بلیط هواپیما سوئیت تبریز

مسجد جامع فرومند

۲۲ خرداد ۱۳۹۵مسجد جامع فرومند استان سمنان شاهرود

اين بنا در روستاي فرومد – از توابع بخش مياني – بر سر راه شوسه شاهرود به سبزوار و ۱۶۵ کيلومتري شرق شاهرود واقع گرديده و امروزه به صورت نيمه ويران درآمده است . با اين حال، به جهت دارا بودن تزيينات بسيار غني، از آثار ارزشمند معماري دوره خوارزمشاهيان در ايران به شمار مي رود . اين بنا در مساحتي حدود ۸۲۰ متر مربع با نقشه دو ايواني ساخته شده و متشکل از دو ايوان شمالي و جنوبي، دو ايوانچه در طرفين ايوان ها، شبستاني در ضلع شرقي ايوان جنوبي و احتمالا شبستاني به قرينه آن در ضلع غربي، دو رشته رواق در طرفين صحن، اتاق گنبددار چهارگوش در ضلع غربي ايوان شمالي و سردري مزين است . سردر ورودي مسجد، در ضلع شمالي بنا قرار گرفته و مزين به تزيينات غني و زيباي آجر کاري، گچبري و کتيبه هايي چند است . اين سردر به صورت ايواني با قوس شکسته است که در حاشيه داخلي آن، دو ستونماي آجري اجرا شده است . اين ستون ها در پايين بر روي سکوي طرفين سردر قرار گرفته و در بالا به سرستوني مکعب شکل پايان مي پذيرد . در طرفين اين ستون نماها نيز تزيينات آجري تراش به شکل هشت ضلعي منتظم که در فضاي خالي داخل شعاعهاي آنها سفال مهري با نقش گياهي نشانده اند و گچبري هايي با نقوش هندسي وجود داشته که بخش اعظم آن فروريخته است . پيشاني سردو نيز داراي تزيينات گچبري است . ديواره هاي داخلي سردر، با تزيينات گچبري به شکل مربع هاي کوچک، و پوشش طاقي سردر با گچبري و مقرنس تزيين شده است . در پاکار طاق سردر، کتيبه اي سرتاسري به خط نسخ و در زمينه تزييني گچبري شده است . مضمون اين کتيبه، آيات قرآني است که به شدت آسيب ديده است . در انتهاي سردر ورودي، درگاه کوتاهي به ارتفاع ۵/۱ متر قرار دارد. وضعيت درگاه نشان مي دهد که در دوره هاي متأخرتر، آن را کوچک و کوتاه کرده اند . پس از سردر، دالاني به عرض حدود ۵/۲ و طول ۶ متر قرار دارد که از طريق آن به صحن و شبستان جانبي مي توان رسيد . صحن مسجد به شکل مربع مستطيل، در جنوب و شمال با دو ايوان بزرگ و در غرب و شرق با بقاياي رواق هاي جانبي محدود مي شود . ايوان بزرگ و جنوبي مسجد به عرض۶۲/۶ و عمق ۲۵/۱۱ متر، از ايوان مقابل بزرگتر و مرتفع تر است . اين ايوان با قوس و طاق گهواره اي عرضي و نيم گنبد انتهايي پوشش يافته است . در ديواره هاي ضلع غربي و شرقي ايوان، درگاه هايي با پوشش طاقي تعبيه شده که به فضاهاي جانبي راه پيدا مي کند . در حاشيه داخلي قوس ايوان، دو ستون نما ساخته شده و بر روي آنها آجرهاي مشبک قالب زده به ابعاد ۲۰×۲۰ سانتي متر کار کرده اند . از فراز ستون نماي پايه ايوان غربي، کتيبه هاي کوفي آميخته با نقوش اسليمي و گياهي آغاز مي شود و بر روي ستون نماي پايه شرقي خاتمه مي پذيرد . اين کتيبه به شدت آسيب ديده؛ با اين حال، متن آن طبق معمول، آياتي از قرآن بوده است . نماي ايوان با تزيينات آجري پيش بر و قالب زده با نقوش هندسي، گره و طرح هاي تسمه اي مزين شده است . بر ديواره شرقي ايوان، محرابي گچبري با نقوش هندسي، گياهي و زنجيره اي شکل و کتيبه کوفي قرار دارد که متن کتيبه آن، سوره اخلاص است . در ضلع جنوبي ايوان نيز محراب گچبري و رنگ آميزي شده اي قرار دارد که منقوش به طرح هاي هندسي، گياهي، اسليمي و کتيبه اي قرآني به خط کوفي و نسخ است . متن کتيبه نسخ، آيه ۱۱ سوره مريم است . بخش فوقاني ضلع جنوبي ايوان و انتهاي پوشش نيم