بلیط هواپیما تور خارجی

مقبره همدم الملک اصفهان

دسته بندی مطالب بر اساس :
2018-07-04مقبره همدم الملک اصفهان اصفهان اصفهان

مقبره همدم الملوك از جاهای دیدنی اصفهان می باشد که در ضلع شمالی محوطه امامزاده احمد كه در مجاورت گوشه جنوب شرقی میدان نقش جهان است، بقعه‌ای به سبك قاجار با دو ستون قرار دارد. در بقعه گچبريها و آيينه كاري و نقوش رنگارنگ سبز و سفید و قرمز و آبی است که به زیباترین حالت ممکن ترسیم شده است و نقاشی‌هایی که به صورت تابلو در سقف آن هنوز می‌درخشد. در بالای سقف آن نورگیری به صورت دایره‌ای همراه با نقوش گلدانی و اسلیمی قرار دارد و نقاشی‌هایی که نشان از منظره و طبیعت دارد. نور وقتی از پنجره‌های رنگارنگ عبور می‌کند به فضای داخلی بقعه نوعی شادی و نشاط را القاء می‌کند. در بقعه سه سنگ مزار بزرگ وجود دارد. سنگ مزار همدم الملوک ملقب به همدم السلطنه، دختر امیرکبیر از زن دوم او عزت الدوله و همسر مسعود میرزا ظل السلطان (پسر ناصرالدین شاه) است که در جوانی به سال ۱۲۹۶ قمری درگذشت. فرزندان او سلطان حسین میرزا جلال‌الدوله و كوكب السلطنه و شوکت‌السلطنه و عزیزالسلطنه بودند که مقبره ی دیگر مربوط متعلق به عزیزالسلطنه است. (ملک نسا خانم معروف به عزت‌الدوله یا ملک‌زاده خانم دختر محمدشاه قاجار و مهدعلیا، که خواهر تنی ناصرالدین شاه است همسر دوم امیر کبیر بود) سنگ مزار دیگر متعلق به خسرو خان خلف صارم الدوله است که پسر ظل سلطان است. لارم به ذكر است بعضي به اشتباه می گویند مقبره خواهر ناصرالدین شاهقاجار به اسم عزیز السلطنه است در صورتی که خواهر ناصرالدین شاه، عزت الدوله است که مادربزرگ عزیزالسلطنه است و مزارش جای دیگری است. اين بقعه سه سال پيش به هزينه شخصي فردي علاقمند، مرمت شد و اكنون درب بقعه پنجشنبه ها از ساعت ١٨ تا ٢٠ باز است، در بقيه زمان ها در صورتي كه خادم امازاده (آقا سيد) حضور داشته باشند، براي دوست داران، درب را باز می کنند. حالا در ادامه با شما سیری در ایرانی های عزیز می خواهیم گشتی در داخل مقبره بزنیم تا با ویژگی های مقبره همدم الملک از جاهای دیدنی اصفهان بیشتر آشنا شویم با ما همراه باشید.
آقای فاطمی که همه او را «آقا سید» صدا می زنند درب سمت راستِ ارسی را می گشاید و من به این بقعه وارد می شوم، روبرو سه در چوبی دولنگه با شیشه های رنگی قراردارد و در سمت راست و چپ این سه در نیز دو در چوبی دولنگۀ دیگر قرار گرفته است. آقاسید می گوید: “جلوی این سه دری یک حیاط با یک حوض کوچک و آب نما قرارداشت. آن زمان این درها به سمت این حیاط بازمیشدند تا اینکه ما سال ۱۳۸۰ پشت آن را تیغه کردیم”. آقا سید ادامه می دهد: “در قدیم ساختمانها به این صورت ساخته میشد که به آن ها بیرونی و اندرونی می گفتند و پشت این دیوار راهرویی بوده که به قبر حاج آقا نجفی منتهی میشده است. روبروی این اتاق سه دری ها هم با استفاده از این ارسی به حیاط باز می شد و به این ترتیب از هردو طرف، حیاط داشت و هوا تردد می کرد و خنک می شد”. آقا سید، درب قرار گرفته در زاویه سمت چپ اتاق را می گشاید، او درست می گفت، در پشت درب چوبی ضلع شمالی بقعه، دیوارهای آجری دیده می شود. درست به موازت این سه در، در قسمت روبروی آن نیز ارسی قرار دارد که نور از شیشه های رنگی آن به زیبایی به درون می تابد و منظره ای دل انگیز ایجاد می کند.

