شهر بناب که به واسطه کبابی که دارد نه تنها درکل ایران بلکه در برخی از کشورهای عربی و حتی آسیای شرق هم رستوران هایی با نام کباب بناب به چشم می خورد. بناب از شهرهای استان آذربایجان شرقی و مرکز شهرستان بناب است که در مجاورت رودخانه صوفی‌چای و در دامنه جنوبی کوه سهند قرار دارد و طبق سرشماره سال ۱۳۹۵، جمعیتی بالغ بر ۸۵,۳۰۰ نفر در این شهر زندگی می‌کنند که آن را تبدیل به ششمین شهر بزرگ و پرجمعیت استان کرده است.
شهرستان بناب از شمال به شهرستان عجب‌شیر، از شرق به مراغه، از غرب به دریاچه ارومیه و از جنوب به ملکان و استان آذربایجان غربی محدود می‌شود. بناب از نظر موقعیت جغرافیایی، جایگاه ویژه و مهمی در کشور دارد؛ چراکه در نقطه تلاقی محور‌های اصلی استان‌های آذربایجان شرقی، کردستان، کرمانشاه و نیز عتبات عالیات قرار گرفته است. این شهر به دلیل قرارگرفتن در کنار رودخانه صوفی‌چای و دامنه جنوبی کوه سهند و همچنین هوای معتدلش، یکی از مقاصد گردشگری پرطرفدار در شمال غرب ایران است.
تاریخچه شهر بناب
طبق آثار تاریخی کشف‌شده، سکونت انسان در این شهر، پیشینه‌ای در حدود ۶ هزار سال دارد. در واقع از آنجا که این منطقه در دامنه‌ی کوه سهند و سواحل دریاچه ارومیه قرار دارد، همواره محلی عالی برای سکونت انسان بوده است و نشانه‌های تاریخی آن را می‌توان در آثار مکشوفه از قره تپه گزاوشت و قیزلار قلعه سی و… مشاهده کرد.
جاذبه های طبیعی بناب
بناب از مرطوب‌ترین قسمت‌های ایران است و این یعنی اینکه پوشش گیاهی غنی دارد. تاکستان‌ها، مزارع صیفی و مزارع دیمی گندم و جو در مناطق مختلف بناب به چشم می‌خورند. سرتان را که بچرخانید مراتعی حاصل‌خیز در منطقه زاوشت و در کوهپایه‌های شمالی می‌بینید. البته آنجاهایی هم که طبق علم جغرافیا فقیر است، شوران، گز و خارشتر روئیده‌اند.
آمارها می‌گویند که ۵۲ گونه از پستانداران مثل گراز، خرس قهوه‌‌ای، پلنگ شوکا، کل، بز وحشی، سیاه‌گوش، گربه وحشی در این منطقه هستند. البته این همه داستان نیست. شوکه می‌شوید وقتی بفهمید ۲۲۵ گونه پرنده مثل حواصیل، مرغ ماهی‌خوار، فلامینگو، تیهو، سیاه خروس، قرقاول، دراج، طرلان و ۳۷ گونه خزنده و ۶ گونه دوزیست در طبیعت این منطقه زندگی می‌کنند.
جاهای دیدنی بناب
روستای توته خانه
روستاهای اطراف بناب به دلیل آب‌وهوای مطبوعشان در بیشتر ماه‌های سال، بهترین تفرجگاه برای مسافرانی است که به طبیعت‌گردی علاقه دارند. روستای توته خانه یا توته خان از روستاهای معروف بناب است که در 24کیلومتری شهرستان بناب قرار گرفته است.
اینجا هم مثل ماسوله، خانه‌ها پلکانی هستند. همین ویژگی هم باعث شده که توریست‌های داخلی و خارجی فراوانی به سمت این روستا بیایند. البته یک چیز جالب دیگری هم که وجود دارد، طراحی پنجره‌هاست. اینجا زمستان‌های بسیار سرد و سوزناکی دارد. برای همین پنجره‌ها را خیلی کوچک ساخته‌اند تا سرمای کمتری به خانه نفوذ کند و گرمای کمتری هم از خانه بیرون برود. همین معماری جالب هم دلیل دیگری است که گردشگران، عاشق این مکان شوند.
روستای صور
روستای صور که از معروف‌ترین جاذبه‌های گردشگری بناب است، در 24کیلومتری شهر بناب و در دره‌ای سرسبز قرار گرفته است. معماری صخره‌ایی، سبکی است که در این روستا به چشم می‌خورد. منازل و خانه‌های اهالی روستا، در دو طرف دره ساخته شده‌اند. رودخانه‌ای که از وسط روستا عبور می‌کند، آن را به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم کرده است.
