بازار کاشان از جمله مهمترین آثار تاریخی و دیدنی شهر کاشان است و از اواسط خیابان بابا افضل تا حدود دروازه دولت ادامه دارد. مجموعه بازار کاشان نیز با سامانمندی فضاهای معماری و همجواری با راههای بازرگانی باستانی، یکی از پر رونقترین و باشکوهترین بازارهای ایران به شمار میآید. دوران اوج و رواج بازار کاشان مربوط به زمان صفویه و به خصوص دوران شاه عباس اول است. غالبا سیاحان و جهانگردانی که در عصر صفوی و قاجار، به ایران و به خصوص کاشان سفر میکردند، همواره عظمت و شکوه بازار این شهر را مورد تمجید قرار میدادند.
بازار کاشان با بیش از ۴۰ اثر تاریخی، یکی از دیدنیترین جاذبههای گردشگری شهر کاشان است؛ ضمن اینکه بهلطف مغازههای متنوع، محلی مناسب برای خرید روزانه و سوغات کاشان به شمار میرود.بازار کاشان نسبت به دیگر بازارهای ایران ابعاد کوچکتری دارد و بهراحتی میتوانید در آن گشت بزنید و خرید کنید.
برای آشنایی بیشتر با کاشان پیشنهاد می کنیم به صفحه جاهای دیدنی کاشان مراجعه بفرمایید.
بخش های مختلف بازار
این بازار نیز مشابه تمام بازارهای تاریخی از بخشهای مختلفی تشکیل شده است که هر بخش به فعالیت صنف خاصی اختصاص دارد و به همین دلیل در بخشی از آن مسگران را میبینید و در قسمت دیگر با بازار کفاشها روبهرو میشوید. مهمترین مرکز فرشفروشی و تجارت فرش، سرای امینالدوله است و ظروف و تزیینات مسی را میتوانید در بازار مسگرها پیدا کنید. کالاهای دیگری همچون گلاب و عرقیجات، سفال، صنایع دستی بهعنوان کالاهای مهم این بازار عرضه میشوند.
تاریخچه بازار کاشان
بازار کاشان در دوره آل بویه و سلجوقی ساخته شد. با این حال در دوره صفوی، به اوج شکوه خود رسید. بهخصوص در زمان شاه عباس اول که جهانگردان زیادی به این بازار سر میزدند و تجارت میکردند. این بازار در زمان قاجار نیز شکوه و عظمتش را حفظ کرد. اما پس از آن کمکم از رونق افتاد. بازار فعلی کاشان روی بقایای بازار قدیم ساخته شده و در واقع هنر دست معماران دوره قاجار، بهویژه زمان فتحعلی شاه است که آن را بهشکل امروزی ساختهاند.
دوره آق قویونلوها
از جمله آثار تاریخی پیش از عهد صفویه (دوره پادشاهان سلسله آق قوینلوها) که در بازار کاشان وجود دارد، یک جفت در چوبی بزرگ در سرای معروف به زغالیها در وسط بازار مسگرها است که این بیت: «برای نفع خلایق چو کرد بنیادش، به سال هشتصدو هشتاد و هشت شد معمور» روی آن درج شده است.
دوره صفوی
در عهد شاه عباس اول در وسط بازار بزرگ، چهار بازار مفصل به نام قیصریه ساخته شد. در سفرهای متوالی شاه عباس و جانشینان وی به آن شهر، بازار بزرگ و میدان متصل به آن، نخستین مرکز جشن و چراغانی و محل تفریحات شبانه و محفل عیش و نوش و بزم شاهانه بود. سرآنتوان شرلی انگلیسی که در یکی از سفرهای شاه عباس اول همراه او به کاشان رفته بود. درباره این مهمانیها چنین میگوید:
قریب ساعت ۱۰، پادشاه آدم فرستاد که به حضور او برسیم و ما به بازاری در وسط شهر رفتیم که جای بسیار زیبایی است. دیدیم که پادشاه با خدم و حشم خود در آنجا حضور دارد و مشعلهای زیاد روشن کرده و تمام دور میدان را چراغان کردهاند. جشن و چراغانی بهقدری باشکوه بود که همگی ما متعجب ماندیم. پس از آنجا آتشبازیهای مفصل و… بعد از آن با طبل و کرنا خوانچههای مهمانی را به میان آوردند.