فاصلۀ ازاره های بقعه تا سقف نیم گنبدش بصورت کامل تزئین شده است. آن چیزی که در نگاه اول مرا مسخ می کند، گچبری هایی است که با رنگ سفیدشان بر زمینه ای سبز و آبی رنگ، فضای درخشانی را ایجاد کرده است. خطوط اسلیمی و ختایی به رنگ زرد بر روی زمینه سبزرنگ جای گرفته اند و نور از طریق نورگیر دایره ای شکل سقف نیم گنبدِ بقعه به درون می تابد.
اطراف نورگیر، نقوش گچبریِ گلدانی دیده می شود که تصاویری از گل در آن ها نقاشی شده و در بخشهایی از این گلدانها نیلوفر آبی به رنگ زرد نقش شده است. میان نقوش گلدانی نیز گچبری هایی به شکل ترنج ایجاد شده که درونشان با آئینه کاری تزئین شده است و در بخش هایی نیز مناظر طبیعیِ نقاشی شده ای دیده می شود که به زیبایی، درون قاب گچبری شده جای گرفته اند. از ارسی روبرو نیز نور به درون وارد می شود و اینگونه فضای داخل را درخشان تر می کند.
در این بقعه سه قبر مرتفع قرار دارد. یکی از آن ها قبر “همدم الملوک معروف به همدم السلطنه” دختر امیرکبیر و همسر ظل السلطان و درکنارش قبر “عزیزالسلطنه” قرار دارد و قبر سوم نیز به “ابوالفتح خان صارم الدوله” تعلق دارد. بر این نکته تأکید می کنم که ای کاش موضوع راهنمایی بازدیدکنندگان از این امامزاده و این بقعه بر عهده کارشناسان متخصص قرار میگرفت چراکه اطلاعاتی که متولی امامزاده یعنی “آقاسید” عزیز میدهد تنها بر پایه شنیده هایش است، به هروی در این بقعه تنها باید به این گفته آقاسید یقین یافت که سنگ قبر همدم الملوک به دختر امیرکبیر تعلق دارد که همسر ظل السطان بود و به همدم السطنه شهرت داشت اما درباره دو مقبره دیگر یعنی مقبره عزیزالسلطنه و ابوالفتح خان صارم الدوله باید کمی به متون تاریخی و کارشناسان متخصص مراجعه کرد.

سنگ مزار همدم الملوک معروف به همدم السلطنه
سنگ مزار همدم الملوک(دختر امیرکبیر و همسر ظل السلطان) از مرمر یکپارچه مکعب شکل ساخته شده است. سرلوحه این سنگ مزار شامل «هو الحی الذی لا یموت» است که طرفین آن با نقش قرینه دو فرشته در حالی که پرواز کنان گل های زنبق را حمل می کنند احاطه شده است. از وظایف فرشتگان می توان به رساندن امدادهای غیبی به انسان های خاص، حمل و طواف عرش، عبادت دائمی و استغفار برای مومنان اشاره کرد و گل زنبق نیز گرچه در فرهنگ اروپایی نمادی سلطنتی است اما بر روی قبور نشانه زندگی مجدّد و حیات ابدی است که به وسیله فرشتگان عرش برای متوفی هدیه آورده شده است. دور تا دور سنگ مزار نیز با نقش تزئینی مداخل که از جمله پرکاربردترین نقوش تزئینی هنر و معماری اصفهان است به زیبایی حجاری شده است.