مردم روستا آب مصرفی روزانه خود را از یک چشمه نسبتاً پرآب فراهم می‌کنند که در مرکز روستا قرار دارد. روستای صور به‌دلیل قرارگرفتن در منطقه‌ای کوهستانی و همچنین داشتن زمستان‌های طولانی و آبی که از ذوب‌شدن برف کوهستان‌ها حاصل می‌شود، بسیار پر آب است. در این روستا غارهایی هم هست که هم نقش گردشگری دارند و هم آب‌انباری هستند برای تابستان‌های پیش رو.
پارک فدک بناب
این پارک را می‌توانید در 5کیلومتری جاده بناب به عجب شیر پیدا کنید. اینجا پارک بازی مخصوص بچه‌ها همراه با برخی وسایل بادی دارد که کودکانتان را سر ذوق می‌آورد. خوبی این پارک این است آلاچیق‌های متعددی دارد و با خیال راحت می‌توانید ماشینتان را تا نزدیکی آلاچیقتان ببرید.
تالاب قره قشلاق
تالاب قره قشلاق که لقب عروس تالابهای شمال غرب را به آن داده اند. دلیلش هم تنوع گیاهی و جانوری در محدوده آن است. این تالاب در بهار و تابستان، آب‌وهوایی بسیار مطبوع دارد و به همین خاطر گردشگران فراوانی را به خود جذب می‌کند. برای دیدن این مکان زیبا باید به ساحل جنوبی دریاچه ارومیه در حومه شهر بناب بروید.
منطقه گردشگری قره قشون
پنج کیلومتر که از بناب فاصله بگیرید، به دامنه کوه قره قشون می‌رسید. در این محوطه، کمپ گردشگری احداث شده که شامل چندین آلاچیق، سرویس بهداشتی و بوفه است. البته کوه‌نوردان به این کمپ اکتفا نمی‌کنند و از قله‌های متعدد آن بالا می‌روند. اگر شما هم اهل این ورزش کالری‌سوز هستید، وسایلتان را بردارید. تا پایین دامنه که مسیر آسفالت است و با ماشینتان می‌توانید به کمپ برسید. بقیه راه را هم با پاهایتان هماهنگ کنید.
سد دوش بناب
اگر عاشق عکاسی یا پرنده نگری هستید، سد دوش در شمال شرقی بناب، پیشنهاد خوبی برای شماست. این سد را روی رودخانه چوان چای ساخته‌اند. اینجا می‌توانید انواع حواصیل، مرغ ماهی‌وار، خوتکا، لک‌لک و پرنده‌های دیگر را از نزدیک ببینید. شاید هم دلتان بخواهد پابه‌پای مرغ ماهی‌خوار، ماهی صید کنید. برای رسیدن به این هدفتان، وسایل ماهی‌گیری هم با خودتان بردارید.
کبوترخانه (امیر فرهنگی)
کبوترخانه یکی از همین بناهای خوش‌اقبال است که در بین آثار ملی، در میراث فرهنگی ایران ثبت شده است. ساخت این بنا به اواخر دوره قاجار تعلق دارد. برای دیدنش باید به خیابان شهید باهنر بناب بروید. کبوترخانه سه طبقه دارد و هر طبقه ویژگی خاص خود را. طبقه بالایی ساختمان، جایگاه نگهبانی بود. در طبقه وسط آن، کبوترها را نگهداری می‌کردند و طبقه پایینی به‌صورت یک خانه‌باغ طراحی کرده بودند. این کبوترخانه در سال ۱۲۸۰ هجری شمسی در بناب ساخته شد.
حمام مهر آباد
حمام مهر آباد یکی از بناهای تاریخی بناب است و ساخت آن به زمانی برمی‌گردد که صفویان در بناب حکومت می‌کردند. تا مدت‌ها این مکان یک حمام عمومی بود. از وقتی که حمام‌های خانگی پا گرفتند، این بنا از پا افتاد. تا اینکه در سال ۱۳۸۲ آن را بازسازی کردند و به مرور به موزه مردم‌شناسی تبدیل شد. حالا اگر شما هم دوست دارید با فرهنگ و سنت مردم بناب از گذشته تا امروز آشنا شوید، این حمام جای مناسبی است.
پل پنج چشمه
یکی از جاهای دیدنی بناب پل پنج چشمه است. علت نامش مشخص است؛ پنج چشمه از دل این پل رد می‌شوند. برای دیدنش از اهالی سراغش را بگیرید، راهنمایی‌تان می کنند. اگر هم کسی نبود که بعید است نباشد، به سمت جاده کمربندی شرق بناب بروید. حدود ۶۰۰ متر بعد، روی رودخانه صافی، پلی می‌بینید که مردم در اطرافش به تفریح و خوش‌گذرانی مشغولند. همان جا ترمز کنید.
