چه عواملی موجب کاهش سفرخارجی ایرانی‌ها در سال ۹۷ شده است و چرا سفر خارجی‌ها به ایران افزایش یافته موضوعی است که در این گزارش به آن می‌پردازیم.
**عوامل کاهش سفر خارجی ایرانی‌ها
گرانی ارز در سال ۹۷ هزینه سفر خارجی را برای ایرانی‌ها به شدت افزایش داده است، ضمن اینکه تهیه آن در بازار آزاد نیز دارای ریسک است، زیرا در دوره‌ای اعلام شد خرید و فروش آزاد ارز در بازار ممنوع است. از سوی دیگر تهیه ارز دولتی هم دشوار شد. بدون تردید این عوامل در کاهش میزان سفر خارجی مؤثر بودند. همچنین عوارض خروج از کشور نیز امسال نسبت به سال گذشته افزایش زیادی داشت. این عوارض برای سفر‌های اول، دوم و سوم مسافران عادی در سال جاری ۲۲۰، ۳۳۰ و ۴۴۰ هزار تومان بود، در حالی که این رقم در سال ۹۶ برای سفر‌های هوایی که سه برابر سفر‌های زمینی بود تنها ۷۵ هزار تومان بود.
نکته دیگر افزایش سفر‌های داخلی ایرانی‌هاست. هر ساله در ایام خاص مثل عید نوروز و مناسبت‌های مذهبی که جزو تعطیلات رسمی کشور هستند مثل اربعین و میلاد یا شهادت معصومین (ع)، شاهد موجی از سفر‌های داخلی هستیم که هر سال بیشتر از سال قبل می‌شود. به عبارتی می‌توان گفت: برخی ایرانی‌ها گردشگری در داخل را به سفر خارجی ترجیح دادند.
حسن محمدی، کارشناس میراث فرهنگی در خصوص عوامل کاهش سفر‌های خارجی ایرانی‌ها در سال جاری به «جوان» گفت: نوسانات چند ماه گذشته ارز و محدودیت و کاهش عرضه ارز مسافرتی، کاهش ارزش پول ملی در مقابل دلار و ارز‌های رایج بین‌المللی، افزایش هزینه پرواز‌های خارجی و چند برابر شدن نرخ بلیت هواپیما، کاهش قدرت خرید و توان مالی ایرانی‌ها به دلیل کاهش ارزش ریال و بالا رفتن چند برابری قیمت کالا‌ها و خدمات موجب خارج شدن سفر خارجی از سبد زندگی اقشار متوسط و حقوق‌بگیر‌ها شده است.
به گفته وی در واقع حالا فقط اقشار مرفه می‌توانند با تهیه ارز به نرخ آزاد به سفر خارجی بروند. وی گفت: خدمات گردشگری در کشور‌های دیگر هم افزایش یافته است، اما نمی‌توان گفت که کاهش سفر خارجی ایرانی‌ها به دلیل گران شدن این خدمات همچون نرخ هتل است، بلکه به دلیل کاهش ارزش ریال و بالا رفتن قیمت ارز است.
**کاهش سفر ایرانی‌ها به خارج از کشور
از سویی دیگر لیلا اژدری مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی و حمایت از توسعه گردشگری درباره آمار سفر ایرانی‌ها به خارج از کشور از ابتدای سال تا پایان آذر ماه به این نکته اشاره می‌کند که در ۹ ماه نخست سال گذشته 8میلیون و 483هزار و 317نفر ایرانی به خارج از کشور سفر کرده بودند که این جمعیت اکنون به 5میلیون و 900هزار و 381نفر ایرانی رسیده است که یقیناً گرانی هزینه سفر‌های خارجی و نرخ ارز در ریزش این آمار بی‌تاثیر نبوده و سفر ایرانی‌ها به خارج را در ۹ ماه نخست امسال در مقایسه با مدت زمان مشابه سال گذشته، 30درصد کمتر کرده است.
**افزایش چشمگیر سفر به ایران
افزایش سفر خارجی‌ها به ایران نیز نکته دیگری است که مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی و حمایت از توسعه گردشگری در گفت و گویی با ایسنا به آن اشاره می‌کند. «در ۹ ماه نخست سال ۱۳۹۶، ۳ میلیون و 893هزار و 277تبعه خارجی به ایران سفر کرده بودند که امسال به 6میلیون و 74هزار و 580نفر رسیده است. اتباع عراق، جمهوری آذربایجان، افغانستان، ترکیه، پاکستان، ارمنستان، ترکمنستان، بحرین، هند و کویت در رتبه‌های اول تا دهم کشور‌هایی هستند که امسال بیشترین سفر را به ایران داشتند. عراق در صدر جدول کشور‌هایی که بیشترین مسافر را به ایران می‌فرستند، قرار دارد، اما رکوردشکنی ارمنستان بیشتر از عراق توجه را جلب می‌کند.»
