چهارشنبهسوری یکی از کهنترین جشنهای ایرانی است که در نقاط مختلف ایران به روشهای گوناگون برگزار میشود. در استان خراسان شمالی، این جشن با آداب و رسوم خاصی همراه است که از جمله مهمترین آنها میتوان به ملاقهزنی، کوزهشکنی، آجیل چهارشنبهسوری، آش چهارشنبهسوری و فالگوشی اشاره کرد.
ملاقهزنی؛ نوید بهار با ترانههای محلی
یکی از رسوم قدیمی که هنوز در بسیاری از شهرستانهای خراسان شمالی رایج است، ملاقهزنی است. نوجوانان و جوانان با پوشاندن سر و صورت، ملاقه به دست گرفته و پشت در خانهها رفته و با خواندن ترانههای محلی، آمدن بهار را نوید میدهند. از جمله این ترانهها:
خله خله خلتمه به، سوا گلیم یمرتمه به
که در فارسی به این معناست: خاله خاله عیدی من را بده، فردا نیز میآیم تخممرغی بده.
کوزهشکنی؛ دور کردن بدیها
در این رسم، مردم مقداری زغال (نشانه سیاهبختی)، کمی نمک (نشانه شورچشمی) و یک سکه (علامت تنگدستی) را داخل کوزهای سفالین میگذارند. هر یک از افراد خانواده کوزه را یک بار دور سر خود میچرخاند و سپس آن را به کوچه پرتاب میکنند و میگویند: درد و بلای خانه را ریختم به توی کوچه. این کار برای دفع بدبختی و جذب خوشبختی انجام میشود.
فالگوشی؛ شنیدن سرنوشت از زبان رهگذران
دختران دمبخت و افرادی که حاجتی دارند، در چهارشنبهسوری نیت کرده و به سر گذر یا چهارراهها میروند. آنها به صحبتهای رهگذران گوش میدهند و بر اساس محتوای مکالمه، به نیت خود فال میگیرند. اگر سخنان مثبت و دلنشین باشد، نشانه برآورده شدن آرزو در سال جدید تلقی میشود.
شالاندازی؛ هدیه گرفتن از همسایگان
در این رسم، جوانان به پشت بام خانهها رفته و شالی را از روزنه بالای اتاق (روزنه بخاری) به داخل میاندازند. صاحبخانه موظف است هدیهای مانند آجیل، شیرینی یا پارچه درون شال بگذارد.
آش چهارشنبهسوری؛ نذری برای سلامتی
خانوادههایی که بیمار یا حاجتی دارند، نذر میکنند که در آخرین چهارشنبه سال، آش بپزند. مقداری از آش را به بیمار میدهند و باقی را بین نیازمندان پخش میکنند. این آش معمولاً شامل حبوبات، سبزیجات و ادویههای گرم است.
آجیل چهارشنبهسوری؛ نماد برکت و تندرستی
زنان در این شب آجیلی از هفت مغز و میوه خشک آماده کرده و در سفره میگذارند. اعتقاد بر این است که خوردن این آجیل باعث شگون و تندرستی در سال جدید میشود. امروزه این رسم جنبه نذری خود را تا حدی از دست داده و به عنوان تنقلات شب چهارشنبهسوری مصرف میشود.
چهارشنبهسوری دیروز و امروز
در گذشته، مردم این شب را با روشن کردن آتش، پریدن از روی آن، خواندن ترانههای محلی، دود کردن اسفند و پخش شیرینی جشن میگرفتند. اما امروزه متأسفانه برخی رفتارهای نادرست مانند استفاده از مواد محترقه خطرناک، این جشن را به آیینی پر از دلهره و خطر تبدیل کرده است. لازم است که فرهنگ صحیح چهارشنبهسوری در بین مردم و به ویژه جوانان گسترش یابد تا این سنت زیبا به شکلی ایمن و اصیل برگزار شود.
چهارشنبهسوری در خراسان شمالی همچنان یکی از جشنهای محبوب مردم است و اقوام مختلف از جمله ترکها، کردها، ترکمنها و فارسها این شب را با آیینهای سنتی خود گرامی میدارند.
