کاخ چهل ستون اصفهان، از بناهای تاریخی و باشکوه این شهر است که باغ آن بالغ بر ۶۷۰۰۰ متر مربع مساحت دارد. در دوره شاه عباس یکم احداث آن آغاز شد و در وسط آن عمارتی ساخته شده بود. در سلطنت شاه عباس دوم، ساختمان تکمیل شد و در ساختمان موجود مرکزی، تغییرات کلی داده شدهاست. تالار آینه، تالار ۱۸ ستون، دو اتاق بزرگ شمالی و جنوبی تالار آینه، ایوانهای طرفین سالن پادشاهی و حوض بزرگ مقابل تالار با تمام تزیینات نقاشی و آئینه کاری و کاشی کاری دیوارها و سقفها افزوده شدهاست.
کاخ چهلستون بهخاطر معماری بینظیر، باغ سرسبز، استخر بزرگ، نقاشیهای دیواری، آیینهکاریهای ظریف و خاتمکاریهای هنرمندانه، نمونهای بینظیر از ترکیب هنرهای ایرانی است. به همین خاطر هم کاخ چهلستون در سال ۱۳۱۰ هجری شمسی در فهرست میراث ملی و در سال ۲۰۱۱ میلادی در فهرست میراث یونسکو ثبت شد. در حال حاضر این بنای تاریخی با نام باغ موزه چهلستون شناخته میشود که محلی برای نمایش آثار تاریخی و نسخ خطی و… نیز هست.
برای آشنایی بیشتر با اصفهان ، پیشنهاد می کنیم به صفحه جاهای دیدنی اصفهان مراجعه بفرمایید.
فهرست
تاریخچه کاخ چهل ستون اصفهان
باغ چهلستون اصفهان، نمونهای از یک باغ سلطنتی از دوره صفوی است. تا سال ۱۳۲۷ خورشیدی بهدلیل کمبود اطلاعات، اظهارنظر درباره تاریخ بنای چهلستون مشکل بود. در همان سال، در جبهه تالار کاخ، اشعاری در دو کتیبه از زیر گچ به دست آمد که یکی کوتاهتر و بر زمینه صورتیرنگ، بنای تالار چهلستون را به شاه عباس دوم نسبت میداد و سال اتمام آن را ۱۰۵۷ هجری قمری تعیین میکرد. کتیبه دیگر که طولانیتر و خطوط آن گچبری بر زمینه آبیرنگ است، از تعمیرات زمان شاه سلطان حسین حکایت دارد.
با انتخاب اصفهان بهعنوان پایتخت و گسترش شهر به طرف جنوب و احداث میدان نقش جهان، استقرار کاخهای شاهی به وسیله شیخ بهایی پایهریزی شد. انتخاب فضای وسیع در دولتخانه، حکایت از ذوق و استعداد و خلاقیت شیخ بهایی، دانشمند بلندآوازه دوره صفوی داشت. شروع این مجموعه کاخها عالی قاپو بود و تا میدان اصلی و مرکزی چهارباغ عباسی ادامه داشت. در این محوطه بزرگ که چند کاخ سلطنتی نیز مستقر بود. عماراتی مانند تالار اشرف، جبهخانه، رکیب خانه، کشیکخانه، تالار طویله، کاخ هشتبهشت، توحید خانه و برخی عمارتهای دیگر ساخته شد.
هسته اولیه کاخ چهل ستون
در میان باغ چهلستون، شاهعباس عمارتی به شکل کلاهفرنگی با اتاقهای کوچک در اطراف آن ساخت که از آن بهعنوان هسته اولیه کاخ چهلستون یاد میشود. این باغ درباری برای پذیرایی از میهمانان دربار شاه در مراسم و جشنها استفاده میشد. پس از آن با شروع سلطنت شاه عباس دوم، هفتمین پادشاه صفوی، عمارت چهلستون توسعه داده شد و تالارها و ایوانهایی بر آن افزودهاند. از آن جمله میتوان به تالار آینه، تالار هجده ستون، دو اتاق بزرگ شمالی و جنوبی تالار آینه، ایوانهای طرفین سرسرای پادشاهی و حوض بزرگ مقابل تالار با کلیه تزیینات نقاشی، آینهکاری و کاشیکاری دیوارها و سقفها اشاره کرد.
