سد کرخه اندیمشک، بهعنوان بزرگترین سد خاکی ایران بر رودخانه کرخه در استان خوزستان احداث شده است. رود کرخه از مناطق مرکزی و جنوب غربی رشتهکوههای زاگرس در نواحی غرب و شمال غرب کشور سرچشمه میگیرد. این رود در امتداد شمال به جنوب جریان دارد و پس از گذر از کنار آثار شوش باستان و منطقه عبدالخان در جهت غرب تغییر مسیر میدهد و با تغییر مسیر مجدد در ۴۰ کیلومتری شمال اهواز پس از حدود ۷۵۵ کیلومتر، سرانجام به تالاب هورالعظیم در مرز مشترک ایران و عراق میریزد.
رودخانه کرخه پس از رود کارون و رود دز سومین رودخانه بزرگ ایران از نظر آبدهی است. حوضه آبریز رودخانه کرخه با وسعت ۴۳,۰۰۰ کیلومتر مربع، بین ۴۶ درجه و ۵۷ دقیقه تا ۴۹ درجه و ۱۰ دقیقه طول شرقی و ۳۱ درجه و ۴۸ دقیقه تا ۳۴ درجه و ۵۸ دقیقه عرض شمالی قرار دارد. سد مخزنی کرخه، با حجم بدنه ۷,۳۰۰,۰۰۰,۰۰۰ متر مکعب، بزرگترین دریاچه مصنوعی ایران را ساخته است.
زمین شناسی سد کرخه اندیمشک
سد مخزنی کرخه در حاشیه جنوب غربی بخش چین خورده رشته کوههای زاگرس قرار گرفتهاست. تپه و بلندیهای منطقه از کنگلومرای سازند بختیاری و رسوبات نرم سازند آغاجاری تشکیل شدهاست بخش عمده بالادست و ناحیه مخزن از سازند آغاجاری تشکیل یافته که از تناوب لایههای ماسه سنگ و گل سنگ تشکیل شدهاست و به سمت بالا دارای لایههای میکرو کنگلومرایی است. قسمت بالایی این سازند را بخش لهبری تشکیل میدهد که تناوبی از ماسه سنگ و گل سنگ میباشد و وضعیت مناسبی را برای ایجاد سفرههای تحت فشار، پدیدآوردهاست.
بخش پایین دست دریاچه تا محور سد را کنگلومرای بختیاری با سیمان ضعیف تشکیل میدهد. کنگلومرای بختیاری به دو واحد سنگی BK۱ و BK۲ تقسیم شدهاست که توسط یک لایه گل سنگی از هم جدا شدهاند. واحد BK۱ بخش پایین سازند بختیاری را تشکیل میدهد و علاوه بر لایههای گل سنگی دارای عدسیهای ماسه سنگی نیز میباشد. واحد BK۲، بخش بالایی سازند بختیاری را بوجود میآورد که متشکل از کنگلومرای یکپارچه با عدسیهای ماسه سنگی و گل سنگی است.
مشخصات مخزن سد
در رابطه با مشخصات مخزن سد کرخه مواردی چون حجم مخزن در تراز بهرهبرداری۲۲۰ متر: ۵۳۴۶/۸ میلیون مترمکعب (قبل از رسوبگذاری)، حجم مخزن در حداقل تراز بهرهبرداری (تراز ۱۶۰ متر): ۴۳۰ میلیون مترمکعب و حجم مفید
مخزن: ۳۹۰۳/۸۱ میلیون مترمکعب (بعد از رسوب گذاری) مورد اشاره است.
همچنین حجم غیر مفید مخزن: ۱۴۴۳ میلیون مترمکعب، تراز آب در هنگام وقوع سیل حداکثر: ۲۳۰/۹ متر،
مساحت دریاچه در تراز بهرهبرداری ۲۲۰ متر: ۱۶۲/۴۷کیلومتر مربع و طول دریاچه نیز در تراز بهرهبرداری ۲۲۰ متر: حدود ۶۰ کیلومتر می باشد.
امکانات تفریحی سد کرخه
سازه عظیم سد کرخه بسیار زیبا و دیدنی است. دریاچه پشت سد که بزرگترین دریاچه مصنوعی ایران به شمار میرود، طلوع و غروب زیبایی دارد. در فاصله حدود پنج کیلومتری سد، در حاشیه رودخانه کرخه منطقه تفریحی کمونه واقع شده است که برای لذتبردن از طبیعت اطراف سد میتوانید ساعاتی را در این منطقه سپری کنید. در حاشیه جاده سد کرخه به اندیمشک، امکانات رفاهی مناسبی شامل باغ رستوران وجود دارد.
نوروز، فصل بهار و اوایل پاییز بهترین زمان بازدید از سد کرخه و طبیعت بکر اطراف سد است. از دریاچه پشت سد برای شنا و آبتنی استفاده نکنید. هنگام استفاده از طبیعت اطراف سد، مراقب باشید که وارد زمینهای کشاورزی اطراف نشوید و زبالههای خود را نیز در محیط رها نکنید.
نحوه دسترسی
آدرس: استان خوزستان، حدود ۳۰ کیلومتری شمال غرب اندیمشک
خودروی شخصی
برای رسیدن به سد کرخه ابتدا خود را به شهر اندیمشک برسانید و وارد بزرگراه اندیمشک – شوش شوید. وارد جاده سد کرخه – اندیمشک شوید و مسیر را تا سد ادامه دهید. فاصله اندیمشک تا سد کرخه حدود ۳۰ کیلومتر است که در کمتر از ۳۰ دقیقه به آن میرسید.
قطار
ایستگاه راهآهن اندیمشک بخشی از راهآهن تهران – جنوب و از مهمترین ایستگاههای راه آهن ایران است. این ایستگاه در شهر اندیمشک و در فاصله کمتر از ۳۰ کیلومتری سد کرخه قرار دارد. از شهرهای تهران، مشهد و اهواز قطار به مقصد اندیمشک وجود دارد. قطار تهران – اندیمشک با طی مسیر ۱۳ ساعته و عبور از شهرهای قم، اراک، ازنا و تنگ هفت به اندیمشک میرسد. مشهد از ایستگاههای کاشمر، شاهرود، تهران، قم، اراک و تنگ هفت میگذرد و پس از حدود ۲۵ ساعت به اندیمشک میرسد. قطار اهواز – اندیمشک نیز از ایستگاههای هفتتپه و شوش عبور میکند و پس از سه ساعت به مقصد میرسد.
هواپیما
برای رسیدن به اندیمشک و سد کرخه میتوانید از فرودگاه دزفول استفاده کنید. این فرودگاه در اتوبان دزفول – اندیمشک و در فاصله کمتر از ۳۲ کیلومتری سد کرخه قرار دارد. با تاکسیهای فرودگاه خود را به سد کرخه برسانید.
اتوبوس
پایانه اتوبوسرانی اندیمشک در بزرگراه اهواز – اندیمشک و در فاصله کمتر از ۲۸ کیلومتری سد کرخه قرار دارد.
