بلیط هواپیما سوئیت تبریز

برج گنبد قابوس یا کاووس – بلندترین برج تمام آجری جهان

زمان مطالعه : 4 دقیقه - تاریخ بروزرسانی :
۹ خرداد ۱۳۹۹

برج گنبد قابوس یا کاووس بنایی تاریخی از سده چهارم هجری است که در شهر گنبد کاووس، شمال ایران در استان گلستان قرار دارد. سبک معماری بنا شیوه رازی است. این بنا که بلندترین برج تمام آجری جهان به‌شمار می‌آید بر فراز تپه‌ای خاکی که نزدیک به پانزده متر از زمین بلندتر است قرار دارد. بلندای بنا به همراه پی آن ۷۲ متر می‌باشد. گنبد کاووس در سال ۳۷۵ هجری خورشیدی و در زمان پادشاهی کاووس بن وشمگیر و در شهر گنبدکاووس که پایتخت پادشاهان آل زیار آن دیار بوده، بنا گردیده‌است.

 برج گنبد قابوس یا کاووس - بلندترین برج تمام آجری جهان

در کنار باغ ملی شهر گنبدکاووس که سربازخانه قابوس وشمگیر بود، بر روی تپه مصنوعی به ارتفاع ۱۵ متر از زمین‌های اطراف، برجی است بسیار زیبا و باشکوه که هر بیننده محو تماشای آن می‌شود. این برج که مقبره قابوس پسر وشمگیر شمس‌المعالی است و به سرپرستی خود او بنا شده است، از سطح تپه ۵۰ متر ارتفاع دارد که ۳۲ متر آن از پای برج تا قاعده بالای هرم ناقص است و از آغاز مخروط تا نوک آن ۱۸ متر است. آجرهایی که در آن برج بکار رفته از خاک گلشن است که خاک ساروجی است و این خاک را در زمان ساخت برج با اسب از دامنه کوه مینودشت آوردند.

این بنا در سال ۳۹۷ قمری ساخته شده و معماران زبردست و کارگران برای ساختن این برج ده‌ضلعی پنج سال کار کردند. روزنه کوچکی در سقف بنا و رو به شرق ساخته شده که به‌ نظر می‌رسد بازگذاشتن روزنه و به‌خصوص زینت دادن به آن بی‌ارتباط با عادات چندین هزار ساله چادرنشینان نباشد که همیشه منفذ چادرهایشان را رو به آفتاب قرار می‌دادند تا نخستین پرتو آفتاب در هر بامداد به پیکر قابوس بتابد.

 برج گنبد قابوس یا کاووس - بلندترین برج تمام آجری جهان

متن کتیبه کوفی بنا چنین است:

بسم الله الرحمن الرحیم:به نام خداوند بخشنده مهربان

هذا القصر المعالی:این است کاخ عالی

الامیر شمس المعالی :امیر شمس المعالی

الامیر ابن امیر:امیر فرزند امیر

قابوس ابن وشمگیر:قابوس فرزند وشمگیر

امر به بنائه فی حیاته:فرمان داد به بنای آن در زندگی خویش

سنه سبع و تسعین ثلثمانه قمریه:سال سیصدو نود و هفت قمری

و سنة خمس و سبعین و ثلثمائیه شمسیه:سال سیصدو هفتاد و پنج شمسی

 برج گنبد قابوس یا کاووس - بلندترین برج تمام آجری جهان
نام‌گذاری و جایگاه گنبد قابوس در ادبیات فارسی
قدمت شش هزار ساله­ گنبد کاووس، مربوط به سرزمین مادری­اش، جرجان باستانی است. بقایای این شهر، که در کنار گنبد کاووس قرار گرفته است، سندی بر شهرنشینی اجداد مردمِ این منطقه است. از زمان هخامنشیان تا کنون، این شهر با نام­های وَرْکانْ یا وَرْکانه، هیرکانی یا هیرکانیا، جرجان یا گرگان نامیده شده است؛ و در نهایت در اواسط حکومت رضاشاه، در کنار خرابه‌های گرگان قدیم، شهری امروزی و مُدرن، که برای یک­جا نشینی ایلِ ترکمن ساخته شده بود،با نام گنبد کاووس بهره‌برداری شد.

