دریاچه جازموریان یکی از بزرگترین و مرموزترین حوضههای آبی داخلی ایران است که همچون نگینی در مرز بین دو استان کرمان و سیستان و بلوچستان قرار گرفته است. این دریاچه نه تنها یک پدیده طبیعی، بلکه کلیدی برای درک اکوسیستم و اقلیم جنوب شرق ایران محسوب میشود.
فهرست
موقعیت جغرافیایی و مشخصات کلی
موقعیت:
میان دو استان کرمان و سیستان و بلوچستان
شمال: شهرستان کهنوج (کرمان)
جنوب: شهرستان ایرانشهر (سیستان و بلوچستان)
مساحت حوضه آبریز: حدود ۶۹,۰۰۰ کیلومتر مربع
مشخصات فیزیکی:
ارتفاع از سطح دریا: حدود ۳۵۰ متر
طول دریاچه: حدود ۱۰۰ کیلومتر در حالت پرآبی
عرض دریاچه: بین ۲۰ تا ۳۰ کیلومتر
عمق: بسیار کم (حداکثر ۲ متر در فصل پرآبی)
ریشهشناسی نام
نام “جازموریان” از دو بخش تشکیل شده است:
“جاز” به معنای گودال و فرورفتگی
“موریان” به معنای محل تجمع آب
این نام به درستی ویژگیهای جغرافیایی این حوضه را توصیف میکند.
حیات وحش و اکوسیستم
پرندگان:
مهمانپذیرای پرندگان مهاجر از سیبری و آسیای میانه
گونههای شاخص: فلامینگو، پلیکان، انواع مرغابی و غاز
یکی از مهمترین زیستگاههای پرندگان آبزی در جنوب شرق ایران
پستانداران:
گربه جنگلی
کفتار
روباه
جبیر (آهوی کویری)
خزندگان و دوزیستان:
انواع مارها و سوسمارهای بومی
لاکپشتهای آبزی
اهمیت اقتصادی و اجتماعی
کشاورزی:
منبع تغذیه آبهای زیرزمینی دشتهای اطراف
امکان کشت محصولات گرمسیری در حاشیه دریاچه
دامداری:
مرتع طبیعی برای عشایر منطقه
منبع علوفه برای دامهای عشایر بلوچ و کرمانی
صنعت و معدن:
وجود ذخایر نمک و سایر املاح معدنی
پتانسیل برای توسعه صنایع وابسته
تهدیدات و چالشها
خشکسالی:
کاهش نزولات جوی در دو دهه اخیر
خشک شدن بخشهای وسیعی از دریاچه
سدسازی:
احداث سدهای متعدد بر روی رودخانه هلیلرود
کاهش ورودی آب به دریاچه
بهرهبرداری بیرویه:
حفر چاههای غیرمجاز
استفاده بیرویه از آبهای زیرزمینی
پتانسیلهای گردشگری
گردشگری طبیعتمحور:
پرندهنگری در فصل مهاجرت
عکاسی از مناظر بینظیر
تماشای طلوع و غروب خورشید
گردشگری علمی:
مطالعات زمینشناسی
پژوهشهای زیستمحیطی
تحقیقات باستانشناسی
گردشگری عشایری:
آشنایی با زندگی عشایر بلوچ
مشاهده آداب و رسوم محلی
سخن پایانی
دریاچه جازموریان تنها یک دریاچه فصلی نیست؛ بلکه سیستمی حیاتی برای تعادل اکولوژیک جنوب شرق ایران است. حفظ این اکوسیستم منحصر به فرد نیازمند:
مدیریت یکپارچه منابع آب
جلوگیری از حفر چاههای غیرمجاز
توجه به حقآبه طبیعی دریاچه
توسعه گردشگری مسئولانه
این دریاچه کهن، امروز نیازمند توجه و حفاظت همگانی است تا بتواند همچنان نقش تاریخی و اکولوژیک خود را در منطقه ایفا کند.
جازموریان من
چرا آهنگ فقر، این چنین بر مردمان تو غمگین نواخته می شود؟
توکه روزی میهمان نواز خوبی بودی و از خود گذشتگی بی مانندی داشتی؛
تو حتی از شاهرگ خود که هلیل نام داشت مردمانت را حیات می بخشیدی
جاز موریان من، توکه روزی بهترین دام دنیا را داشتی
پس چرا مردمانت به جای بره شیرمست رودباری ات، گوشت وامانده و پس مانده
از برزیل، سم جان می کنند.
جازموریان من، روزگاری روغن حیوانی تو مردمانت را صد سال جوان می داشت
پس چرا روغن پالم، مردمانت را در جوانی پیر کرده است
شاید کوتاهی از خودمان بوده، که فقط غم از دست دادنت را در سرداریم
شاید زمانی که سدها را همچون شمشیر بران بر روی شاهرگ تو می نواختند، ما در خواب بودیم
ما حتی بر پیکر نیمه جان تو هم رحم نکردیم و با بندهای خاکی نفست را بریدیم
درحالی که تو زمانی با همین شاهرگ خود برای ما آهنگ زندگی می نواختی
جاز موریان من…ما میهمانان خوبی نبودیم؛ از این بابت به تو مدیونیم.
عبدالرضا بلوچ بامری-