وقتی یک پدیده ی جادویی با نام شفق قطبی در پهنه ی آسمان نقش می بندد، آسمان بی کران شب مثل یک تابلو نقاشی و هزار رنگ تماشاگران را مبهوت خود می کند. این پدیده ی سحرانگیز و زیبا را می توان یکی از زیباترین پدیده های جوی برشمرد. پدیده ای که فقط در مناطق و فصول خاصی به وقوع می پیوندد و دیدن آن شانس بزرگی است که نصیب هر کسی نمی شود. رویای تماشای شفق قطبی، آرزوی شیرینی است که برخی از گردشگران برای تحقق آن کیلومترها راه را در می نوردند تا به مکان هایی برسند که شفق قطبی در آن ها اتفاق می افتد.
شفق های قطبی Aurora نورهای رقصانی در آسمان هستند که معمولا در عرض های نزدیک به دو قطب زمین و بر اثر برخورد ذرات باردار باد خورشیدی و یونیزه شدن مولکول های موجود در یونسپهر(یونسفر) زمین به وجود می آیند. با سیری در ایران همراه باشید تا با مناطقی آشنا شویم که شفق قطبی، این پدیده ی بی نظیر در آن ها قابل رویت است.
علت پیدایش شفق قطبی
پیش از آنکه در مورد بهترین نقاط رویت شفق قطبی با شما صحبت کنیم بهتر است کمی در مورد علت ایجاد این پدیده با هم گپ بزنیم. کسب اطلاعات در مورد رویدادهای طبیعی به ما کمک می‌کند تا با ذهن بازتر بتوانیم در مورد آنها بیندیشیم. شفق قطبی در اصل محصول برخورد کردن مولکول های یونیزه شده یا همان مولکول های باردار الکتریکی مثبت یا منفی موجود در یون هایی به نام سپهر با ذرات خورشیدی می باشد.
این رویداد طبیعی به طور معمول در طول شب و همینطور در عرض‌های جغرافیایی که نزدیک به دو قطب هستند اتفاق می‌افتد. اما پرسش اصلی اینجاست که چه مکان هایی به طور دقیق وجود دارند که می‌توان از آنها شفق قطبی را به وضوح تماشا کرد.
کشور سوئد
کشور سوئد به ویژه مناطق شمال غربی آن برای گردشگران یک مکان بسیار مناسب است که به راحتی از تماشای شفق قطبی لذت ببرند. بهترین زمان برای تماشای شفق قطبی فصل زمستان در کشور سوئد است که از ابتدای ماه مارس تا اواخر ماه آوریل را شامل می‌شود.
در این ماه ها هنرمندان زیادی در مناطق خاص از سوئد در کنار هم جمع شده و هتل های یخی زیبایی را می سازند تا گردشگران بتوانند از این هتل ها به تماشای منظره زیبای شفق قطبی بنشینند. اگر قصد رفتن به کشور سوئد برای تماشای شفق قطبی را دارید بهتر است بدانید که از ساعت ۱۰ شب تا تقریباً یک و نیم بامداد این پدیده پر نورتر از همیشه و بسیار چشم نواز تر به راحتی قابل مشاهده خواهد بود. مناطقی که برای دیدن این پدیده مناسب هستند مناطق پورجوس، لاپونیا، پارک ملی آبیسکو در سوئد، شهر جوکموک، دره تورن و همچنین شهر لولئا در استان نوبوتن می باشند.
فنلاند
فنلاند چندان در بین گردشگران شناخته شده نیست اما مناظری بکر و بدیع در این کشور وجود دارند که چشم هر بیننده ای را خیره می کنند. در این کشور به قدری تعداد دریاچه ها زیاد هستند که آن را به کشور هزار دریاچه نیز می شناسند. اما یکی از تفریحات جذاب در این کشور تماشای شفق قطبی شمالی در کلبه های اسکیمویی است که کاملا شیشه ای بوده و تجربه ای تکرار نشدنی هستند. به این کلبه های ایگوهای شیشه ای می گویند که در آن ها شما به راحتی می توانید از تماشای شفق قطبی لذت ببرید.
