فروشگاه اینترنتی لوازم کوهنوردی عکاسی

آسيب شناسی قالی

عوامل آسيب رسان غير زنده
شايد بتوان مهمترين عوامل غيرزندة آسيب رسان به فرش رادر چهار موردخلاصه نمود.
آب وهوا: يكی از مهمترين عوامل آسيب رسان به كليه اشياء، آب وهوا وشرايط آن است .آب وهوا مي تواند خودبه خود وبه طور مستقيم نيز به اشياء صدمه برساند ويااين كه شرايط وزمينه های مناسب را به نحوی فراهم سازد كه عوامل ديگر به اشياء صدمه رسانده وآنها را نابود كند. بنابراين لازم است كه آب وهوا وتركيبات آن همواره موردآزمايش دقيق قرار گيرد. شرايط جوی و آب و هوايی هر شهر كه بدون ترديدبرفضای داخل منازل و موزه ها نيز تاثير مي گذارد تحت تاثير انواع گازهای شيميايي مانند سوختهای خانگی و صنعتی است وقابليت جذب انواع تشعشعات خورشيدی را نيز دارا است . ازطرف ديگر ميزان تابش مستقيم نور خورشيد، مقدار رطوبت نسبی و درجه حرارت هوا از عوامل اصلی تعيين كننده نوع آب وهوای هرمحل است كه همانگونه كه درمورد رطوبت ودما گفته شد، افزايش آن باعث تشكيل قارچها و انواع كپك برروی سطح فرش مي شوند.

نور: تاثير مستقيم نور بر اشياء موزه ای همچنين الياف طبيعی در دهه های 1950 و1960 مورد مطالعه وبررسی قرارگرفت ومعلوم گرديد قرار گرفتن اشياء به مدت طولانی در برابر نور درخشان روز، نور مستقيم آفتاب وحتی لامپهای فلورسنت موجب رنگ پريدگي ، خشكی وشكنندگی مواد سلولزی مانند پنبه مي شود. ميزان خسارات وارده بر اثر تابش مستقيم نور به سه عامل بستگی دارد.
الف – شدت تابش نور
ب ـ مدت زمان تابش نور
ج ـ تشعشعات شيميايی نور
تابش نور به تنهايی موجب وارد آمدن خسارات وتخريب سطوح اشيايي مي گردد كه به آنها برخورد مي كند واز آنجا كه اكثرا اجسام نور رااز خود عبورمي دهند .بنابراين مهمترين تاثير نور تخريب سطوح آنها مي باشد .بايد توجه داشت كه نور نه تنها باعث تغيير رنگ در هر شيئی از جمله قالی مي گردد، بلكه باعث كاهش مقاومت مواد اوليه آن مي گردد .هرچقدر مقدار روشنايی نور كم باشد باز هم اثرات ايجاد رنگ پريدگی به مجموع نورهای دريافتی بستگی دارد .به اين ترتيب ممكن است نور شديد در كوتاه مدت همان اندازه زيانبارباشد كه نور ملايم در بلند مدت است . ايجاد رنگ پريدگی وياكاهش مقاومت يك منسوج مانند فرش به ندرت دريك مرحلة شيميايی اتفاق مي افتد .اين تغيير در طی مراحل مختلف صورت مي گيرد. در اولين ومهمترين مرحلة تغيير، انرژی لازم از نور گرفته شده واين واكنش وتغيير معمولا آهسته ترين مراحل مي باشد. افزايش رطوبت ويا حرارت ، ميزان رنگ پريدگی رادر مورد پشم و پنبه رنگرزی شده افزايش مي دهد. البته اين مساله درموردرطوبت های بسيار بالا مصداق دارد .همچنين تاثير رطوبت در تخريبهای نوري برروی الياف از اهميت فراوانی برخوردار است .

