قلعه حسن آباد فردوس که با نام قلعه دختر نیز شناخته میشود، یکی از دژهای مهم دوره اسماعیلیان (سدههای ششم و هفتم هجری قمری) در منطقه فردوس است. قلعه حسنآباد بهعنوان یکی از جاذبههای تاریخی و گردشگری فردوس، بر فراز یک کوهستان صخرهای ساخته شده و معماری آن با شرایط دفاعی و طبیعی منطقه کاملاً سازگار است.
ویژگیهای معماری و تاریخی:
این قلعه دارای حصارهای سنگی، برجهای دیدهبانی و باروهای مستحکم است.
در داخل قلعه، آثاری از سازههای مختلف از جمله حمام، انبارها و سازههای دفاعی بهجای مانده است.
یکی از شگفتانگیزترین بخشهای این قلعه، تونلی آجری است که طبق روایات محلی، آن را به کوه قلعه فردوس (یکی دیگر از قلعههای مرتبط با اسماعیلیان) متصل میکند. این راه زیرزمینی، امکان تردد و ارتباط پنهانی بین دو قلعه را فراهم میساخته است.
کشفیات و یافتههای باستانشناسی:
پس از زمینلرزه سال ۱۳۴۷ بخشی از این تونل زیرزمینی کشف شد. در کاوشهای بعدی، بقایای اجسادی در داخل تونل پیدا شد که به صورت منظم در کنار یکدیگر قرار داده شده بودند. بررسیها نشان داد که این اجساد کفنهایی با طرحها و آیات اسلامی داشتهاند که بیانگر تدفین آنان بر اساس آیینهای اسلامی است. این کشف، احتمال استفاده از تونل را به عنوان یک محل تدفین اضطراری یا یک سرداب در دورههای بعدی مطرح میکند.
اهمیت تاریخی:
قلعه حسنآباد فردوس بهعنوان یکی از پایگاههای مهم اسماعیلیان در شرق ایران، نقش قابلتوجهی در تاریخ منطقه ایفا کرده است. موقعیت استراتژیک این قلعه و طراحی پیچیدهی آن، نشاندهندهی اهمیت دفاعی و نظامی آن در سدههای میانی اسلامی است.قلعه حسن آباد، قلعه ای به جای مانده از اسماعیلیان و مربوط به سده های ششم و هفتم هجری قمری است که در ۸ کیلومتری شمال غرب فردوس و ۲ کیلومتری روستای حسن آباد قرار دارد.
این قلعه بر بالای کوهی ساخته شده است که اهالی روستای حسن آباد آن را قلعه دختر می نامند . این قلعه ، دارای چند حصارسنگی است و در آن آثاری از حمام و برج و بارو و میخ های بزرگ آهنی مشاهده می شود . در روبروی این کوه ، کوه دیگری است که شاه مرغان نامیده می شود و در زمستان از دهانه چاهی که بر قله آن است دودی مشاهده می شود به نظر می رسد بخار آب باشد.
این قلعه دارای تونلی آجری است که به کوه قلعه ، یکی دیگر از قلعه های تاریخی اسماعیلیان ، متصل است و این راه زیرزمینی این دو قلعه را به وسیله یک راه زیرزمینی دیگر به وسط شهر تاریخی تون متصل می کند . در داخل این تونل زیرزمینی که پس از زمین لرزه سال ۱۳۴۷ کشف شد ، اجساد بسیاری از مردگان یافت شد که در کنار هم در داخل این تونل چیده شده و دارای کفن هایی با آثار اسلامی و آیات قرآن بودند.