دوره قاجار
زمان سلطنت طولانی فتحلعی شاه قاجار با ثبات اوضاع سیاسی و پیشرفت صنایع محلی همراه بود که باعث شد. ساختمانهای بزرگ و جالب توجهی از کاروانسرا و تیمچه تا بازارچههای متعدد در امتداد بازار بزرگ کاشان ساخته شوند. اوژن فلاندن که در سال ۱۲۵۲ هجری قمری به کاشان سفر کرده بود، در سفرنامهاش مینویسد:
در قرن اخیر این شهر بهکلی منهدم و از ته عمارتهایش نابود شد. بناهایی که امروز مورد دقت هستند، بازارها، کاروانسراها و حمامها هستند.
دوره پهلوی
در تمام طول بازار یعنی از دروازه دولت تا میدان فیض و مقابل مسجد میدان در دو طرف، بیش از ۱۲۰ دکان بزرگ با ایوان جلو و بالاخانه و بالکن فوقانی ساخته شده بود و در فواصل دکانها نیز چندین کاروانسرای وسیع قرار داشت؛ بهنحوی که انتهای هر دکان با در و پنجره و نورگیر به صحن کاروانسراها متصل میشد. بازار نو مسگرها بعد از وفات فرخ خان، در سال ۱۲۸۸ روبهویرانی نهاد تا آنکه در دوره سلطنت پهلوی و احداث خیابانهای شهری، سراسر بازار نو و خرابههای آن در مسیر خیابان افضل قرار گرفت و آخرین آثار آن نیز از بین رفت. همچنین چهار سوی بزرگ و تاریخی آن که در مدخل دروازه دولت سالم و محفوظ مانده بود، جهت احداث میدان شهرداری تخریب شد.
این بازار در دورههای مختلف مورد توجه سیاحان و مورخان زیادی بوده است که با توصیفهای خود از آن یاد کردهاند؛ مانند مولف کتاب زینتالمجالس که گفته بود:
مثل راسته بازار کاشان در تمام جهان نیست و طول آن بازار تقریبا ۲۰۰۰ قدیم است.
تاورنیه فرانسوی نیز درباره این بازار نوشته بود:
بازار کاشان خیلی زیبا است و به اتاقهای خوب پوشیده شده است و کاروانسراها نیز بزرگ و راحت هستند؛ خصوصا یکی از آنها خیلی عالی است که نزدیک باغشاه دولتخانه قرار دارد.
بازار مسگرها
پروفسور ادوارد براون درباره بازار مسگرهای کاشان گفته بود:
بازار مسگرهای کاشان با صدای دائمی چکش که روی مس میخورد . کورههایی که مس در آنها قرمز میشود، یکی از نقاط تماشایی مشرق زمین است.
بهدلیل این سیر تاریخی گفته میشود که بازار کاشان هفت قرن معماری ایران، از قرن هفتم تا اواخر دوره قاجار را در خود جای داده است. برخی از بخشهای بازار کاشان در زلزله سال ۱۱۹۲ آسیبهای جدی دید و در دوره فتحعلی شاه قاجار مورد مرمت قرار گرفت. این اثر در تاریخ هشت شهریور ۱۳۵۵ با شماره ۱۲۸۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
معماری بازار کاشان
با توجه به توضیحاتی درباره تاریخ و گذشته این تاریخ خدمتتان بیان کردیم. معماری آن همانند تاریخی که داشته بسیار شکوهمند و فوق العاده است. این مسجد آجری با مقصوره و ایوان مرتفعی در زیر خود دارد یک صحن وسیح را نیز شامل می شود و همچنین دارای دو شبستان بزرگ و یک شبستان زیرین در سمت شمالی خودش می باشد. در وسط این مسجد نیز یک حوض خانه قرار دارد و کتبه ی گنبدی مسجد که محراب اصلی را پوشانده نیز نام ملکشاه و وزیر وی نظام الملک طوسی نیز به چشم می خورد. ارتفاع ایوان اصلی که در ضلع غربی مسجد قرار گرفته است. در بلندترین نقطه برابر ۱۳/۸ متر و در قسمت هم سطح پشت بام ۱۱/۲ متر است.