پنبه ، پشم وابريشم در حالت خيس بودن نسبت به وضعيت خشك سريعتر دچارتغيير وتخريب نوری مي شوند. همچنين با انجام آزمايشهای فراوانی مشاهده شده است كه طول موجهای كوتاه و عمدتا ماوراء بنفش نور، مهمترين عامل تخريب برای پشم به شمار مي روند. همچنين ثابت شده است كه ابريشم سريعتر از ديگرالياف تجزيه مي شود ودليل اين امر آن است كه ابريشم مانند پشم يك ليف پروتئيني است و ميزان تخريب نوری آن شديداً به اشعه ماورابنفش بستگی دارد. از آنجا كه دربسياری موارد جهت زيباتر شدن طرح فرش ونورپردازی آن از نورهای شديداستفاده مي شود، لذا كنترل شدت نور در اين مواقع بسيار مهم است . برای جذب ودفع اشعة ماوراء بنفش كه برای كليه اشياء ازجمله قالی مضر است از انواع موادپوششی مانند ورقه های پلاستيكی وآكريليك استفاده مي شود. برخلاف لامپهاي فلورسنت ، لامپهای حرارتی اشعة ماوراء بنفش ناچيزی توليد مي كنند ولذا جهت كارهای نمايشی معمولا از آنها استفاده مي نمايند. همچنين لامپهای حرارتی به جهت حالت زيبايی كه به رنگ ها مي دهند مورد توجه هستند. در مكانهايی كه براي روشنی از نور آفتاب استفاده مي شود مي توان باكشيدن ورقه های پلاستيكی برروي پنجره ها و شيشه های نورگير، كار تصفية نور را انجام داد.

مواد آلوده كنندة هوا: هوای اطراف ما دارای تركيبات بسياری است كه برای حفظ وسايل ما از جمله قالی زيانبارند. معمولا درمناطق شهری آلودگی هوابيشتر بوده واز تعدد گازهاي مخرب آسيب های زيادی به قالی دستباف وارد مي آيد. درمناطق شهري ، گازي مانند دی اكسيد سولفور وجود دارد كه توسط وسايل نقليه موتوری وكارگاهها ي صنعتی توليد مي شود. همچنين ذرات گردوغبار ی كه در هوای يك شهر وجود داردبه سياهی قير وگاهی كاملا از دود، تركيب شده اند.جريان هوا معمولا به داخل پرزهای قالی نفوذ كرده وبنابراين كليه ذرات معلق رابه درون آن منتقل مي كند.دي اكسيد گوگرد، ذرات آهن ، ذرات گوگرد وانواع سولفورها از جمله آلودگيهاي هوای اطراف ما هستند كه تاثير بسيار مخربی در اضمحلال تدريجی الياف فرش دارند. شايد زيان بارترين آلودگی موجود در هوا برای فرش دستباف سولفورهاباشند زيرا اين مواد عامل مهمی در سستی و بي دوامی الياف مي باشند. اين موادبابخار آب موجود در هوا تركيب شده وبه اسيد سولفوريك تبديل مي شوند. حتی اكسيژن موجود در هوا مي تواند از طريق اكسيداسيون موجب تخريب بسياری از مواد شود. زنگ آهن وكاهش جلای رنگ از نمونه های تخريب است كه اكسيژن مي نواند به كمك عوامل ديگر ايجاد كند. به طور كلی با رعايت برخی امور بهداشتی و پيشگيری لازم مي توان از ورودهوای آلوده به مكانهايی كه فرش ها قرار دارند جلوگيری كرد. استفاده از سيستم هاي تهويه و تصفيه هوا از مهمترين وسايل مورد استفاده در اين مورد است .

گرما و رطوبت: همانگونه كه گفته شد رطوبت در كنار گرما از عواملی است كه خود باعث تشكيل عوامل زندة آسيب رسان ديگر مي شود. بنابراين با كنترل آن ميتوان از ساير عوامل آسيب رسان به قالی نيز برحذر بود. بررسيهای انجام شده نشان داده است كه رطوبت نسبی موجود در يك مكان ، بيش از تغيير درجه حرارت باعث خرابی مي شود وتغيير ناگهانی آن موجب فساد بيش از حد مي گردد. رطوبت نه تنها باعث فساد شيميايی اشياء مي شود بلكه باعث واكنشهای بيولوژيكی نيز مي گردد. رطوبت عمل فرسودگی توسط نور را نيز تسريع كرده و پريدگی رنگها تا حدود زيادی نتيجه عمل مشترك نور، حرارت و رطوبت است . از طرف ديگر خشكی زياد نيز باعث تخريب برخی از مواد مي شود. (به ويژه موادی كه به طور طبيعی جذب كنندة مقدار كمي رطوبت هستند و رطوبت جزيی از ساختمان آنها است ) آزمايشات مختلف ثابت كرده است كه برخی از مواد آلي ، در مقابل خشكی بيش از حد، آسيب پذيرتر هستندتا در مقابل رطوبت .