تالارهای وسیع کاخ در دوره شاه عباس دوم نیز محل بار عام و کاخ پذیراییهای رسمی بوده است. این کاخ در سال ۱۰۵۶ هجری قمری با حضور شاه عباس دوم و سفیران کشورهای خارجی افتتاح شد. با توجه به ماده تاریخهایی که بعضی از شعرای عصر صفویه در اشعارشان آوردهاند و با مراجعه به کتب و متون مربوط به آن روزگار، سال اتمام کاخ چهلستون ۱۰۵۷ هجری در زمان سلطنت شاه عباس دوم بوده است. از جمله این شعرا صائب تبریزی، ملک الشعرای آن روزگار است که طی قصیدهای بلند بالا چهلستون را توصیف میکند و در آخر قصیده با مصراع «قبلهگاه تاجداران باد دائم این مکان»، سال ۱۰۵۷ هجری را بیان کرده است.
حریق و مرمت
در دوازدهمین سال سلطنت شاه سلطان حسین، کاخ چهلستون دچار حریق شد و سپس تعمیراتی در آن و به احتمالزیاد مطابق سابق به عمل آمد. بنابر اظهارنظر سیاحانی همچون فلاندن و کست در زمان پادشاهی محمدشاه قاجار و نیز مادام دیو لافوآ، در سال ۱۲۹۸ هجری قمری، باغ چهلستون به حالت اصلی خود باقی بود. اما از سال ۱۳۰۰ هجری قمری در زمان ظل السلطان، فرزند ناصرالدین شاه و والی اصفهان، خرابی بسیار در این عمارت به عمد راه یافت.
معماری کاخ چهلستون
معماری این کاخ ترکیبی از هنر معماری چینی، ایرانی و فرنگی است. بنا مشتمل بر یک ایوان اصلی (بزرگ) به طول ۳۸ متر، عرض ۱۷ متر و ارتفاع ۱۴ متر است که آن را رو به شرق ساختهاند. ستونهای این ایوان هشتضلعی از جنس چوب چنار و کاج است. چهارستون وسط روی چهار شیرسنگی قرار دارد. استخر کاخ علاوه بر زیبایی باعث لطافت هوا میشود. در چهار طرف این استخر مجسمههایی قرار دارند که مربوط به عمارت چهلستون نیستند و به هنگام تخریب قصر سرپوشیده به این محل منتقل شدهاند. به نوشته برخی از مورخان، این عمارت در اواخر دوران صفوی دچار آتشسوزی مهیبی شد و قسمتهایی از آن در آتش سوخت.
ساختمان کاخ
ایوان کاخ چهلستون مرکب از دو بخش است؛ یک بخش که بر ۱۸ ستون چوبی و رفیع استوار است و چهارستون وسط که روی چهار شیر سنگی قرار دارند. در گذشته از دهان این چهار شیر آب فواره میکرد و به حوض مرمری تالار میریخت.
قسمت دیگر که کمی مرتفعتر است، سردر ورودی تالار را تشکیل میدهد و در بعضی منابع آن را تالار آینه نامیدهاند. این قسمت بر دو ستون قرار دارد و سراسر آن مزین به آینهکاری وسیع و پرکاری است که در آن آینههای ریز و خوشنقش بهصورت معرق در کنار آینههای قدی و خشتی به کار رفتهاند. سقف تالار از قابهای چوبی و به اشکال مختلف هندسی ساخته شدهاند. تصویر قرینه حوض مرمرین وسط ایوان در تزیینات سقف مشاهده میشود. این قرینهسازی شباهت بسیاری با ایوان عالی قاپو دارد.
به طور کلی در عمارت تاریخی چهلستون نقوش ترکیبی دیوارها و سقف تالار که در قالبهای زیبای لچک و ترنج قرارگرفتهاند و خطوط اصلی تقسیمات بنا که ترکیب زیبایی از نقاشی و کاشیکاری و سایر تزیینات متعدد و متنوع هستند، این اثر را بهصورت یکی از بهترین نمونههای معماری دوران صفویه تبدیل کرده است. در حال حاضر، عمارت چهلستون بهصورت باغموزهای فعالیت دارد که سالن مرکزی آن محل نمایش برخی از آثار هنری دورههای مختلف ایران است.
چرا چهل ستون؟
میدانید چهل ستون چند ستون دارد؟ اگر دری به تخته خورد و اتفاقی ستونهای ایوان کاخ چهلستون را شمردید، از کمبودن تعدادش تعجب نکنید. تعداد ستونها ۲۰تاست و لازم نیست به چشمهایتان شک کنید. حالا اینکه چرا به این کاخ، چهلستون میگویند دو دلیل احتمالی دارد. اولی بهخاطر استخر بزرگی است که درست روبروی عمارت قرار گرفته و انعکاس تمامقد ستونها، تعداد آنها و جلوه کاخ را دوبرابر کرده است.