گنبد آن، با مقرنس کاري زيبايي گچبري شده و با نقوش اسليمي ، گياهي و هندسي تزيين شده است . در ميان يکي از مقرنس هاي رديف اول، يک مستطيل و در ميان آن، عبارت “عمل علي بن ابوالحسن بن محمودالجامي الحاجي الشهرستاني ” – نام معمار يا استادکار تزيين بنا – اجرا شده است . در طرفين ايوان جنوبي، دو ايوانچه ساخته شده که بر پيشاني آنها نقوش هندسي، گياهي و اسليمي گچبري شده و بخش عمده آنها فرو ريخته است. در نماي قوس بيروني ايوانچه ها، کتيبه اي به خط کوفي مشبک مشجر گچبري شده که متن کتيبه ايوانچه شرقي، آيه ۳۱ سوره اعراف است . در پاکار طاق ايوانچه غربي، کتيبه ديگري به خط نسخ متمايل به ثلث نوشته شده است . ايوان شمالي بنا دقيقا با ايوان جنوبي هم محور نيست . ارتفاع اين ايوان، ۱۲، عرض آن ۵۰/۶ متر و عمق آن ۵۲/۷ متر است . در حاشيه قوس ايوان ، دو ستون نما و بر روي آنها، آجرهاي مشبک پيش بري به شکل متوازي الاضلاع کار کرده اند. از بالاي ستون نماي ضلع شرقي ايوان، دو کتيبه مجزا شروع مي شود که بر روي ستون نماي ضلع غربي خاتمه مي يابد . کتيبه اول به خط کوفي مشبک مشجر و کتيبه دوم به خط نسخ متمايل به ثلث است که هر دو به شدت آسيب ديده اند . تزيينات نماي ايوان آجري، منقش به نقوش هندسي، گياهي و طرح هاي تسمه اي است . تزيينات داخل ايوان مشتمل برکتيبه سرتاسري قرآني به خط نسخ متمايل به ثلث است که در زمينه تزيين گچبري شده است . بدنه ايوان گچکاري بوده که فرو ريخته است . سطح پوشش نيم گنبد انتهاي ايوان، با گچ مقرنس کاري شده و اکنون تنها داغ آنها برجاست . در بالاي کتيبه سرتاسري فوق الذکر، در دو طرف، يک طاقنماي گچبري شده با نقوش گياهي ديده مي شود که در چهار طرف آن، کتيبه اي به خط کوفي تزييني مشجر وجود دارد . بخش عمده تزيينات مزبور و کتيبه ها آسيب ديده است . با اين حال، متن کتيبه قرآني در پيرامون طاقنماي روي ديوار شرقي – آيات ۲ و ۳ سوره نصر- قابل خواندن است . در طرفين اين ايوان نيز دو ايوانچه ساخته شده است . ايوانچه شرقي، مدخل ورود به يک اتاق مربع شکل با سقف گنبدي است . بر پيشاني اين ايوانچه ها، تزيينات زيباي آجرکاري به صورت يک شش وجهي به چشم مي خورد که در وسط آنها قطعات کاشي فيروزه اي نشانده اند و در طرفين ايوان شمالي، دو ديوار که روي هر کدام دو طاقنما با تزيينات آجري و نقوش هندسي با تلفيق کاشي فيروزه اي و آبي لاجوردي است، ديده مي شود که صرفا جنبه تزييني دارد . در ضلع شرقي و غربي صحن، بقاياي رواقي مشتمل بر جرزها و قوس ها و دهنه هاي برجاي مانده که با تزيينات زيبايي گچبري و نقوش گياهي و اسليمي تزيين شده اند . در پاکار طاق اين رواق ها، کتيبه هايي به خط نسخ متمايل به ثلث مشاهده مي شود که مضمون آنها احاديث و شعاير اسلامي است . مسجد فرومد فاقد هرگونه کتيبه تاريخي و مدارک مستند تاريخي است . با اين حال، باتوجه به شيوه معماري – نقشه دوايواني و پوشش ايوان ها – و تزيين بنا – کاربرد وسيع آجرتراش با تلفيق کاشي هاي فيروزه اي و لاجوردي – و مقايسه آن با دو بناي تاريخ دار دوره خوارزمشاهيان يعني مسجد جامع گناباد و مسجد ملک زوزن، مي توان آن را از آثار اوايل قرن هفتم هجري دانست . اين بنا در دوره اخير تعمير و مرمت شده و به شماره ۳۴۵ به ثبت تاريخي رسيده است .

مسجد جامع فرومند

 

نظر کاربران :

هیچ نظری برای این مطلب ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید.

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *