در کوچه پس کوچه‌های بافت تاریخی محله عودلاجان تهران، خانه یکی از بزرگان دین و سیاست، شهید بزرگوار آیت الله سید حسن مدرس واقع شده است. این خانه تمام عناصر معماری ایرانی زمان خودش را دارد و قدم زدن در آن و بازدید از موزه اش بسیار دلچسب است.چهارراه سرچشمه، گذر میرزا محمود وزیر (کوچه شهید جاویدی)، بن‌بست مدرس، خانه تاریخی و ارزشمند آیت‌الله سیدحسن مدرس، سرسخت‌ترین دشمن پهلوی اول را در خود جای داده است.
این خانه که در زمان پهلوی به نام “خانه وزیر مختار فرانسه” شناخته شده بود، سالیان سال پس از تبعید و درگذشت شهید مدرس، رها شده و متروک بود؛ خانه شهید مدرس بعد از اینکه در سال ۹۳ خریداری و بازسازی شد، “دارالقرآن و خانه موزه‌ی مدرس” نام گرفت. درحال حاضر این خانه برای انجام فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی استفاده می‌شود و بسیاری از رویدادهای هنری و فرهنگی نیز در آن برگزار می شوند. امکانات این مجموعه شامل کتابخانه، آرشیو و مرکز مطالعات مدرس شناسی می‌شود. همچنین در زیرزمین این مجموعه یک شربت خانه جذاب وجود دارد که بعد از گشت و گذار در این خانه ی قدیمی، می توانید خودتان را به صرف یک نوشیدنی مهمان کنید.
بخش‌هایی از این خانه در گذر این سال ها خراب شده و از بین رفته بودند، اما قسمت‌هایی را که می‌شد تعمیر کرد، با همان سبک قدیمی و اصلی خانه بازسازی کردند.
عمارت قدیمی که روزگاری محل رفت و آمد چهره‌های بزرگ تاریخ، سیاست از جمله موتمن‌الملک پیرنیا، مشیر‌الدوله، وثوق‌الدوله، مستوفی‌الممالک، ملک‌الشعرای بهار، مصدق و حتی رضاخان بوده، هم‌اکنون تبدیل به انبار کتاب‌های چاپخانه اسلامیه شده است. در این خانه که بسیاری از تصمیمات سرنوشت‌ساز تاریخ ایران و تهران از جمله پیش‌نویس برخی از قوانین (قانون مدنی و قانون عدلیه و…) در آن نوشته شده، برای بازدیدکنندگان و علاقه‌مندان بسته است.
بنا بر تعریف «کمیته ی بین المللی خانه موزههای تاریخی» (DEMHIST) توسط «شورای بین المللی موزه ها» در سال ۱۹۹۸؛ خانه موزهها بنا به انتظاری که از آنها میرود به روی عامهی مردم باز هستند.
به صورتی کلی تر، همراه با اثاثیه و مجموعههای گردآوری شده ی خود، حتی در حالتی که موقعیتهای پیوسته ی زمانی را طی کرده اند؛ با داشتن ساختار نظاممند و منحصر به‌فرد هر کدام، دستهای از شکل ساختار موزه ای را با همه ویژگیهای خود تشکیل می‌دهند.
خانه موزه ها، طیفی متشکل از ارگ های حکومتی تا کلبه های روستایی از هر دوره ی تاریخی محسوب می شوند. این تفسیر از خانه موزه ها، دربرگیرنده ی جنبه های تاریخی، معماری، فرهنگی، هنری و اجتماعی نیز می شود.
طبق اسناد به دست آمده و گفته‌های نوه آیت‌الله مدرس، این نماینده سابق مجلس خانه مذکور را به همراه دو خانه مجاور از حقوق معوقه دو سال و نیم خود خریداری کرد و پس از چندی دو خانه دیگر را می‌فروشد و خانه کنونی که امروزه به نام خانه مدرس مشخص است از خود به یادگار می‌گذارد.