دومی، اهمیت عدد چهل در فرنگ و ادبیات ایران است که اگر دقت کنید خیلی جاها از آن برای کثرت، مسائل عرفانی و یا حتی مذهبی استفاده میشود. مثلا اصطلاحاتی مثل چلهنشینی، چلچراغ، چهلگیس و… جزو کلماتی است که زیاد میشنویم و به گوشمان آشناست. انتخاب نام چهلستون برای این کاخ بزرگ، میتواند اهمیت این عدد معنادار برای مردم باشد.
رنگها و نقاشیهای چشمنواز در کاخ
نقاشیهای بسیار بزرگ و چشمنواز از وقایع مهم تاریخی در تالار اصلی کاخ چهلستون، این بنا را به یکی از زیباترین کاخهای تاریخی ایران تبدیل کرده است. از در که وارد میشوید، سه تابلو در ضلع غربی و سه تابلو در ضلع شرقی دیوار تالار جلب توجه میکند.
تابلوهای ضلع غربی از راست به چپ: مجلس بزم شاه عباس کبیر و ولی محمد خان، صحنه جنگ چالدران و مجلس پذیرایی شاه طهماسب از همایون پادشاه هند است. تابلوهای ضلع شرقی تالار نیز از راستی به چپ عبارت است از: منظره جنگ شاه اسماعیل اول با شیبکخان ازبک، جنگ نادرشاه افشار با قوای هند در کرنال و مجلس پذیرایی شاه عباس صفوی از ندر محمدخان پادشاه ترکستان است.
به نظرم معرفی این تابلوهای نقاشی ارزشمند فقط با یک اسم ساده کافی نیست، به همین خاطر در این بخش درباره تکتک نقاشیها توضیح کوتاهی میدهم. فکر میکنم دانستن قصهای که پشت هر تابلوی نقاشی وجود دارد، آن را برای بیننده جذابتر میکند.
تابلوی اول؛ بزم شاه عباس کبیر و ولی محمدخان
تابلوی اولی که در تالار اصلی میبینید، نقاشی بزم شاه عباس کبیر است که ولی محمد خان، شاه ترکمنستان مهمان اوست. این نقاشی یکی از زیباترین تصاویر موجود از شاه عباس است که با همراهی سرداران، مهمانان و حتی نوازندگان مجلس بزم به تصویر کشیده شده است.
نقاشی بزم شاه عباس، تابلویی با رنگهای گرم و شاداب است؛ در این تصویر شاه عباس با سیبیلهای بلندش، دو زانو و درحالیکه یک پیاله در دست دارد یک طرف سفره نشسته است و در سمت دیگر تصویر ولی محمدخان و همراهان اوست. دورتادور تصویر پر از مردان و زنانی است که خدمتکاران در حال پذیرایی از آنها هستند.
تابلوی دوم؛ جنگ چالدران
جنگ چالدران یکی از معروفترین جنگهای تاریخ است که با شکست سخت ایرانیها به اتمام رسید. روایت جنگ، بدون توجه به نتیجه آن، روایت تلخی است. این تابلوی نقاشی صحنهای از نبرد میان شاه اسماعیل اول و عثمانیها به رهبری سلطان سلیم اول است.
در این نقاشی، تصویری از آشوب میدان جنگ به تصویر کشیده شده است که تا بینهایت پر از سربازانی است که سواره و پیاده، با نیزه و شمشیر در حال مبارزهاند. این تابلو اثر محمدصادق، نقاش مشهور قرن دوازدهم هجری است که آثار زیادی با این مضمون دارد.
تابلوی سوم؛ مجلس پذیرایی شاه طهماسب از همایون پادشاه هند
تابلوی مجلس پذیرایی شاه طهماسب از همایون پادشاه هند، یک تابلوی نقاشی با ابعاد ۶متر در ۴متر است که تصویری از روابط دیرینه بین دو کشور را به نمایش گذاشته است. سبک نقاشی این تابلو، مینیاتور است و تماما با رنگهای معدنی و طبیعی گرم کشیده شده است.
در این نقاشی، شاه طهماسب و همایون در دو طرف یک سفره بزرگ نشستهاند و مهمانان زیادی در دو سمت تصویر حضور دارند. عدهای در جلوی نقاشی در حال ساززدن و عدهای هم میرقصند. دقت این نقاشی به جزئیات، یکی از ویژگیهای مهم آن است؛ شما میتوانید با تماشای این اثر بهراحتی با مدل لباسهای مختلف، مدل موها، زیورآلات، نوع آرایش و حتی سازهای رایج زمانه (دف و سهتار و ارغنون) آشنا شوید.
تابلوی چهارم؛ جنگ شاه اسماعیل اول با شیبکخان ازبکان
تابلوی چهارم تصویری از جنگ طاهرآباد در مرو است. در این نقاشی شاه اسماعیل اول لباس زردرنگ به تن دارد و سوار بر یک اسب سفید است. در طرف مقابل پادشاه ازبک، با یک لباس بنفش بر اسبی قهوهای سوار است. بهطورکلی رنگهایی که در نقاشی استفاده شده است روشن بوده و سبک آن مینیاتور است.
