اگر به دنبال سفری به دل تاریخ و معماری اصیل ایرانی هستید، بازار قیصریه لار یکی از شگفتانگیزترین مقاصدی است که میتوانید تجربه کنید. این بازار که در استان فارس و در شهر لار قرار دارد، نه تنها یک مرکز تجاری، بلکه گنجینهای از هنر، تاریخ و فرهنگ این سرزمین است. در ادامه به یک معرفی جامع از این بنای تاریخی خواهیم پرداخت.
تاریخچه؛ بازاری با قدمتی هزار ساله
بازار قیصریه لار برخلاف تصور بسیاری که قدمت آن را تنها به دوره صفویه نسبت میدهند، پیشینهای بسیار کهنتر دارد. شواهد تاریخی، از جمله مستندات باستانشناسی و کتیبهها، نشان میدهد که قدمت این بازار به قرنهای ۴ تا ۶ هجری قمری (حدود ۱۰۰۰ سال پیش) بازمیگردد . این ادعا با سفرنامهی ابن بطوطه، جهانگرد مشهور مراکشی، نیز همخوانی دارد؛ او در سال ۱۳۴۷ میلادی از این بازار دیدن کرده است .
البته بخش اعظمِ ساختارِ طاقدار و سرپوشیدهای که امروز میبینیم، مربوط به دورهی صفویه (قرن ۱۰ تا ۱۲ هجری قمری) است. در این دوره، بازار رونق بیسابقهای یافت و به عنوان یکی از قطبهای مهم اقتصادی در مسیر کاروانهای تجاری که مرکز ایران را به بنادر جنوبی مانند بندرعباس، بوشهر، سیراف و جزایر خلیج فارس مانند کیش و قشم متصل میکرد، شناخته میشد .
متاسفانه شهر قدیم لار در اثر زمینلرزه سال ۱۳۳۹ (۱۹۶۰ میلادی) به شدت آسیب دید و شهر جدید لار در فاصلهای دورتر ساخته شد، اما بازار قیصریه همچنان پابرجا ماند و به عنوان یکی از انگشتشمار بازارهای سنتی و “زنده” ایران، به فعالیت خود ادامه داد .
معماری؛ هنر هماهنگی با اقلیم گرم و خشک
معماری بازار قیصریه لار یکی از شاهکارهای مهندسی بینظیر ایران باستان است. مهمترین ویژگی آن که آن را از سایر بازارهای ایران متمایز میکند، ساخت آن در پایینتر از سطح زمین (زیرزمینی) است . معماران هوشمند ایرانی با این تدبیر، هم از گرمای سوزان جنوب ایران کاستهاند و هم از لرزشهای زمین محافظت بیشتری ایجاد کردهاند.
طرح کلی بازار به صورت چهارسوق (چلیپایی یا صلیبی شکل) است . این یعنی چهار راستهی طاقدار و سرپوشیده به سمت چهار جهت اصلی (شمال، جنوب، شرق و غرب) کشیده شدهاند و در مرکز آن ها یک چهارسو (گنبدخانه) قرار دارد.
ابعاد راستهها: طول هر کدام از این راستهها حدود ۶۰ متر (۱۸۰ فوت)، عرض آنها حدود ۴.۵ متر و ارتفاع سقف طاقدار آنها حدود ۹ متر است .
گنبد مرکزی: در مرکز بازار، گنبدی قرار دارد که حدود ۹ متر ارتفاع دارد و نور و هوای خنک از روزنههای آن به داخل بازار میوزد. در گذشته، درست زیر این گنبد، یک حوض هشت ضلعی قرار داشت که هوای بازار را مطبوعتر میکرد، اما متاسفانه امروزه اثری از آن نیست .
جنس مصالح: یکی از برجستهترین ویژگیهای این بنا، استفاده از سنگهای حجیم و تراشیده (آشلار) است که استحکام و زیبایی خاصی به بازار بخشیده است .
غلامگردشها و حجرهها: در دو طرف هر راسته، حجرههای فروش بر روی سکویی به ارتفاع حدود ۱.۲ متر (۴ فوت) قرار گرفتهاند و پشت هر حجره، انباری برای ذخیره کالاها تعبیه شده است .