اشعار حک شده بر روی سنگ مزار همدم السطنه به خط نستعلیق هستند که با قاب بندی هایی موازی از هم جدا شده اند.
«ای دریغ از جهان بی بنیاد/ وز جفای سپهر نافرجام/ ماهی از برج سلطنت بنهفت/ چهر چون مهر زیر تیره غمام/ بانویی شد به خاک کز رایش/ مهر و مه روشنی نمودی وام/ تا که در خاک رفت پیکر او/ آسمان کرد جامه نیلی فام/ زهره تار طرب شکست که عیش/ شد بر ابنای روزگار حرام/ همدم الملوک که او را بود/ نسب پاک از امیر نظام/ پدر از خیل سروران بزرگ/ مادر از صلب خسروان عظام/ رفت از این منزل فنا بیرون/ کرد در گلستان خلد خرام/ تشنه قرب دوست بود و گرفت/ از کف ساقی بهشتی جام/ دامن از جیفه جهان افشاند/ چه کند جیفه مرغ عرش کنام/ دام بشکست شد به خلد آری/ نیست طاووس عرش بسته دام/ تا شنید ارجعی ز دوست، پرید/ مرغ روحش ز شوق آن پیغام/ الغرض صبح زندگانی او/ چون ز دور فلک رسید به شام/ شد به ذیحجه از جهان اما/ در محرم بخاک جست آرام/ گفت عنقا برای تاریخش/ کرده در بوستان قدس مقام»…

سنگ مزار عزیز السلطنه
سنگ مقبره عزیزالسلطنه درکنار مقبره همدم السلطنه قرار دارد. بر سرلوحه این سنگ و در میان نقوش اسلیمی و ختایی، جمله «هو الحی الذی لا یموت» حجاری شده است. نقوش اسلیمی و ختایی همچنین به صورت یک قاب بندی اطراف سنگ مزار را نیز پوشش می دهند. پس از آن بر روی سنگ قبر عزیزالسطلنه نوشته شده که: “وفات مرحومه مغفوره جنت رضوان آرامگاه نوابه علیه عالیه عزیز السلطنه طاب الله ثراها و جعل الجنه مئواها در چهارم شهر ربیع الثانی”. اشعار “آه و فریاد و فغان از دور چرخ کج مدار/ در عزای محنت افزای عزیز السلطنه/ ای فغان از روی زیبای مه چرخ عفاف/ ای خروش از قد رعنای عزیز السلطنه/ ای دریغ از ماه دخت آن دخت ظل پادشاه/ ای فسوس از روی و از رای عزیز السلطنه/ از ستیز چرخ و از ناپاکی خاک دو رو/ خاک شد فرق فلک سای عزیزالسلطنه/ پا به جنت هشت گفت از بهر تاریخش سُها/ جنت مأوی ست ماوای عزیزالسلطنه” بصورت حکاکی شده با خط نستعلیق بر این سنگ قبر دیده می شود.

قتل مادر به دست پسر!
آقا سید می گوید: ” عزیز السلطنه همسر ظل السلطان و مادر صارم الدوله به دنبال اختلاف با ظل السلطان، به خانه حاج آقا نجفی پناهنده می شود تا طلاق خود را بگیرد. ظل السلطان به شدت خشمگین می شود و پسر را برای حل قضیه به خانه حاج آقا نجفی می فرستد. صارم الدوله که نمی خواست این چنین بد نامی در خانواده شان بماند، با جماعتی رفته و هر چه به مادر التماس میکند، مادر راضی به بازگشت نمی شود. صارم الدوله نیز ششلول کشیده و وی را به قتل میرساند. گفته شده است که این قتل به اشاره ظل السلطان و به وعده نصف ثروت وی انجام شده است”.
این اما گفته های “آقاسید” است درحالیکه درباره تعلق این قبر به مادر صارم الدوله شبه های زیادی وجود دارد چراکه “مونس السلطنه” بود که بدست فرزندش صارم الدوله در خانه آقانجفی کشته شد نه عزیزالسلطنه! از سویی دیگر دیدگاه کارشناسان نیز درباره این مقبره شنیدنی است چراکه از دیدگاه برخی تاریخ شناسان، “عزیز السلطنه” دختر ظل السلطان و خواهر صارم الدوله است و وی هم‌چنین عروس عمه‌اش یعنی بانو عظمی است و ازنگاه برخی دیگر از اساتید حوزه هنر و تاریخ و یاستان شناسی، این مقبره به بانو عظمی خواهر ظل السلطان تعلق دارد.