كليه مواردی كه از آنها به عنوان عوامل آسيب رسان زنده و غيرزنده نام برده شدتاثير خود را عمدتاً بر روی انواع فرش دستباف مي گذارند. اما بايد دانست كه قبل ازبافت يك فرش و حتی هنگام بافت آن نيز ممكن است لطمات زيادی به آن وارد گرددكه در بلند مدت اثر خود را نشان دهد. به عنوان مثال نوع ابريشم ، پشم و يا پنبه مورداستفاده و اين كه كرم ابريشم و يا گوسفند عاری از هر گونه بيماريهای قارچي ، وعفونی و هورمونی باشند مي تواند در كيفيت الياف آنها موثر بوده و لذا از مقاومت بيشتری در مقابل انواع آسيب ها برخوردار باشند. حتی استفاده از الياف پنبة مرغوب و آن گروه از پنبه هايی كه به بهترين شيوه ها رشديافته اند در مقاومت نخ های تار و پودتاثير بسزايی خواهد داشت . نوع رنگها و آلاينده های رنگدار و روشهای استفاده ازآنها برای رنگرزی پشم و ابريشم مي تواند در افزايش يا كاهش طول عمر الياف مورداستفاده در فرش تاثير زيادی داشته باشد. لذا برای آگاهی بيشتر با انواع عوامل آسيب رسان به قالی دستباف كه از مباحث تخصصی دانش فرش شناسی امروز است مي بايست كليه مراحل توليد فرش را مورد مطالعه قرار داد تا هر آنچه كه باعث كاهش دوام مواد تشكيل دهندة آن مي گردد، به درستی شناسايی و راههاي پيشگيری از آنها مشخص شود.