به گفته این مسئول حوزه گردشگری ۲ میلیون و 207هزار و 621عراقی در ۹ ماه نخست امسال به ایران سفر کردند که در مقایسه با مدت زمان مشابه سال گذشته 113درصد رشد داشته است. بعد از عراق، اتباع جمهوری آذربایجان بیشترین سفر را به ایران انجام داده‌اند که ورود یک میلیون و 356هزار و 78نفر از این کشور به ایران ثبت شده است که این عدد 92درصد رشد را در مقایسه با سال گذشته نشان می‌دهد. بعد از آن، افغانستان قرار دارد که ورود اتباع این کشور به ایران 24درصد رشد داشته است. ترکیه نیز رتبه چهارم کشور‌هایی که بیشترین ورودی را به ایران داشته از آن خود کرده است. سفر اتباع ترک به ایران در ۹ ماه گذشته ۵/۵۰ درصد بیشتر شده است.»
**افزایش سفر امریکایی‌ها به ایران
مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی و حمایت از توسعه گردشگری می‌افزاید: «پاکستان و ارمنستان به ترتیب در جایگاه پنجم و ششم جدول گردشگران ورودی قرار گرفته‌اند که در بین پنج کشور نخست، ورود اتباع پاکستانی به ایران کمترین رشد را داشته است. 252هزار و ۶۱۸ تبعه پاکستانی از ابتدای سال تا پایان دی‌ماه به ایران سفر کردند که در مقایسه با سال گذشته 9درصد رشد را نشان می‌دهد، اما ارمنستان که سال گذشته تنها 16هزار نفر از اتباع آن به ایران سفر کرده بودند با 670درصد رشد، رکورد شکسته است و امسال 129هزار و ۶۳۵ تبعه ارمنستانی به ایران سفر کردند.»
به گفته او، سفر اروپایی‌ها به ایران همچنان روند کاهشی دارد، اما سفر گردشگران امریکایی به ایران، برخلاف سیاست‌های دولت این کشور، رشد خود را همچنان حفظ کرده است. در ۹ ماه نخست امسال، 1980گردشگر امریکایی به ایران سفر داشتند که ۸۲ /۱۵ درصد رشد را نشان می‌دهد.
**عوامل افزایش سفر خارجی‌ها به ایران
بدون تردید یکی از عوامل افزایش سفر خارجی‌ها به ایران وجود امنیت در کشور ما و نیز ناامنی‌های گسترده در سایر کشور‌های منطقه است. انفجار یک بمب توسط داعشی‌ها در استانبول در سال گذشته موجب کاهش چشمگیر سفر توریست‌ها به ترکیه شده بود. امنیت در هیچ یک از کشور‌های منطقه به اندازه ایران نیست و بدیهی است که وجود امنیت شرط اول توریست‌ها برای انتخاب مقصد سفر است.
شمار همسایگان مسلمانی که قصد گردشگری زیارتی دارند یا برای درمان به ایران می‌آیند نیز رشد قابل ملاحظه‌ای داشته است، البته در این زمینه تبلیغات و اطلاع‌رسانی بین‌المللی درباره جاذبه‌های گردشگری ایران، ارتقای سطح استاندارد‌های خدمات گردشگری در ایران، تسهیلاتی همچون لغو روادید و صدور ویزای 90روزه فرودگاهی برای توریست‌های ورودی، تعریف بسته‌های متنوع و جذاب گردشگری برای توریست‌های ورودی، افزایش فعالیت تورگردانان و فعالان گردشگری برای جذب گردشگران خارجی، فعال شدن شاخه‌های متنوع گردشگری همچون گردشگری سلامت، گردشگری زمستانی، بوم گردی، گردشگری فرهنگی، گردشگری دریایی و… در افزایش سفر خارجی‌ها به ایران مؤثر بوده است.
سفر گردشگران خارجی به ایران در ۹ماه اول سال جاری حدود ۵۶درصد افزایش داشته که مهمترین دلیل آن امنیت ایران در این سال بوده است
امنیت یکی از بزرگترین عامل های زیاد و کم شدن توریست ها است مثلا ترکیه که بمگذاری های گروه های ترویستی باعث کم شدن توریست ها می شد