یکی از مکان های بسیار مناسب برای تماشای شفق قطبی در کشور فنلاند روستایی با نام سریسلکا است که در شما فنلاند است و همچنین منطقه لاپلند که هر دو برای تماشای این پدیده به گردشگران توصیه می شوند. تفاوت کشور فنلاند با سایر کشورهایی که در مورد آن ها صحبت کردیم این است که در این کشور تقریبا ۲۰۰ روز امکان دیدن و تماشای شفق قطبی برای مسافران و گردشگران فراهم است؛ البته باید برای دیدن آن به منطقه لاپلند بروید. به همین دلیل منطقه لاپلند را بهشت علاقه مندان به شفق قطبی می دانند. البته در فنلاند روستاهای دیگری نیز برای تماشای شفق قطبی وجود دارند مانند روستاهای Nellim، Ivalo، Nuorgam، Luosto و Uts Joki.
ایسلند
کمتر کسی است که کشور جزیره مانند ایسلند را به دلیل موقعیت بسیار عالی آن برای تماشای شفق قطبی نشناسد. در این کشور شما با بکرترین مناطق برای دیدن شفق قطبی رو به رو می شوید. خطوطی ساحلی سرتاسری و یکدستی در این کشور وجود دارد حتی اگر تمایلی به تماشای شفق قطبی هم نداشته باشید، یکی از بهترین مقصد ها برای تماشا کردن چشم انداز و مناظر بسیار زیبا در این کشور هستند. گردشگرانی که اروپا را زیر پا گذاشته اند به خوبی می‌دانند که بهترین زمان برای دیدن و لذت بردن از منظره شفق قطبی به صورتی کاملاً واضح، درست زمانی است که آسمان حالت نیمه روشن و نیمه تاریک به خود می گیرد.
در اصطلاح به این حالت گرگ و میش نیز می‌گویند. جزیره ایسلند از جمله نقاطی بر روی کره زمین است که به گردشگران این امکان را می‌دهد تا در طولانی مدت به تماشای جلوه زیبایی بصری شفق قطبی بپردازند. از جمله مناطق بسیار زیبایی که گردشگران علاقه‌مند و فراوانی را به سمت خود می کشاند تا بتوانند هرچه بهتر و بیشتر از دیدن شفق قطبی لذت ببرند، پایتخت ایسلند شهر ریکیاویک، روستای ویک آی میردال، هتل رانگا ایسلند، پارک ملی واتناجُکول (Vatnajokull) و پارک ملی تینگ ولی (Thingvellir) می باشند.
روسیه
کشور پهناور روسیه یکی از مقاصد جذاب گردشگری برای تماشای پدیده شفق قطبی می باشد. بهترین مناطق برای تماشای این پدیده شامل شهرهای نارین مار، سالخارد، مورمانسک، سورودوینسک، جزیره دیکسون و مجمع الجزایر نوایا زملیا می باشد. بطور حتم هرچه مقد شما برای دیدن شفق قطبی نزدیکتر باشد، راحت تر و پرطرفدار تر خواهد بود. خب منطقی است که اگر قصد دارید برای دیدن این پدیده نور و رنگ سفر کنید، بهتر است کشورهای نزدیک مانند روسیه را انتخاب کرده و با سفر به مناطق دور خود را اذیت نکنید. البته باید خاطر نشان کنیم که هوا در روسیه و در فصل های سرد به شدت طاقت فرسا هستند اما برای عاشقان پدیده شفق قطبی سرما نیز قابل تحمل و دوست داشتنی است.
آلاسکا
یکی دیگر از مناطق بسیار جذاب در دنیا برای دیدن شفق قطبی، بزرگترین ایالت آن یعنی آلاسکا می باشد. در این منطقه شما به راحتی چشم اندازی شگفت انگیز از رقص نور شفق قطبی را خواهید دید. این پدیده اعجاب آور بطور معمول در ماه های دسامبر و مارس و در شهر فربنکس رخ می دهد. اگر یک روز در بازه بین این دو ماه قصد سفر به به این منطقه را داشتید، مطمئن باشید به احتمال بالای ۸۰ درصد براحتی رقص نور زیبا و خیره کننده شفق قطبی را خواهید دید. البته مناطق دیگری مانند کوه های ئنالی و شهر انکوریج نیست وجود دارند که شما به راحتی می توانید در این مناطق این پدیده بی نظیر را تماشا کنید.