عوامل آسيب رسان زنده
مي توان مهمترين عواملی زندة آسيب رسان به قالی دستبافت را چنين بر شمرد.
انسان: انسان مي تواند به طرق مختلف ناخواسته در آسيب رسانی به انواع دست بافته هاموثر باشد و فرش دستبافت به جهت كاربرد مستقيم از مهمترين آنها است . كاربرد واستفادة صحيح قالی دستبافت از مهمترين نكاتی است كه ميتواند در حفظ و سلامت آن موثر واقع گردد. به عنوان مثال هيچ گاه نبايد با كفش های آلوده به گل و لای برروی قالی قدم گذاشت . ورود و نفوذ گل و لای به داخل الياف و قرار گرفتن آنها درلای پرزها باعث پوسيدگی زود هنگام فرش مي شود. همچنين مفروش نمودن اتاق ها و سالنها با ابعاد متناسب مي تواند در طول عمر فرش موثر واقع گردد. چنانچه اتاقهای كوچك را با فرشهايی بزرگ مفروش نمائيم علاوه بر آن كه كناره های آن درمعرض فشار قفسه ها و اجسام سنگينی كه در كنار ديوار قرار مي گيرند خواهد بود وپوسيدگی زودرس رابه همراه خواهد داشت ، لبه های اضافة فرش نيز برگشته و باعث ايجاد بريدگی و شكستگی كناره های فرش در بلندمدت خواهد شد. به هر تقديركاربرد مناسب و استفادة مطلوب از فرش در سلامت آن تاثير زيادی خواهد داشت .نگه داری و انباري داری و حتی نگه داری موزه ای فرش توسط كارشناسان خبره مي تواند از وارد شدن هر گونه آسيب و لطمه به فرش جلوگيری كند. از طرف ديگرحمل و نقل صحيح و بسته بندی دقيق فرشها در هنگام جابجايی مي تواند باعث سلامت و طول عمر بيشتر فرش گردد.
انواع قارچها و كپك ها و ساير موجودات ذره بيني : ميتوان گفت رطوبت مهمترين و اصلي ترين عامل رشد موجودات ذره بينی به ويژه انواع قارچها و كپك ها است . همانگونه كه مي دانيم فرش دستبافت تركيبی است ازسه نوع ليف گياهی و حيوانی 1- پشم 2- ابريشم 3- پنبه
هر سه ماده مذكور در برابر رطوبت طولانی بسيار حساس و آسيب پذير هستند.رطوبت زياد باعث رشد قارچها و در كاهش بيش از اندازه آن حتی موجب شكنندگي الياف طبيعی مي گردد. بنابراين بايد از نواسانات شديد رطوبت در محل نگهداری يا استفادة قالی دستبافت جلوگيری نمود. به تجربه ثابت شده است كه اگر يك قالی درمحيطی با رطوبت زياد نگهداری و استفاده شود، در صورتی كه به محل ديگری بامقدار رطوبت كمتر منتقل شود الياف پروتئين دار آن (پشم و ابريشم ) منقبض شده وفلس های آنها تغيير شكل مي دهد. استمرار اين عمل باعث تخريب تدريجی الياف مذكور مي گردد. در كنار رطوبت ، دمای هوا نيز مي تواند تاثير ثانويه ديگری در رشدانواع قارچها و موجودات ذره بينی بر روی قالی داشته باشد. افزايش دما در كناررطوبت مداوم باعث تسريع پيدايش قارچها و ايجاد لايه های كپك مي گردد و كاهش آن زمان تشكيل قارچ و كپك را به تاخير مي اندازد. بنابراين جهت نگهداری فرش به ويژه در موزه ها توصيه مي گردد با توجه به اين كه اغلب فرشهای موزه ای و قديمي دارای الياف پوسيده تری هستند، در محفظه ها و فضاهای بسته ای قرار گيرند تاحتي الامكان از نفوذ رطوبت و تغييرات دما در امان بمانند. برای اين منظور استفاده ازوسايل كنترل كننده هوا و وجود دستگاههای تهوية دائم ضروری است . يادآوري مي گردد كه اصولاً رشد هر نوع موجود ذره بيني ، قارچ و كپك نياز به عوامل مشخصی دارد. وجود حداقل 75% درصد رطوبت نسبی و دمايی بالاتر از 15 الی 20درجه سانتيگراد محيطی كاملاً مطلوب برای ايجاد عوامل مذكور است لذا حداقل پيشگيری لازم برای جلوگيری از رشد انواع موجودات ذره بينی نگه داشتن ميزان رطوبت هوا به مقدار كمتر از 70% و همچنين جلوگيری از سكون هوا به هر ترتيب مي باشد.

