زدن در جلفا میان سنگ‌فرش‌های مدرن و کافه‌های زیبا در حالی‌که همه‌چیز حال‌وهوای کریسمس را دارد، تجربه‌ای فراموش‌نشدنی است. محله جلفا سبک معماری ایرانی – اروپایی دارد و کافه‌های جلفا زبانزد خاص و عام است. جشن کریسمس همزمان با همه مسیحیان جهان در روز ۲۵ دسامبر، در کلیسای وانک اصفهان واقع در محله جلفا برگزار میشود.
جشن کریسمس در ارس
وجود ۱۸۷ کلیسا و دیر در نقاط مختلف آذربایجان شرقی و غربی، نشانی از قدمت حضور و سکونت مسیحیان ایران در این سرزمین کهن دارد. کلیسای قره در چالدران (مربوط به دوره صفوی)، کلیسای استپانوس مقدس در جلفای ارس (در سده نهم میلادی)، کلیسای زور‌زور در چالدران (مربوط به دوره صفوی)، کلیسای مریم مقدس (در سده شانزدهم میلادی) و کلیسای وجومبار از برخی کلیساهای ارامنه در آذربایجان شرقی و غربی هستند. مردم برای بزرگداشت جشن کریسمس به این مناطق میروند و دور هم جمع میشوند. این منطقه خیلی قدیمی است و مسیحی‌های آنجاهمیشه تلاش برای حفظ سنت هایشان داشته اند.