نوع لباسها و کلاه سربازان مطابق آن دوران به تصویر کشیده شده است؛ عدهای لباس فرم آبی و عدهای دیگر لباس فرم قرمز به تن دارند. وسیله مبارزه در این جنگ، تیر و کمان است و در گوشهای از تصویر شاهد فرار سپاه ازبک و اسیرشدن آنها هستید.
تابلوی پنجم؛ تابلوی جنگ کرنال
نبرد کرنال، جنگ بین نادر شاه با محمد شاه گورکانی هندوست که در تابلوی پنجم کاخ چهلستون به تصویر کشیده شده است. این نقاشی، پس از اتمام دوره صفوی توسط آقا صادق روی دیوار کاخ کشیده شد؛ تصویری خونین از بلبشوی جنگ که افراد سواره و پیاده با شمشیر به یکدیگر حملهور شدهاند.
تابلوی ششم؛ تابلوی مهمانی شاه عباس دوم به افتخار شاه ترکستان
تابلوی آخری که میبینید، تابلوی مهمانی شاه عباس دوم به افتخار حضور شاه ترکستان است. در این نقاشی، ندر محمدخان فرمانروای ترکستان برای پسگرفتن حکومت خود نیاز به کمک پادشاه صفوی دارد. در همین واقعه تاریخی، شاه سپاهی همراه آنها حواله میکند تا بتوانند با کمک آن فرمانروایی خود را به دست بیاورند.
نحوه دسترسی
کاخ چهلستون در شرق خیابان چهارباغ پایین، جنوب خیابان سپه و غرب میدان نقش جهان قرار دارد. برای دسترسی میتوانید از وسایل نقلیه عمومی یا خودروی شخصی استفاده کنید. ایستگاه متروی میدان امام حسین یا ایستگاه اتوبوس میدان امام حسین تا کاخ چهلستون فاصله زیادی ندارد و میتوانید این مسیر را پیاده کنید. اگر با خودروی شخصی میروید، میتوانید از پارکینگهای عمومی خیابانهای اطراف استفاده کنید. همچنین اگر از سمت میدان نقش جهان قصد بازدید از کاخ را دارید، میتوانید بهراحتی با کمی پیادهروی به مقصد برسید. برای این منظور از خیابان سپه بهسمت دروازه دولت حرکت کنید. در تقاطع خیابان استانداری بهسمت چپ بپیچید. اندکی بعد کاخ موزه چهلستون را خواهید دید.
خیلی زیباست، ورودیش هم عکس های زیبایی می فروشن
مجموعه چهل ستون عالیه عااالی.مخصوصا در شب. اگه برای عکاسی میرید شب برین شاتای زیبایی میشه زد
چهل ستون اصفهان واقعا زیباست یک معماری منحصر به فرد و در خور شأن ایرانیان دارد نوع بنا و نقاشی های زیبای داخل بنا این مکان تاریخی را معروف کرده پیشنهاد می کنم برای عکاسی در شب به این بنا بروید زیرا انعکاس ساختمان در حوض رو به رویش فضای زیبایی برای عکاسی را به وجود می آورد
خیلی زیبا خیلی ارزون فقط سه تمن واقعاً ارزششو داره اینکه همشون نزدیک همن و پارکینگ هم زیاده ماشینو بزاری پیاده بری بگردی عالیه اصفهان…
انعکاس بیست ستون عمارت شاعی چهاستون بر آب استخری بزرگ، آن را تبدیل به چهلستون کرده است
واقعانقاشی های بی نظیری و بکری دارد و معماری شگفت انگیزی داردجز مکان های معروف ایران است
یکی از ابنیه های تاریخی اصفهان که با نقاشی ها و معماری اصیل، تاریخ و فرهنگ ایرانی را به رخ می کشه، با باغی زیبا و درختانی کهن و استخری که آینه تمام قد عمارت اصلی است و بیست ستون اصلی و موجود رو به چهل ستون تبدیل کرده . دیدن این شکوه و زیبایی رو درروز با خورشید تابان و شب با نورپردازی زیبا به همه پیشنهاد می کنم .
این بنا را حداقل دوبار باید دید
یکبار در شب و یکبار در روز ، چون هر زمان زیبایی منحصر به فردی رو شاهد خواهید بود
این واقعا خیلی زیبا بود حیف که عکس برداری داخل بنا ممنوع بود.
طی سفرمون ب اصفهان از این مکان دیدن کردیم، هم بیرون و هم داخل بنا زیبا بود و پر از نقاشی های اصل و دست نخورده