موقعیت مکانی و آدرس دقیق
بازار قیصریه در شهر لار، مرکز شهرستان لارستان، در جنوب استان فارس واقع شده است.
آدرس: استان فارس، شهر لار، خیابان قیصریه غربی .
نزدیکترین نقاط شاخص: بازار در نزدیکی یک آبانبار قدیمی قرار دارد که میتواند به عنوان یک علامت راهنما از آن استفاده کرد . همچنین در مجاورت آن مسجد و حسینیههایی قرار دارد .
مختصات جغرافیایی: طول جغرافیایی ۵۴.۳۳۹۵۱ شرقی و عرض جغرافیایی ۲۷.۶۸۴ شمالی .
نحوه دسترسی (راهنمای سفر)
مسیر هوایی
شهر لار دارای فرودگاه بینالمللی لارستان است. این فرودگاه روزانه پروازهایی از تهران (مهرآباد) و سایر شهرهای بزرگ کشور دارد. این سریعترین روش برای رسیدن به لار است.
مسیر زمینی
از شیراز: فاصله شیراز تا لار حدود ۳۷۰ کیلومتر است. میتوانید از جاده شیراز-جهرم-لار استفاده کنید. این مسیر تقریباً ۴ تا ۵ ساعت زمان میبرد.
از بندرعباس: فاصله تا لار حدود ۳۰۰ کیلومتر است و از طریق جاده بندرعباس-لار میتوانید به شهر برسید.
دسترسی محلی
پس از ورود به شهر لار، به راحتی میتوانید خود را به خیابان قیصریه غربی برسانید. بازار قیصریه در بافت قدیم شهر قرار دارد. با توجه به مرکزیت بازار، اکثر رانندگان تاکسی محلی با آن آشنا هستند. بهتر است خودروی خود را در پارکینگهای اطراف خیابان قیصریه پارک کرده و سپس پیاده وارد بازار شوید .
وضعیت کنونی و مرمت
متاسفانه این گنجینه ارزشمند در سالهای اخیر با چالشهایی مواجه بوده است. مرمتهای غیراصولی و استفاده از مصالح نامناسب مانند سیمان و تیرآهن به بافت تاریخی آن آسیب زده است . همچنین نفوذ رطوبت و نبود امکانات گردشگری مناسب مانند نورپردازی استاندارد و سامانههای راهنما، از مشکلات این مکان تاریخی به شمار میرود .
خبر خوب اینکه در سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۵، عملیات مرمت و حفاظت از این بازار باستانی آغاز شده و کارشناسان خواهان تدوین یک برنامه چهارساله برای احیای آن هستند . همچنین پیشنهاد ثبت جهانی این اثر در فهرست یونسکو نیز مطرح شده است .
چرا از بازار قیصریه لار دیدن کنیم؟
بازار قیصریه لار فقط یک مکان برای خرید نیست؛ بلکه یک تجربه منحصربهفرد است:
قدمت: احتمالاً با یکی از کهنترین بازارهای فعال در غرب آسیا روبرو هستید که قدمتی هزار ساله دارد .
اصالت: برخلاف بسیاری از بازارهای توریستی که به موزه تبدیل شدهاند، این بازار هنوز یک مرکز اقتصادی زنده است و اصناف مختلف در آن مشغول به کارند.
معماری هوشمند: طراحی زیرزمینی و سنگی آن، نشاندهنده درک بالای معماران ایرانی از اقلیم گرم و خشک جنوب است.
فرصتهای شغلی: احیای این بازار میتواند منجر به ایجاد صدها شغل پایدار در زمینه صنایع دستی، گردشگری و خدمات شود .
بازار قیصریه لار یک “جواهر هزار ساله” است که همچنان در دل خاک کویر میتپد و امید میرود با مرمتهای اصولی، بار دیگر به شکوه واقعی خود بازگردد.
این بازار واقعا زیبا هست و از نظر تایخی قدمت بسیار زیادی داره و جز جاذبه های شهر لارستان هست و مغازه های پارچه فروشی و عطاری بسیار زیادی هم در این بازار هست
واقعا این بازار جز بهترین و زیباترین بازار های ایران هست معماری این بازار نظیر نداره