انواع حشرات: حشرات از خطرناكترين و آسيب رسان ترين عوامل زنده برای فرش دستبافت محسوب مي شوند. رشد حشرات نيز تا حدود زيادی به رطوبت هوا و دمای آن بستگی دارد. به طور كلی رشد و نمو حشرات در آب و هوای گرم و مرطوب بيشتراز ساير شرايط آب و هوايی است . با بررسی انواع آسيب های وارده و در مطالعة انواع قاليهای قديمی و جديد كه مورد تهاجم انواع حشرات قرار گرفته اند مي توان گفت حشراتی كه به فرش دستبافت نفوذ مي نمايند عمدتا به تخريب الياف پشم مي پردازند. اين گروه از حشرات را مي توان حشرات كراتين خوار نام گذاری نمود. درمقابل اين گروه از حشرات كراتين خوار دو گروه ديگر وجود دارند كه به نسبت آسيب كمتری مي رسانند 1- حشرات سلولز خوار 2- حشرات همه خوار
به اين ترتيب ميتوان متوجه شد كه چرا در اغلب قاليهای قديمی پرز بسيارسريعتر از تار و پود آن از بين مي رود. در ميان حشرات مضرر و آسيب رسان به فرش مي توان بيد را خطرناكترين آنها بر شمرد. بيدها حشراتی هستند كه دارای دگرديسي كامل مي باشند. عمده ترين مراحل رشد در دگرديسی كامل به شكل ذيل مي باشد:
پرنده كامل <–شفيره <–لارو<–تخم
مرحلة اصلی آسيب رسانی اين حشرات به الياف پروتئينی مرحلة لارو آنهامي باشد. به عقيده كارشناسان بيد در مرحلة لارو از كراتين موجود در الياف پروتئيني پشم تغذبه مي كند، و باعث از بين رفتن بخش اصلی تشكيل دهنده ليف هاي پروتئينی در پشم مي شوند. گفته مي شود كه لارو بيد در طی چهار نسل قادر به نابودكردن معادل 42 كيلوگرم پشم است . اما هنگامی كه لارو به پروانة كامل تبديل شد وبه اصطلاح بال در آورد، ديگر نمي تواند خسارت خاصی به منسوجات به ويژه فرش وارد سازد. زيرا ديگر قادر به تغذيه از طريق كراتين های الياف نيست . بهترين راه برای از بين بردن بيد نظافت و تميز كردن قاليها است . استفاده از انواع جاروهاي دستی و برقی و همچنين برس های مخصوص باعث بيرون آمدن تخم های بيد از لا به لای پرزهای قالی مي گردد. لازم است قاليها را هر از گاهی (مثلا سه ماه يكبار) جا به جا نمود و تمام سطوح پشت و روی آن را در معرض جريان هوا به ويژه نور آفتاب قرار داد. نور آفتاب از عوامل اصلی در مبارزه با بيد است . از آنجائيكه بيد عموما درانتهای پرز قالی تخم گذاری مي كند بهتر است سالی يك الی دو بار آنها را به پشت خوابانده و ساعاتی در مقابل نور آفتاب قرار داد و در همين زمان به جارو كردن آن نيزپرداخت .معمولا قاليهايی كه آويخته مي شوند و مورد استفاده دائم هستند كمترمورد تهاجم بيد قرار مي گيرند اما قاليهايی كه بدلايل خاصی لوله شده و يا تامي گردند تا برای مدتی نگه داری شوند (مانند قاليهای موزه اي ) بهتر است با مواداستاندارد شدة ضد بيد همراه گردند.

سوسك سياه قالی از ديگر حشرات آسيب رسان به قالی دستبافت است . اين حشره بانام علمی ATTAGENUS PICEUS شناخته مي شود. سوسك سياه قالي پس از نفوذ به داخل پرز قالی شروع به جويدن انتهای پرز نموده و كانالهايی رادرميان پرز آن به وجود مي آورد. سوسك سياه قالی فقط الياف پشم را از بين برده وآسيبی به تار و پود نخی نمي رساند. برای ازبين بردن اين حشره و جلوگيری ازتخم گذاری آن بايد از حشره كشهای ويژه استفاده نمود. موريانه ها نيز كه در داخل خاك زندگی مي كنند مي توانند با حفر تونل به سطح اتاق و محلهايی كه فرش پهن شده است نفوذ كرده و الياف را از بين ببرند. استفاده از موانع فيزيكی مانند مصالح ساختمانی مقاوم (لايه های بتن ، موازييك های پهن و بزرگ و… و همچنين استفاده ازمواد ضد موريانه و حتی نظافت كف اتاقها در هر چند مدت ، مي تواند از آسيب موريانه های خاكی به فرش جلوگيری كند.

آسيب شناسی قالی

آسيب شناسی قالی

آسيب شناسی قالی

آسيب شناسی قالیآسيب شناسی قالی
جاباما تور
دسته بندی :
برچسب ها :

شاید این مطالب را هم بخواهید ببینید:

در حال بارگزاری...

نظر کاربران:

هیچ نظری برای این مطلب ثبت نشده است.

لطفا نظر خود را برای این مطلب بنویسید:

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.