گورستان زوارق
گورستان زوارق در روستای با همین نام قرار دارد که از روستاهای تاریخی شهر بناب است. قدمتش به زمان حکومت ایلخانان و صفویه برمی‌گردد. شیوه دفن مردگان در این قبرستان و همچنین سنگ مزارهای نقاشی‌شده و کتیبه‌دار مستطیلی‌شکل آن، به گونه‌ایی است که تقریباً هیچ کدام از محققان با وجود بررسی فراوان نتوانستند آئین مردم این برهه از تاریخ را تشخیص دهند. اینجا را که ببینید، با عمق جان درک می‌کنید که باید زندگی را به‌سادگی پیش برد. همه ما با هر دین و آئین و نژاد و ثروت، روزگاری مهمان همین صفحه خاکی می‌شویم.
بازار چهارسو
یکی دیگر از بناهای تاریخی بناب، بازار چهارسو یا به گفته مردم بناب، راسته بازار یا اوزون بازار است. این بازار تاریخی سقفی چوبی داشت. در اثر چهار آتش‌سوزی که در این منطقه اتفاق افتاد، به‌ناچار سقف قدیمی آن تعویض شد و تعمیرات فراوانی در آن صورت گرفت.
مسجد زرگران
مسجد زرگران از بناهای تاریخی شهر بناب است و دوران ساخت آن، به دوره صفویه برمی‌گردد. در گذشته‌های بسیار دور، ساختمان این بنا در مسیر بین‌المللی قرار گرفته بود که شمال کشور را به جنوب می‌رساند. البته الآن مجبور نیستید به جای خاصی بروید. شهر بزرگ شده و این مسجد در حال حاضر در خیابان زرگران قرار دارد.
آن چیزی که بنای این مسجد را متفاوت می‌کند، سرستون‌های آن است که با آیات قرآنی مزین شده‌اند. سقف مسجد از هشت ستون تشکیل شده که سرستون‌های مقرنس‌کاری‌شده دارند. اینجا هم رد پای هنر صفوی دیده می‌شود. نقاشی‌ها و رنگ‌های طبیعی به‌کاررفته در طراحی ستون‌ها به زبان بی‌زبانی تاریخ تولدشان را فریاد می‌زنند.
مسجد مهرآباد
مسجد مهرآباد یکی دیگر از بناهای با ارزش تاریخی بناب است که در سال ۹۵۱ هجری قمری به هزینه بی‌بی‌جان خانم، دختر منصور بیگ، در زمان سلطنت شاه طهماسب صفوی ساخته شد. از ویژگی‌های ظاهری این بنا، کتیبه تاریخ‌دار، سرستون‌های نقاشی‌شده و مناره‌های بلند آن با ارتفاعی حدود ۲۵ متر است که نمایی متفاوت به آن داده‌اند. همچنین تفاوتی که در ساخت محراب این مسجد وجود دارد، آن را از سایر مسجد‌های دیگر متمایز کرده است. این محراب گویا تابلوی نقاشی است یا اثر هنری که به نوعی اصالت، ذوق و ظرافت به‌کاررفته در سبک معماری را به نمایش گذاشته است.
مسجد گزواشت (میدان)
یکی دیگر از یادگارهای دوران صفویه، مسجد گزواشت است. البته این مسجد را به این نام می‌شناسند چون در کنار میدان تره‌بار بناب، معروف به گزاوشت، قرار گرفته است. این بنا ساده است و شاید همین سادگی باعث شده معروف شود.
برای رسیدن به ورودی شبستان مسجد باید ۸ پله را پایین بروید؛ چون دو متر پایین‌تر از سطح آسفالت خیابان است. در این شبستان ۱۲ ستون به چشم می‌خورد که در ۳ ردیف ۴ تایی کار گذاشته شده‌اند. این ستون‌ها از مهم‌ترین بخش‌های این بنا هستند که با تزئیناتی منحصربه‌فرد و نقش‌ونگارهایی متفاوت فضای باستانی و جالبی را برای گردشگران به نمایش می‌گذارند.
زبان و گویش
زبان مردم بناب همانند مردم سایر شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی، ترکی آذربایجانی است و با گویش محلی خود صحبت می‌کنند. این گویش به لهجه مردم مراغه بسیار شبیه و چیزی بین لهجه مردم تبریز و قره‌داغ است. این زبان ریشه تاریخی و ادبیاتی بسیار غنی دارد.