این بنا که در دوره قاجار و بر اساس الگوی معماری سنتی ایران ساخته شده است؛ دارای اجزای مختلفی است که شامل سه حیاط مرکزی، اتاق‌ها، راهروها، حوض‌خانه و سه درب ورودی و… می باشد. یک حیاط بزرگ مرکزی با یک تالار و دو حیاط کوچک در دو طرفش. بخشی از خانه دارای تالار بزرگی است که جلسات و دیدارهای شهید مدرس در آنها تشکیل می شده اند.
درطی سال هایی که این بنا رها شده، بخش‌هایی از آن تخریب و دچار آسیب‌های زیادی شده است.
بر اساس شواهد و مستندات، باقی مانده مرمت آن منطبق با طرح اولیه و با هدف حفظ اصالت انجامشد. از جمله آن می‌توان به حفظ الگوی معماری در تمام فضاهای بیرونی و اندرونی آن و مصالح به کار رفته اشاره کرد.
از خلاقیت‌های بکار رفته در مرمت این بنا می‌توان به استفاده از سیستم سازهای مدرن با هدف مسقف نمودن حیاط مرکزی با توجه به کاربری در نظر گرفته شده برای آن اشاره نمود؛ که بدون دخالت و آسیب در سازه اصلی و سیما و منظر حیاط مرکزی انجام شده است.
خانه موزه مدرس، فضایی الهام بخش و معنوی برای نسلهای امروز و فردا خواهد بود تا جامعه، ضمن آشنایی با بزرگان و مفاخر دین، با بهرهگیری از اندیشه‌ها و آثار ایشان، زمینه آزادمنشی و استقلال را برای رسیدن به باوری دینی و ملی پیدا کند.
از آنجا که این خانه نه تنها فقط محل سکونت شهید مدرس بوده، بلکه محل فعالیت‌های گسترده اجتماعی، سیاسی و فرهنگی ایشان نیز بوده است؛ بنابراین خانه دارای فضاهای اندرونی و بیرونی است که شامل یک «بخش اندرونی» که محل سکونت ساکنین منزل و دو «بخش بیرونی» متشکل از فضاهای تدریس و تفسیر و همچنین فضاهایی جهت ملاقات های مردمی و ملاقات با رجال است.
چیدمان فضایی عناصر معماری آن به گونه‌ای است که فضاهای مختلف به طریقی در اطراف سه حیاط مرکزی جانمایی شده‌اند؛ که در عین حفظ استقلال فضایی و محرمیت، با سایر بخش‌های دیگر نیز ارتباط و دسترسی دارند.
یعنی با وجود اینکه برای بخش‌های اندرونی و بیرونی ورودی‌های مجزا وجود دارد ولی ارتباط سه بخش کلی خانه توسط «حیاط مرکزی» حفظ شده است.
این خانه دارای تزئینات آجری ساده شامل قطار بندی و آجرکاری بالای برخی سردرها بوده و نیز هر سه حیاط مرکزی دارای حوضی زیبا که پس از مرمت بنا نیز حفظ شده است.
نزدیکترین ایستگاه مترو به موزه خانه مدرس متروی ملت است و اگر با اتوبوس قصد رفتن داشته باشید، باید ایستگاه اتوبوس تکیه رضا قلی خان پیاده شوید و با چند دقیقه پیاده روی به موزه خانه مدرس برسید.
دیدنی های دیگری که در محله ی عودلاجان و در نزدیکی خانه ی مدرس وجود دارند عبارتند از موزه عمارت کاظمی، حمام نواب، عمارت دبیرالملک و بازارچه سنتی عودلاجان است.
نحوه دسترسی به خانه مدرس
آدرس : خیابان امیر کبیر شرقی (امین حضور) – کوچه شهید جاویدی (میرزا محمود وزیری) – بن بست مدرس (کوچه نصیرالدوله) – شماره ۵
نقشه :
