رزرو هتل ایران بوم گردی

کلیسای هوانس مقدس ارومیه

۲ مهر ۱۴۰۱

کلیسای هوانس مقدس ارومیه به فاصلۀ حدود ۳۵ کیلومتری شمال شرق شهرستان ارومیه روستای کوچک قره قیز واقع شده است. این روستا از توابع دهستان نازلوی شهرستان ارومیه است و در طول جغرافیایی َ۰۹ و ْْ۴۵ و عرض جغرافیایی ۴۵ و ْْ۳۷ قرارگرفته و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۲۸۸ متر است.روستا در دشتی معتدل و نیمه خشک در سیزده کیلومتری شمال شرقی نوشین شهر واقع شده و حدود یازده خانوار ترک و ارمنی در آن ساکن هستند که اکثر آنها به کار کشاورزی، باغداری و دامداری اشتغال دارند. این روستا دارای جادهای شوسه است که کلیسای تاریخی هوهانس مقدس در حاشیۀ جنوبی و ابتدای روستا در ضلع غربی این جاده واقع شده است.

 کلیسای هوانس مقدس

تاریخچه

بر سردر ورودی کلیسای هوانس مقدس کتیبه ای نصب بوده که امروزه به غارت رفته و از متن آن اطلاعی دقیق در دست نیست. در مورد تاریخ دقیق ساخت و نام بانی آن نیز مدرکی مستند و مستدل در دست نداریم. محققان ایتالیایی ای که در مورد این کلیسا تحقیق کرده اند تاریخ احتمالی ساخت آن را قرن هفدهم میلادی دانسته اند. شباهت نقشه ها و مصالح به کار رفته در ساخت این بنا با کلیساهای حضرت مریم نخجوان تپه، سورپ سارکیس سپورغان و… نیز استفاده از سر ستونهای چوبی به شیوۀ ایونیک و دوریک، که خصیصۀ عمدۀ اکثر کلیساهای قرن هفدهم و هجدهم در این منطقه است، این نظریه را قوت می بخشد. گذشت زمان، بیتوجهی و مهاجرت ارمنیان کلیسا را به حالت متروکه در آورده و به تدریج، تخریب هایی در آن صورت گرفته به طوری که امروزه بخشی از دیوار شمالی و محل اتاق جانبی و قسمتهایی از پوشش سقف آن نیز از بین رفته است.

تور اروپا

پیشینه و تحقیقات

مدارک مکتوب موجود دربارۀ این کلیسا محدود به اشارات دانشکدۀ پلی تکنیک دانشگاه میلان ایتالیا، در چهارچوب مطالعه بر روی معماری مذهبی ارمنیان ایران، به نام این بنا، موقعیت مکانی، تاریخ احتمالی ساخت، نوع پوشش سقف و وضعیت کنونی آن است. مدارک مرسوم این کلیسا تاکنون منتشر نشده است.

توصیف کلی بنا

کلیسای هوهانس مقدس قرهقیز مشتمل بر تالاری است منفرد و مستطیل شکل به مساحت حدود ۱۰۲ مترمربع در ضلع جنوبی و ابتدای ورودی روستای قرهقیز. در حاشیۀ کلیسا، درختان زیادی ریشه دوانده اند که باعث تخریبهایی در بنا شده اند. این کلیسا از چهار طرف به فضای باز منتهی می شود.

مصالح

کلیسا با سنگ و خشت به منزلۀ مصالح اصلی و گچ و چوب به منزلۀ مصالح فرعی بنا شده است.

 کلیسای هوانس مقدس

نقشه

کلیسـای هوهـانس مقدس قرهقیـز مشتمل بر نمازخانهای است مستطیل شکل با ابعاد ۱۲ × ۵/۸ متر. این کلیسا محور اصلی شرقی ـ غربی دارد و انتظام اجزا و عناصر بر اساس انطباق با جهت محراب صورت گرفته است. سطح کلیسا اندکی پایینتر از زمینهای اطراف قرار گرفته و دارای یک ورودی اصلی در ضلع جنوبی است. این کلیسا نیز به شیوۀ بازیلیک تک ناوی و ستون دار بنا شده و در فضای داخلی آن چهار ستون چوبی سنگینی سقف را تحمل میکنند.

محراب کلیسای هوانس مقدس در انتهای ضلع شرقی و بالاتر از سایر نقاط قرار گرفته و ورود به آن از طریق دو پله، که آنها را به صورت قرینه در دو جناح محراب ساخته اند، امکانپذیر میشود. محراب مستطیل شکل است و در جناح شمالی و جنوبی آن دو طاقچۀ کوچک برای نگهداری اشیاء تعبیه شده است.