سازه‌ گنبد قابوس که به اسم «میل گنبد» هم شناخته می­شود، بلندترین برج تمام آجریِ جهان، و جزو بناهای تاریخی قرن چهارم هجری است. به طور کلّی میل،‌‌ به بناهایی گفته می­شُد که با ظاهری ساده و بدون تزئیناتی خاص، به­عنوان نشانه­ی بافت شهری در مسیر کاروان‌ها ساخته می­شُد، و شب‌‌ها با روشن کردن آتش در قسمت فوقانی آن، مسافران را راهنمایی می­کردند. میل‌‌ها با این­که از زمان ساسانیان در ایران رواج پیدا کردند، امّا ساختشان در قرون چهارم تا ششم هجری بیش­ترین رونق را یافت.

گنبد-قابوس1 برج گنبد قابوس یا کاووس - بلندترین برج تمام آجری جهان

برج گنبد قابوس یا کاووس یا میل گنبد نیز با استناد به کتیبه­ ی حکّاکی شده‌ی دور بنا، که به خطِّ کوفی نگاشته شده، در زمان پادشاهی عنصرالمعالی، کی‌کاووس بن اسکندر بن­ قابوس ­بن ­وُشمگیر بن­ زیار، از پادشاهان آل زیار در سال ۳۷۵ هجری ساخته شد، و پس از مرگش به مقبره­ی او بدل شد. این برج آجری نام خود را از مدفونش گرفته است. عنصرالمعالی اسکندر بن قابوس از نویسندگان برجسته‌ی ادب فارسی هم هست، از او کتابی به نام «قابوس‌نامه» به یادگار مانده که در ۴۴ باب برای فرزندش گیلان‌شاه تألیف شده و در آن آئین و رسم زندگی و مملکت‌داری بیان شده است. این کتاب از نمونه‌های عالی نثر ساده‌ی فارسی و یکی از برجسته‌ترین آثار نثر، پیش از نثر فنّی است.
بنای ارزشمند گنبد قابوس دو بخش کلی دارد، پی یا بدنه‌ی بنا و گنبد مخروطی‌شکلش. جنس پی این سازه مانند خود گنبد، آجری است و ۱۵ متر اولیه را تشکیل می‌دهد. در داخل این پی، فضایی گرد، مانند یک سرداب وجود دارد که در گذشته تا ارتفاع زیادی، آجر در آن کار شده بود، اما افراد سودجو برای یافتن گنج درون آن، آن را کنده‌اند و در حال حاضر کف اصلی سرداب از میان رفته است.

گنبد-قابوس5 برج گنبد قابوس یا کاووس - بلندترین برج تمام آجری جهان

اما خود بنای اصلی برجی با ارتفاع ۵۳ متر، از پایین به بالا مانند یک مخروط است که از قطر آن کم می‌شود. قطر سازه در پایین، ۱۷ متر و در بالاترین حد خود به ۷/۹ متر می‌رسد. بر روی بدنه‌ی بیرونی بنا ۱۶ دندانه‌ی ۹۰ درجه از جنس آجر ساخته شده است که فاصله‌ی یکسانی از هم دارند. قسمت استوانه‌مانند برج، ۳۵ متر ارتفاع دارد و بر روی آن گنبدی مخروطی سوار شده است که ساده و بی‌آلایش است و تنها روزنه‌ای به طول ۲ متر بر قسمت شرقی آن قرار دارد که از پایین تا بالا، عرض آن از ۸۰ تا ۷۳ سانتی‌متر کم می‌شود. درب ورودی برج در سمت جنوبی قرار دارد و ارتفاعی ۵/۵ متری و پهنایی ۵/۱ متری دارد.

 

گنبد-قابوس6 برج گنبد قابوس یا کاووس - بلندترین برج تمام آجری جهان

           
ما را در اینستاگرام دنبال کنید

لینک های مرتبط :

instagram
 

نظر کاربران :

  • سهیل

    سلام. نام قدیم گرگان امروز هیرکان بوده و فاصله صد کیلومتری با جرجان قدیم یا گنبدکاووس امروزی داره.

    ۵ خرداد, ۱۳۹۹ پاسخ دادن
  • نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *