موزه خوی در خیابان امام کوچه نورالله خان واقع شده است. ساختمان یک طبقه این موزه به مساحت ۲۵۶ متر مربع شامل دو سالن و یک تالار کوچک است که در سال ۱۳۴۸ خورشیدی بنا شده است. سپس در سال ۱۳۵۸ به منظور گسترش موزه سه تالار کوچک به آن افزوده شد. در این موزه اشیایی متعلق به پیش از تاریخ، دورههای تاریخی و آثاری مربوط به هنرهای ایرانی و مردمشناسی به نمایش گذاشته شده است. از جمله آثار ارزشمند این موزه میتوان به سنگنبشته شاه تهماسب صفوی، کتابهای خطی. سکههای دوران مختلف، گِلمهرهها و …، اشاره نمود.
موزه ها به منزله ویترینی برای شناساندن هویت و تاریخ یک کشور محسوب می شوند. در استان آذربایجان غربی نیز شانزده موزه فعال است . تمامی اشیای آنها در فهرست ملی موزه ها به ثبت رسیده اند. در این میان موزه خوی با دارا بودن بیش از دو هزار اشیا تاریخی یکی از غنی ترین موزه های آذربایجان غربی به شمار می رود.
مشخصات بنا
ساختمان یک طبقه این موزه به مساحت ۲۵۶ متر مربع شامل دو سالن و یک تالار کوچک است . که در سال ۱۳۴۸ خورشیدی بنا گردیده و سپس در سال ۱۳۵۸ به منظور گسترش موزه سه تالار کوچک نیز به آن افزوده شد. در این موزه اشیایی متعلق به پیش از تاریخ، دوران تاریخی و آثاری مربوط به هنرهای ایرانی و مردم شناسی به نمایش گذاشته شده است. در یکی از سالن ها اشیای باستانی مکشوفه از نقاط مختلف آذربایجان، خراسان، ری، گیلان و کاشان و در سالن دیگر اشیاء مردم شناسی و هنرهای تزئینی و ملی به نمایش گذاشته شده است.
آثار به نمایش گذاشته شده
از آثار ارزشمند این موزه می توان به سنگ نبشته شاه تهماسب صفوی، کتاب های خطی، سکه های دوران مختلف، گِل مهرها و … اشاره کرد. گل مهرهای این موزه مربوط به دوره ساسانی است . که در گذشته نشان از مرغوبیت و تضمین کالاهای داخل خمره ها بوده و بر دهانه خمره ها زده میشد. این گل مهرها در گذشته دربردارنده رشته هایی از پوست به عرض هشت تا نه میلیمتر بود که از وسط گل مهر عبور داده می شد . و به دهانه ظروف سفالی بسته می شد تا درجه کیفیت آن کالا را نشان دهد. سفال های نخودی رنگ اواسط هزاره چهارم قبل از میلاد که دارای نقوش با رنگ قهوه ای است نیز از آثار باستانی این موزه محسوب می شود.
انواع ظروف سفالی، مسی، چینی و ابزار آلات جنگی گرم و سرد از مهمترین اشیای این موزه هستند. قدیمی ترین اثر موزه سنگ های ابسیدین، سنگ شیشه مکشوفه از تپه اهرنجان سلماس است . که مربوط به هزاره هفتم قبل از میلاد می باشد. در محوطه موزه نیز نمایشگاهی از آثار سنگی شهرستان خوی مربوط به دوران مختلف تاریخ دایر است.
سفالهای موزه
سفال های هزاره اول و دوم قبل از میلاد از آثار با ارزش دوره تاریخی است که بیشترین بازدید کننده را به خود جلب می کند . بیشترین اشیایی که ویترین های این موزه پربار را به خود اختصاص داده، اشیای شیشه ای مربوط به دوره قاجار است. از دیگر آثار خیره کننده این مجموعه می توان به کاسه پایه دار نخودی رنگ هزاره چهارم قبل از میلاد. تنگ های سفالی خاکستری، ساغرهای ته دگمه ای، قیفی شکل و کاسه ای به رنگ خاکستری روشن مربوط به اواسط هزاره دوم قبل از میلاد اشاره کرد.
آثار چوبی و فلزی، سلاح های سرد و گرم، کتاب های خطی، خرمنکوب سنتی و مهرهای مالکیت چوبی با متن دعا، زیبایی خاصی به ویترین های این موزه بخشیده است. آثاری نیز از نمونه سفال های نخودی رنگ مربوط به سبک اردبیل و دوره اولیه متعلق به سوم و دوم قبل از میلاد. ظروف صیقلی به رنگ سیاه دوره متاخر (سده اول قبل از میلاد تا سده دوم میلادی) ویترین های موزه را آراسته است.
سکه های تاریخی
سکه های دوره تاریخی و دوره های مختلف اسلامی از اُموی تا زندیه از دیگر آثار ارزنده این موزه هستند . تعدادی سکه ضرب خوی از جنس مس مربوط به دوره ناصرالدین شاه قاجار در سال های اخیر به سکه های دوره اسلامی این موزه افزوده شده است. دو ویترین موجود در سالن باستان شناسی این موزه نیز مزین به زیورآلات، دشنه، خنجر و تیشه مفرغی بوده. اغلب آثار فلزی موزه خوی مربوط به دوره صفوی است. از مهمترین اشیاء این موزه کتیبه سنگی متعلق به دوره شاه طهماسب صفوی است . دربردارنده فرمان شاه طهماسب مبنی بر معافیت بازاریان خوی از پرداخت مالیات می باشد که در همین شهرستان کشف و هم اکنون در اختیار این موزه قرار دارد.
موزه فعلی خوی جزء ده موزه قدیمی کشور است که با بیش از دو هزار قلم اشیای ارزشمند تاریخی به جا مانده از نیاکان این مرز و بوم حائز اهمیت است. فقط ۶۵ درصد از این اشیاء در معرض دید عموم قرار دارد . بقیه اشیا به دلیل کمبود جا در مخزن موزه خوی نگهداری می شود.
نحوه دسترسی
ساختمان موزه خوی در خیابان امام، کوچه نورالله خان واقع شده و آماده استقبال از بازدید کنندگان است.
اثار زیبا و دیدنی داره به خصوص گِلمهرهها که البته نیاز به توجه و رسیدگی داره
خوشحال هستم که مدیریت موزه عوض شده من خویی ومقیم تهران هستم چندین سال پیس که خوی امدم از دیدن موزه خوی و وضعیت اسفناک ان و مدیر بیسواد و دیپلم کهاز تاریخ و جغرافیا و موزه اطلاعاتی نداشت مرا بسیار متاثر کرد اسیایی را دیدم که هیچ ارتباطی با خوی نداشت وقتی سوال کردم معلوم شد مسعولین جوزه های سایر شهرها از بیسوادی مدیریت استفاده و در مقابل بردن اشیا قدیمی خوی از اثار کم ارزش شهر خودشان داده اند مخصوصا از دیدن قوچ های سنگی که در قدیم در ارامگاه ها بخاطر جلوگیری از نبشر قبر توسط کفتار و یا حیوانات دیگر که در گوشه حیاط انداخته شده بود خیلی ناراحت شدم و حتی تذکر دادم در مقابل در ورودی هرکدام از انها را در بالای یک سکویی قرارداده و زیرش نورافکن نصب شود و جلو بارات و برف ازبین نرود. از مدیریت محترم خواهش میکنم با شورای شهر صحبت کنند تا سهرداری قدیم خوی را به موزه واگذار کنند تا موزه خوی به انجا منتقل شود