حمام تاریخی شمس‌الدین کیلان که با نام حمام شمس کیلان نیز شناخته می‌شود، یکی از بناهای تاریخی شهر کیلان در شهرستان دماوند استان تهران است. این حمام در مرکز شهر و در حاشیه رودخانه جمع‌آبرود قرار گرفته و تنها حدود ۱۸۰ متر با مسجد جامع تاریخی کیلان فاصله دارد. بنا با شماره ۱۳۳۶۱ در تاریخ ۲۲ مرداد ۱۳۸۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این حمام از جمله بناهایی است که معماری و شیوه ساخت حمام‌های سنتی ایران را به نمایش می‌گذارد و در کنار دیگر آثار تاریخی کیلان، بخشی از هویت تاریخی این شهر را شکل می‌دهد.
حمام شمس‌الدین کیلان متعلق به چه دوره‌ای است؟
حمام شمس‌الدین کیلان از بناهای تاریخی شهر به شمار می‌رود و منابع محلی، ساخت آن را به دوره صفوی تا زند نسبت داده‌اند. این بنا در طول زمان مورد مرمت و تغییراتی قرار گرفته و برخی قسمت‌های آن در دوره‌های بعد بازسازی شده است.
قرار گرفتن حمام در نزدیکی مسجد جامع نیز قابل توجه است؛ چراکه در ساختار شهرهای تاریخی ایران، حمام‌ها معمولاً در نزدیکی مراکز محله، مسجد و فضاهای عمومی قرار می‌گرفتند.
معماری حمام تاریخی شمس کیلان
ورودی حمام به شکل L طراحی شده و پس از عبور از ورودی، مسیر با پنج پله به فضای رختکن می‌رسد. رختکن حمام فضایی مستطیل‌شکل دارد و در دو طرف آن چهار سکوی پهن برای نشستن تعبیه شده است. در مرکز این فضا نیز حوضی مستطیل‌شکل قرار داشته است.
مصالح اصلی بنا شامل سنگ لاشه، ملات ساروج و گچ بوده است. در دوره‌های بعد، بخش‌هایی از حمام مورد مرمت قرار گرفته و در بازسازی ورودی از آجر و سیمان نیز استفاده شده است. پشت‌بام بنا نیز با پوششی موسوم به «لویه» پوشانده شده است.
حمام‌های تاریخی؛ بخشی از زندگی اجتماعی گذشته
حمام‌های عمومی در گذشته فقط محلی برای شست‌وشو نبودند و در زندگی اجتماعی مردم نیز نقش داشتند. در بسیاری از شهرها و محله‌های قدیمی، حمام عمومی یکی از فضاهای مهم محله محسوب می‌شد و مردم برای استفاده از آن به حمام‌های عمومی مراجعه می‌کردند.
در کیلان نیز چند حمام تاریخی وجود داشته که از جمله آنها می‌توان به حمام شمس، حمام عمادین و حمام علی‌جمال اشاره کرد. این موضوع نشان می‌دهد که حمام‌های عمومی بخشی از ساختار محله‌های قدیمی کیلان بوده‌اند.
حمام شمس‌الدین کجاست؟
حمام تاریخی شمس‌الدین در مرکز شهر کیلان، در حاشیه رودخانه جمع‌آبرود قرار دارد و در فاصله حدود ۱۸۰ متری مسجد جامع تاریخی کیلان واقع شده است.
قرار گرفتن حمام در کنار رودخانه و نزدیکی آن به مسجد جامع، امکان بازدید از چند بنای تاریخی کیلان را در یک محدوده فراهم می‌کند.
بازدید از حمام تاریخی شمس کیلان
حمام شمس‌الدین پس از مرمت، در دوره‌ای دوباره مورد استفاده قرار گرفته و گزارش‌های محلی از فعالیت آن به عنوان حمام خبر داده‌اند. بنابراین اگر قصد بازدید دارید، بهتر است پیش از سفر درباره شرایط و امکان بازدید در همان روز اطلاعات به‌روز کسب کنید.
حمام تاریخی شمس‌الدین کیلان را می‌توان یکی از بناهای ارزشمند تاریخی این شهر دانست؛ بنایی که علاوه بر معماری سنتی، بخشی از شیوه زندگی و ساختار اجتماعی شهرهای قدیمی ایران را برای امروز روایت می‌کند.
نقشه :