در سمت جنوب شرقی مسجد مناره های آجری قرار گرفته که کهن ترین بناهای تاریخی در کاشان به شمار می روند. این خشت ها نیز در ابعادی حدود ۷*۳۲*۳۲ سانتیمتر می باشند. در قسمت پایین مناره یک کتیبه ی سه سطری با آجر برجسته وجود دارد. جالب است بدانید که مناره های مسجد جامع کاشان بعد از مناره های مسجد میدان ساوه و مسجد زواره، سومین مناره ی قدیمی تاریخ دار ایران به شمار می رود.
مرمت و بازسازی
با گذر زمان مسجد جامع کاشان بارها به طور کلی و جزئی نیز تخریب شده است . در هر بار تعمیر و بازسازی که در آن صورت گرفته نیز تغییرات عمده ای به کار رفته است. عمده ترین تخریبی که در این مسجد نیز رخ داد در سال ۱۱۹۲ هجری قمری بود که زلزله ای مهیب اتفاق افتاد و خرابی های زیادی برای این مسجد به بار آورد. حدود ۱۰ سال طول کشید تا عبدالرزاق خان حاکم شهر کاشان این مسجد را بازسازی کند. در این زلزله کریم خان زند کارگران ساختمانی را از اصفهان و شهرهای دیگر به کاشان آورد تا به کار بازسازی شهر و مسجد سرعت ببخشد.
نحوه دسترسی به بازار کاشان
آدرس: اصفهان، شهر کاشان، خیابان بابا افضل
بازار کاشان دو ورودی اصلی دارد که یکی در خیابان بابا افضل و دیگری در دروازه دولت واقع شده و در نتیجه دسترسی به آن از هر دو خیابان امکانپذیر است.
بازار کاشان بینظیره معماریه عالی داره بالخصوص شاهکار معماری تیمچه امین الدوله .ولی حیف اصلا بهش رسیدگی نمیشه فضای حیاطش هم خیلی سد معبر داره که نمای این شاهکاررو زشت کرده کاش مسئولین کاشان قدر این بنا رو میدونستن کاش…
وقتی به بازار کاشان میریم اولین چیزی که نظر شما را جلب میکنه معماری سقف و حجره هاست من خودم بارها به سقف خیره شدم واقعا زیباست طرح های قشنگی داره ای کاش این بناهای زیبا از بین نره اینم بگم که اجناس و وسایلی که داخل بازار می فروشند واقعاً قیمت مناسبی دارد
عالی و سنتی و قدیمی دارای معماری بسیار زیبا- سوهان میرزا حسینی متفاوت از سوهان قم و باقلوا که متفاوت از باقلوا یزد درست میشود و کلوچه مخصوص کاشان که با کلوچه های شمالی متفاوت بوده و همگی عالیست
وقتی به بازار کاشان میریم اولین چیزی که نظر شما را جلب میکنه معماری سقف و حجره هاست من خودم بارها به سقف خیره شدم واقعا زیباست طرح های قشنگی داره ای کاش این بناهای زیبا از بین نره اینم بگم که اجناس و وسایلی که داخل بازار می فروشند واقعاً قیمت مناسبی دارد
این بازار بسیار قدیمی و تاریخی است .