سنگ مزار ابولفتح صارم الدوله
مقبره سوم سنگ قبر ابوالفتح خان صارم الدوله است که از لحاظ ابعاد و اندازه با دو سنگ دیگر مشابه است. جمله «هو الحی الذی لا یموت» همراه با نقوش اسلیمی و ختایی و نقش گل سرخ، سرلوحه این سنگ را تشکیل می دهند. پس از آن، مشخصات متوفی و اشعاری مرتبط با وی درون قاب بندی های موازی با این مضمون نقر شده است: “وفات مغفور مبرور خلد آشیان خسرو خان نور الله مرقده خلف مرحمت و غفران پناه جنت مکان ابوالفتح خان صارم الدوله عطر الله مضجعه به تاریخ ۱۸شهر ذیقعده ۱۳۱۶”.

اشعار “خسرو چو نهان روی خود از دنیی کرد/ ماوی ز جهان به جنت الماوی کرد/ زد پـــا به سـر دنیی دون از سر نــــاز/ تـا روی ز دنیا به سوی عقبی کرد/ سر زد ز جنـان و گفت تــاریخ سهــا/ خسرو به جنان جـاودان ماوی کرد۱۳۱۶ ” نیز بصورت حجاری شده بر روی سنگ قبر صارم الدوله دیده می شود. در پایین سنگ مزار، نقوش گلدانی به سبک دوره قاجار، گل و مرغ و درخت سرو و پرنده با دقت و طرافت تمام حجاری شده است. نقوش گلدانی از جمله پرکاربردترین نقوش تزئینی دوره قاجار است که روی قبور این دوره نیز به چشم خورند. گلدان همراه با انواع گل های طبیعی به خصایص نیک متوفی و جایگاه بهشتی او اشاره دارد و حضور پرنده نیز نشانه روح انسان است که به آرامش و مغفرت رسیده است. همچنین درخت سرو به دلیل سرسبزی دائمی اش به زندگی مجدد، حیات ابدی و جاودانگی روح متوفی اشاره می کند.

سایه مرگ بر سر آقامحمدتقی نجفی
به دنبال من، دو بانوی دیگر نیز به این بقعه وارد شدند. یکی که به لحاظ سنی مُسن تر به نظر می رسد صحبتهای آقا سید را اینطور تکمیل می کند و می گوید: ” حدود ۴۰ سال قبل خانه ما پشت امامزاده احمد بود، من و برادرم بچه بودیم به امامزاده می آمدیم. این سه قبر را یادم هست”. حاج خانم ادامه می دهد: “زن اولِ آقا نجفی نیز اینجا دفن شده بود ولی یکسال بعد از دفن، جنازه را از اینجا به کربلا بردند، درواقع آن زمان رسم بود جنازه را یکسال به امانت می گذاشتند و بعد آن را می بردند. عمه ام جنازه اش را دیده بود و تعریف میکرد که این زن آنقدر خوب و مومن بود که حتی بعد از یکسال این جنازه آسیبی ندیده بود و فقط یک لکه پشت دست راستش ایجاد شده بود”! من از حاج خانم می پرسم “کدام آقای نجفی؟” و حاج خانم می گوید: “محمدتقی نجفی که خانه مشروطیت منزل او بود”. حاج خانم ادامه می دهد: “مادر صارم الدوله اینجا دفن است، او مادر اکبر میرزا صارم الدوله و زن ظل السلطان بود. اکبرمیرزا او را در خانه آقا نجفی با دو گلوله میکشد. صارم الدوله قصد داشته آقا را هم بکشد اما نمی تواند. این مادر، از ظل السطان شکایت داشته، برای همین به نزد آقا می رود، دو روز آنجا می ماند، روز دوم اکبر میرزا می آید. دربان به آقا می گوید که اکبر میرزا با دو سوار آمده، آقا استخاره می کند که در بیرونی بماند یا نه اما بد می آید. دربان می گوید در را باز کند حتماً می خواهد مادرش را ببیند. آقا به اتاق دیگر می رود و دوباره استخاره می کند اینجا بماند یا نه اما بازهم بد می آید. به سمت اندورنی خانه می رود و عبا و عمامه اش می ماند و پشت سرش صدای چکمه اکبر میرزا را می شنود که به سمت او می دود تا آقا را هم بکشد که دیگر آقا رفته بوده و اکبرمیرزا نتوانست او را بکشد. بعدها آقا حکایت کرده که وقتی از بیرونی به سمت اندرونی حرکت می کرد صدای دو گلوله را شنیده بود”.
به هرروی درباره اینکه این مقبره به پسر ظل السطان تعلق دارد یا خیرف جای تأمل است چراکه بنابه متون تاریخی این مقبره مربوط به شوهر خواهر ظل السلطان، ابوالفتح خان صارم الدوله است که همسر بانو عظمی نیز بوده است. و آنچه با نام صارم الدوله پسر ظل السطان مطرح است همان اکبرخان صارم الدوله است که مزار او در تخت پولاد اصفهان قرار دارد.