غذاهای محلی
کباب بناب
یک بناب است و یک کبابش. شما به هر شهر دیگر ایران هم سفر کنید، برای بازارگرمی هم شده، نام کباب بناب را روی سر در رستوران‌هایش می‌بینید. این غذای لذیذ و معروف، از جمله غذاهای سلطنتی دوران قاجار است. از همان زمان تا امروز، کباب‌پزی‌های متعددی همه روزه، شاهد رفت‌وآمد مشتریان همیشگی خود هستند. شاید بتوان گفت یکی از جاذبه های گردشگری بناب همین کبابش است. شهرت بناب از مرزهای ایران گذشته و حتی به کشورهایی مثل امارات، ترکیه و بحرین هم رسیده است.
خورشت بناب
بیناب خوروشی یا خورشت بناب از خورشت‌های محلی و قدیمی این شهر است که به دلیل طعم متفاوت آن، برای مراسم‌های رسمی و مهمانی‌های بزرگ طبخ می‌شود. آلو، هویج، لوبیا سفید یا لوبیا چشم‌بلبلی و گوشت، مواد اولیه تشکیل‌دهنده این خورشت هستند.
دویماج
از جمله غذاهای سنتی و مغذی بناب، دویماج است که طعم بسیار خوبی دارد و از ترکیب نان‌خشک تبریزی، آب یا دوغ، گردو و پنیر سنتی درست می‌شود.
آش قوروت قیله
یکی دیگر از غذاهای بومی و سنتی بناب، آش قوروت قیله یا آش کشک است. این خوراک لذیذ و محلی با ترکیب موادی مثل کشک، بلغور گندم، گوجه فرنگی، سبزی (تره، جعفری، ریحان)، نخود، بادمجان، پیاز، سیر، برنج، لوبیا چشم‌بلبلی، لوبیا سبز، فلفل سبز، آب‌گوشت یا قلم، نمک، فلفل و زردچوبه، تهیه می‌شود.
سوغات بناب
از گذشته‌های دور تا کنون نخود، مغز بادام، کشمش و گردو، تنقلات پرطرفدار مردم بناب بوده‌اند که معمولاً از باغ‌ها و محصولات خود برداشت می‌کردند. این آجیل‌ها از بهترین سوغاتی‌های بناب محسوب می‌شوند. البته از سوغاتی‌های دیگر این شهر نیز می‌توان به دوشاب بناب، حلواهای مختلف مثل ساری‌حلوا، بزرگ‌حلوا، نخودچی‌حلوا و همچنین نقل و باقلوا اشاره کرد.
به غیر از این خوراکی‌های خوشمزه، می‌توان از صنایع دستی این شهر نیز در سبد خریدتان جا دهید. هنرمندان این استان از سالیان دور با به‌کارگیری هنر خود در قالب صنایع دستی، نقش پر رنگی را در حفظ آثار هنری و صنایع دستی ایفا کرده‌اند. از جمله صنایع دستی شهرستان بناب می‌توان به طراحی روی قالی، قالی‌بافی، قلم‌زنی روی مس و منبت‌کاری اشاره کرد.
نحوه دسترسی به شهر بناب
مسیر زمینی
برای سفر به بناب مسیرهای مختلفی پیش روی شماست. فرقی نمی‌کند ماشین شخصی‌تان را به دل جاده انداخته‌اید یا با اتوبوس سفر می‌کنید. می توانید از اتوبان تهران تبریز سفر کنید بعد از میانه تابلو هشترود رو که دیدید از اتوبان خارج شده و از طریق جاده هشترود به مراغه رفته و از مراغه در حدود ۲۰ دقیقه به بناب برسید. یا می توانید از مسیر جاده‌ای شهرستان عجب‌شیر، واقع در شمال بناب، استفاده کنید. از عجب شیر تا بناب حدود ۲۵ کیلومتر راه است. شهرستان ملکان واقع در جنوب بناب هم تا این شهر ۲۵ کیلومتر و مراغه ۱۸ کیلومتر فاصله دارد.
راه آهن
برای رفتن با قطار به بناب باید به مراغه سفر کنید و با تاکسی به بناب بروید . فاصله مراغه تا بناب در حدود ۱۵ دقیقه می باشد.
مسیر هوایی
فرودگاه سهند در میانه راه بناب تا مراغه واقع شده است . برای رفتن به بناب می توانید با هواپیما به فرودگاه سهند بروید و ۱۰ دقیقه بعد با تاکسی به بناب می رسید.
نقشه :