استان آلبرتای زیبا
دسترسی مکانی استان آلبرتا درست در غرب کشور کاناداست و وسعت آن در حدود ۶۶۱ هزار و ۸۴۸ کیلومتر مربع بوده که جمعیت تقریبی این استان در حدود ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر تخمین زده شده است. در این استان برخلاف شهر چرچیل برای تماشای شفق قطبی دو مقصد در نظر گرفته شده است. یکی از آن ها شهر زیبای بنف و دیگری شهر زیبای جاسپر است. هر دوی این شهرها علاوه بر اینکه مکانی بسیار مناسب برای تماشای شفق قطبی به حساب می‌آیند جاذبه های گردشگری دیگری مانند پارک ملی بنف و پارک ملی جاسپر را نیز در خود دارند و گردشگران در کنار تماشای شفق قطبی می توانند خاطراتی خوب و جذاب را در استان آلبرتا کانادا برای خود رقم بزنند.
نروژ
در گشت و گذار خود برای پیدا کردن بهترین منطقه که شفق قطبی را به خوبی نمایش می دهد، به کشور نروژ می رسیم. محل قرارگیری این کشور دقیقا در بالای مدار قطبی شمال است و هیچ جای تعجبی باقی نمی ماند که در مناطق مختلف آن به راحتی می توان شفق قطبی را به نظاره نشست. از جمله مکان هایی که می توان در آن ها به تماشای شفق قطبی نشست شهر بسیار زیبای ترومسو، سوالبارد، شهر فینمارک و شهر التا می باشند.
اگر به شوق دیدن شفق قطبی راهی این کشور می شوید بهتر است بدانید که بهترین زمان برای دیدن آن وقتی است که روزها کوتاه شده و شب ها بلند می شوند و این اتفاق درست در ابتدای فصل بهار، انتهای فصل پاییز و در زمستان رخ می دهد. اگر قصد دارید برای دیدن شفق قطبی به کشور نروژ بروید باید بگوییم که شرایط آب و هوایی در این کشور نسبت به مقاصد دیگر مناسب تر است و نروژ برای سفر شما انتخابی کاملاً مناسب خواهد بود.
گرینلند در دانمارک
بطور حتم برای شما نیز جالب خواهد بود اگر بدانید که بزرگترین جزیره دنیا گرینلند است که وسعتی معادل ۲ میلیون و ۱۶۶ هزار کیلومتر مربع دارد. موقعیت مکانی این جزیره دقیقا مابین اقیانوس های اطلس شمالی و منجمد شمالی باشد. جغرافیا و موقعیت مکانی گرینلند سبب شده است تا این مکان محلی دائمی برای وقوع پدیده شفق قطبی باشد. اگر قصد سفر به این منطقه را دارید بهتر است بدانید که فصل تابستان موقعیتی مناسب برای دیدن پدیده شفق قطبی نیست، علت آن نیز این است که آفتاب دقیقا از بالای افق می تابد. بهترین زمان برای دیدن این پدیده اوایل ماه سپتامبر تا روزهای آخر ماه مارس است. البته در کشور گرینلند علاوه بر پدیده شفق قطبی اماکن دیدنی فراوانی مانند منطقه Kangerlussuaq که در ناحیه غربی گرینلند است همینطور پایتخت این کشور بنام Nuuk و شهری در جنوب غربی گرینلند بنام Ammassalik اشاره کرد.
اسکاتلند
در گشت و گذار خود برای پیدا کردن بهترین مناطق تماشای شفق قطبی به کشور سرتاسر زیبایی اسکاتلند می رسیم. این پدیده در کشور اسکاتلند ماه ژوئن را به خود اختصاص داده و شما اگر قصد دارید از ایران برای تماشای این زیبایی طبیعی و چشم نواز به اسکاتلند بروید باید در فصل های پاییز و یا زمستان به مکان هایی خاص در این کشور رفته و از دیدن شفق قطبی هزار رنگ در این مناطق لذت ببرید.
مناسب ترین مکان ها برای دیدن شفق قطبی جزیره شتلند و همچنین ارتفاعات اسکاتلند است. البته در سال های اخیر کشور اسکاتلند به یک منطقه گردشگری بسیار پرطرفدار تبدیل شده که به همین دلیل در مناطقی که رویت شفق قطبی در آن ها امکان پذیر است اقدام به ساخت هتل هایی کرده اند که گردشگران و مسافران برای تماشای این پرتوی هزار رنگ در آسمان هیچ مشکلی نداشته باشند. بهترین اماکن برای تماشای این پدیده در اسکاتلند جزیره اسکای، شهر بندری ابردین، شبه جزیره دانت هد و شهر هایلند می باشد.