مقبره همای شیرازی
از بقعه خارج می شوم. می دانم که همای شیرازی(پدربزرگ جلال الدین همایی) و طرب(پدر جلال الدین) در حیاط امامزاده دفن شده اند. قبر آن دو را جستجو می کنم و دو تکه سنگ مرمر کوچک را می بینم اما یقین دارم سنگ قبرها تعویض شده اند. آقاسید می گوید سال ۱۳۸۹ پیمانکاری که آمده بود و کف حیاط را یکدست میکرد دستور داد که سنگ قبرهای قدیمی را بردارند و سنگهایی هم سطح با سایر سنگهای حیاط در آن ایجاد کنند تا امامزاده از حالت قبرستان خارج شود. به این ترتیب سنگ قبرها برداشته شدند که ازجمله آن ها سنگ قبر همای شیرازی و طرب بود ولی متأسفانه سنگ قبر طرب همان موقع در حین جابجایی کاملاً تخریب شد ولی سنگ قبر همای شیرازی و هرمز خان قشقایی هنوز هم هست”.
آقا سید، سنگ قبر همای شیرازی و هرمزخان قشقایی را به من نشان می دهد که در ضلع جنوبی امامزاده قرارگرفته اند. با دیدن سنگ قبر همای شیرازی دلم می گیرد، سطح آن بسیار مخدوش است و به سختی توانستم نام همای شیرازی را بر روی آن بیابم، هیچ پوششی هم ندارد تا از گزند آسیبهای احتمالی دور باشد و متأسفانه سنگ قبر پسرش(طرب) نیز تخریب شده و سنگ قبر قدیمیِ او دیگر وجود ندارد.
آقاسید تعریف می کند: ” یکروز ماهدخت(دختر جلال الدین همایی) از امریکا آمد و با دیدن سنگ قبرها گله کرد و رفت. یک شب ساعت ۱۰ شب بود تلفن زد و شماره حساب خواست تا مبلغی برای ساختن یک سنگ قبر برای همای شیرازی و طرب به حسابم واریز کند، بعد پانصدهزار تومان واریز کرد و من دو سنگ قبر از جنس مرمر برای طرب و هما سفارش دادم و با آن مقدار پول بیشتر از این سنگ قبر نمی توانستم سفارش دهم. هرچند که نظرمن این بود که سنگ قبرها در دیوار و درون قاب قرار دهند چون بر روی سطح زمین در زمانهای آینده دوباره آسیب می بیند”. اکنون سنگ قبر مرمرین و کوچک همای شیرازی درکنار ضلع جنوبی امامزاده و سنگ قبر مرمرین پسرش طرب، درکنار ضلع شمالی بقعه و با فاصله ای دور از هم اما موازی یکدیگر قرار دارند.

آقا سید می گوید: “اینجا سنگ مزار دیگری هم بود که به پری خانم دختر الله وردی خان به تاریخ نیمه ربیع الاول ۱۱۶۴هجری قمری تعلق داشت. اما دیگر وجود خارجی ندارد و در جریان کف سازی حیاط امامزاده تخریب شده است. اما سنگ قبر هرمزخان قشقایی سالم است و در زاویه ای از حیاط امامزاده در کنار قبر مهجور همای شیرازی قرار گرفته است”.

مقبره همدم الملک اصفهان

مقبره همدم الملک اصفهان

مقبره همدم الملک اصفهان

مقبره همدم الملک اصفهان

PDFPrint
نقشه :
وضعیت آب و هوا :
دسته بندی :
برچسب ها :
جاجیگا تور

مطالب مرتبط :

در حال بارگزاری...

نظر کاربران :

هیچ نظری برای این مطلب ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید.

لطفا نظر خود را برای این مطلب بنویسید:

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.