همچون بیشتر کلیساهای ایران این کلیسا نیز دارای دو اتاق جانبی در دو جناح محراب است که معمولاً در اتاق جانبی شمالی لباسهای کشیشان و در اتاق جانبی جنوبی، وسایل مورد نیاز در مراسم مذهبی نگهداری میشود. به لحاظ کارکردی در این کلیسا نیز سه بخش محل عوام، محل سرودخوانان و محراب وجود دارد و تفکیک این سه قسمت با ایجاد اختلاف سطح مابین آنها صورت گرفته است به طوری که محل سرودخوانان، که از اواسط بخش میانی آغاز میشود، بالاتر از سطح محل عوام و سطح محراب بالاتر از سطح محل سرودخوانان قرار گرفته است اما تفکیک دقیق این حریمها به لحاظ تخریبهای صورت گرفته در فضای داخلی میسر نیست.

در کلیسای هوانس مقدس برای پوشش سقف از دو روش استفاده کرده اند. پوشش قسمت اعظم کلیسا، که محل عوام، محل سرودخوانان و اتاقهای جانبی را شامل میشود، به صورت مسطح و چوبی است. در این بخشها، سنگینی سقف به چهار ستون چوبی و دیوارهای شمالی و جنوبی منتقل میشود. به دلیل تخریب بخشی از دیوار جنوبی، که محل اتکای تیرکهای افقی سقف است، ستون دیگری نیز برای استحکام بخشی به این قسمت افزوده اند. پوشش بخش دیگر کلیسا، که شامل سقف محراب است به صورت گنبدی اجرا شده بدین معنا که با استفاده از خشتهایی به ابعاد ۱۰×۱۰×۲۰ سانتیمتر و چهار سکنج چوبی پایۀ مربع را به دایره تبدیل کرده و بر مجموع آنها گنبد عرقچین کوچکی ایجاد کرده اند.

نماهای خارجی

نمای خارجی دیوار کلیسا ساده و فاقد تزیینی خاص است. نمای خارجی دیوار جنوبی کلیسا و محل ورودی پوشش کاهگل دارد و برای افزودن به روشنایی داخل کلیسا دو نورگیر کوچک در این دیوار تعبیه کردهاند. نمای ورودی اصلی شامل درگاهی کوتاه و کم ارتفاع با طاقی تخت به پهنای یک متر است که بر بالای آن اثر کتیبهای سنگی به جای مانده و متأسفانه خود کتیبه به غارت رفته است. نمای خارجی دیوار شرقی کلیسا نیز دارای سه نورگیر است و با کاهگل پوشیده شده. بخشی از دیوار شمالی کلیسا در محل اتاق جانبی تخریب شده است. این بخش را هم با کاهگل اندود کردهاند. نمای خارجی دیوار غربی نیز پوشش کاهگل دارد و در این ضلع یک نورگیر هم تعبیه شده است.

 کلیسای هوانس مقدس

نماهای داخلی

دیوارهای داخلی کلیسا نمای تزیین شده ندارند و تا ارتفاع یک متر از سطح با ازارۀ سیمانی پوشیده شده اند. بخش فوقانی کلیسا را نیز با کاهگل اندود کرده و بر روی آن قشر ضخیمی از گچ کشیده اند. در این بخش، تزیین خاصی دیده نمیشود. فقط دو طاقچۀ تزیینی به صورت قرینه در دیوار شمالی و جنوبی و دو طاقچه نیز در دیوار غربی تعبیه کرده اند.

یـکی از ستونهـای چوبی به کار رفته در کلیسا به صورت هشت ضلعی تراش خورده ساخته شده و مابقی شکلی استوانهای با قطر هفتاد سانتیمتر دارند. در ساخت سرستونهای چوبی از دو شیوۀ دوریک و ایونیک استفاده شده است. بدین معنا که دو ستون دارای سرستون ایونیک و یک ستون دارای سرستون دوریک است. ستون دیگر نیز سرستون ندارد.

تزیینات بخش محراب شامل دو طاقچۀ کوچک تزیینی است که به صورت قرینه در دیوارهای شمالی و جنوبی آن تعبیه شده. بر فراز محراب نیز قوس رومی بلندی با قطر دهانۀ ۹۰/۱متر جدا کنندۀ این بخش از سایر بخشهاست.

امروزه کلیسای هوانس مقدس متروک شده و مورد استفاده قرار نمیگیرد. درون کلیسا گودال بزرگی به عمق حدود سه متر به دست قاچاقچیان ایجاد شده و فضای داخلی آن مملو از شن و سنگهای ناشی از تخریب است. کلیسا نیازی مبرم به مرمت دارد و چنانچه در انجام این کار اهمال شود تا آیندهای نه چندان دور دیگر اثری از آن بر جای نخواهد ماند.

           
برو بالا
 

نظر کاربران :

هیچ نظری برای این مطلب ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید.

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

جاباما سایت ویلا و اقامتگاه آنلاین