یلونایف
موقعیت مکانی شهر یلونایف در شمال غرب کانادا و در کرانه های دریاچه ای بزرگ با نام گریت اسلیو قرار گرفته است. این شهر از نظر گردشگران بهشتی برای تماشای شفق قطبی است، علت آن نیز این است که عرض جغرافیایی در این شهر بسیار کم است. پیشنهاد ما این است که برای تماشای هر چه بهتر شفق قطبی از اواسط ماه آگوست و تقریبا آخرین روزهای ماه آوریل به شهر یلونایف سفر کنید.
چرچیل
شهر چرچیل یک شهر کوچک در استان مانیتوبا در کشور کانادا است. مساحت شهر در حدود ۵۴ کیلومتر مربع بوده و به طور تقریبی جمعیتی در حدود ۹۰۰ نفر دارد. شهر چرچیل در قاره آمریکای شمالی یکی از بهترین مناطق به حساب می آید که برای دیدن شفق قطبی مکانی بی‌نظیر است. البته گردشگران باید به این نکته توجه کنند که در شهر چرچیل هیچ جاده ای برای تردد وجود ندارد و تنها راه دستیابی به این منطقه به واسطه استفاده از قطار و یا هواپیما می باشد. به همین دلیل کمپانی وکساس تراول در یک اقدام مهیج شروع به برگزاری تورهای ۸ روزه به منظور تماشای شفق قطبی در این منطقه کرده است و اشخاص به راحتی می‌توانند با پرداخت کردن یک هزینه مناسب در حدود ۳ هزار و ۹۰۰ پوند در این تورها شرکت کرده و تماشای شفق قطبی را به خود هدیه دهند.
آیا شفق قطبی در ایران وجود دارد؟
باید گفت که شفق قطبی در ایران نادر است و به دلایل مختلفی از جمله فاصله ایران از مناطق قطبی و جهش تکنولوژیکی در شهرنشینی و … این پدیده در ایران به صورت مستقیم مشاهده نمی شود. با این حال، در برخی مناطق ایران، مثل کوهستان های البرز، پدیده های نورانی طبیعی دیگری مشاهده می شود که به دلیل شباهت نسبی در برخی موارد به عنوان شفق قطبی در نظر گرفته می شوند. این پدیده ها بیشتر به دلیل آلودگی هوا، تابش ماوراء بنفش و فعالیت های زمین شناسی در مناطق کوهستانی رخ می دهند.
شفق قطبی در ایران
در واقع، شفق قطبی یک پدیده نورانی است که بر اثر تصادف جریان های باد خورشیدی با لایه های جو زمین به وجود می آید. با توجه به برداشت های نکات فوق، می توان نتیجه گرفت که این پدیده در ایران به صورت مستقیم مشاهده نمی شود، اما پدیده های نورانی دیگری در برخی مناطق ایران مشاهده می شود که ممکن است به دلیل شباهت نسبی به شفق قطبی در نظر گرفته شوند.
با توجه به اینکه شفق قطبی در ایران به صورت مستقیم مشاهده نمی شود، باز هم می توان این پدیده را از طریق اینترنت و بروشور های تبلیغاتی تجربه کرد. در بعضی منابع اینترنتی، عکس ها و فیلم هایی از شفق قطبی در مناطق دیگر جهان به نمایش گذاشته می شود که می توان به صورت مجازی آن را تجربه کرد
با این حال، پدیده های نورانی دیگری در برخی مناطق ایران مشاهده می‌شود که به دلیل شباهت نسبی با شفق قطبی در نظر گرفته شده‌اند. برای مثال، روشن شدن آسمان در شب‌های پاییزی و زمستانی در برخی مناطق کوهستانی ایران، به خصوص در مناطقی که فاصله آنها تا خط استوا کمتر است، می‌تواند به عنوان پدیده‌ای شبیه به شفق قطبی در نظر گرفته شود.
ممنوم از جزئیات بهتر بود برای هر منطقه نام های انگلیسی هم باشد